Кіріспе

Нидерланд саясаткері (1839–1909)

Николаас Жерард Пирсон (7 ақпан 1839 – 24 желтоқсан 1909) – нидерланд экономисі және либерал саясаткер, 1897 жылдан 1901 жылға дейін Нидерланд Министрлер Кеңесінің (Премьер-министр) төрағасы болды. Пирсон Амстердам университетінде экономика және статистика профессоры, сондай-ақ Нидерландтың ұлттық банкі – De Nederlandsche Bank директоры және президенті қызметтерін атқарды. Ол Ван Тьенховен кабинетінде Қаржы министрі болды. Өкілеттігі кезінде маңызды салық реформасын жүзеге асырды. Министрлер Кеңесінің төрағасы болып төрт жыл қызмет еткеннен кейін, 1905 жылдан 1909 жылға дейін Горинхем сайлау округінен Өкілдер палатасына сайланды. Пирсон Кембридж университетінен құрметті доктор дәрежесін алды.

Ерте өмір және білім

Николас Жерар Пирсон 1839 жылғы 7 ақпанда Амстердамда Ян Лодевик Грегори Пирсон мен оның әйелі Ида Ойенс отбасында дүниеге келді. Пирсон алты баланың ең кішісі, оның екі ағасы мен үш апасы болған. Оның ағалары Аллард пен Хендрик Пирсон белгілі пасторларға айналды. Әкесі саудагер, ал анасы – Réveil ағымының жазушысы болған. Пирсон 1845 жылдан 1853 жылға дейін Амстердамдағы француз мектебінде білім алды. 1853 жылы Брюссельдегі ағылшын мектебіне түсті, бірақ бір жылдан кейін Амстердамдағы сауда мектебіне ауысты. 1864 жылғы 2 маусымда Пирсон саяси экономика пәнінен мұғалімдік диплом алды. Пирсон 1891 жылғы 21 тамыздан 1894 жылғы 9 мамырға дейін және 1897 жылғы 26 шілдеден 1901 жылғы 1 тамызға дейін Қаржы министрі қызметін атқарды. Екінші министрлік мерзімінде ол Министрлер Кеңесінің төрағасы болды, бұл лауазым кейін Нидерландының Премьер-министрі деп аталды. Білім беру, жұмысшылардың қауіпсіздігі және денсаулық сақтау салаларында шаралар қабылданды. Үкімет бұрынғы дәстүрлерден бас тартып, вакцинацияны міндетті етіп, жұқпалы аурулардың таралуына қарсы күрес үшін сумен жабдықтауды реттеді. 1895 жылғы бұрынғы заңда белгіленген талаптарды күшейту және кеңейту мақсатында бірқатар зауыт заңдары қабылданды, ал жергілікті билік органдары қауіпсіз тұрғын үйге қойылатын ең төменгі талаптарды орнатуға міндеттелді. Сонымен қатар, 1901 жылғы заң бойынша барлық өнеркәсіп қызметкерлері үшін жазатайым оқиғалардан сақтандыру міндетті болды. 1898 жылғы 24 маусымдағы үкіметтік жарлықта зауытта жұмыс істейтін жұмысшылардың денсаулығы мен қауіпсіздігіне қатысты түрлі ережелер жазылған. Фосфорлюцифер заңы (Stb. 1901, 133) ақ фосфорды қолдануға толық тыйым салды, себебі ол онымен жұмыс істейтін жұмысшыларда фосфор некрозын тудырды. Міндетті білім беру туралы заңға (1900) сәйкес міндетті білім беру мерзімі алты жылға белгіленді (шектеулі қайта білім берумен), бірақ ауыл шаруашылығы, бау-бақша және торф өндірісінде жұмыс істеу үшін бостандықтар берілді. Су шаруашылығы туралы 1900 жылғы заңда су шаруашылығын басқару, су шаруашылығы құрылыстарын басқару және күтіп ұстау, сондай-ақ су тасқындарын болдырмау қағидалары қамтылған. Денсаулық сақтау туралы 1901 жылғы заңға сәйкес инспекторлар мен бас инспекторлар заңдарды (мысалы, 1900 жылы қабылданған Тұрғын үй заңында үйлерді салу және қайта жаңарту, сондай-ақ дұрыс тұру жағдайларын қамтамасыз ету үшін муниципалитеттер белгілеуі керек талаптар туралы ережелер бар) орындауға міндеттелді, ал жергілікті денсаулық сақтау комиссиялары құрылды. Балалар туралы заңы (1901) ата-аналарды ата-аналық құқықтан айыру мүмкіндігі, балаларды қорғауды реттеу, қорғаншылық кеңестерін құру, кәмелетке толмағандарға қатысты жазалар мен қылмыстық іс жүргізу, сондай-ақ кәмелетке толмағандардың жасын 21 жасқа дейін төмендету туралы ережелерді қамтыды.

Социалистік есептеулер туралы пікірталас

Пирсон социалистік есептеулер туралы тартыста маңызды рөл атқарды, ол 1902 жылы Делфт қаласында сөз сөйлеген Карл Каутскийді сынады. "Социалистік қоғамдағы құндылық мәселесі" деген тақырыптағы бұл жұмыс Нидерландыдан тыс жерлерде Фридрих Хайектің "Коллективтік экономикалық жоспарлау" (1935) еңбегінде ағылшын тіліне аударылып жарық көргенге дейін көп назар алмады.

Отбасы

1862 жылы 30 қазанда Пирсон Амстердамда Катарина Рутгера Уоллерге үйленді. Ол одан көп ұзамай қайтыс болды, және олардың балалары болмады. Пирсон 1909 жылы 24 желтоқсанда Хеемстеде қайтыс болды.