Кіріспе

Балық түрлері

Еуропалық теңіз құсқұйрығы (Acipenser sturio), сондай-ақ Атлантикалық құсқұйрық немесе жалпы құсқұйрық деп те аталады, Еуропаға тән құсқұйрық түрі. Бұрын ол көптеп таралған, Еуропаның барлық жағалау ареалдарында кездесетін. Ең бастысы, олар Қара және Балтық теңіздеріне дейін жетеді. Бұл балық анадромалық және өзендерде шаруашылық етеді. Қазіргі таңдағыдай, ол өте сирек кездесетін, құрып кету қаупі төнген түр болып саналады.

Сипаттама

Еуропалық теңіз құсбағының үшбұрышты басы ұзын ұшпен аяқталады. Бет аймағында көптеген сезімтал мұрттар орналасқан. Дорсальді қанаттары денеге өте артқа қарай орналасқан. Балықтың денесінде бойлық бағытта бес үлкен сүйекті пластиналар кездеседі. Асқазан сары, ал арқасы қоңыр сұр түсті. Бұл құсбақ салмағында 100 жылға дейін өмір сүре алады, бірақ орташа ұзындығы олар 12-14 жасқа дейін (еркектерде) және 16-18 жасқа дейін (ұрғашыларда) жыныстық жағынан жетіледі.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Олар Еуропа жағалауларында, ең солтүстік және Балтық аймақтарын қоспағанда кездеседі, тіпті Атлант мұхитын аттасып Солтүстік Америка жағалауларына сирек жетеді. Басқа көптеген осетрлер сияқты, олар жағалаудан ішкі аймаққа қарай ағатын өзендерде шағылысады. Бұл түр кең ауқымды тұздылықты қабылдай алады және өмірінің көп бөлігін тұзды суда өткізеді, бірақ шағылысу үшін тұщы суға көшіп барады.

Қорғау

ХХ ғасырдың алғашқы онжылдықтарына дейін бұл балықтар Еуропада кең таралған және олардың икрасы үшін көп ауланды. Бірақ, шамадан тыс балық аулау салдарынан (он тоғызыншы ғасырдың екінші жартысынан бастап күрт үдеген) олар бұрынғы ареалдарының көп бөлігінен жоғалып кетті. 1982 жылдан бері олар Еуропада қорғалатын түр ретінде қарастырылады. Олардың таралу аймағы болғанымен, олар соншалықты сирек кездеседі, қазір тек Францияның Гаронна өзені бассейнінде ғана көбейеді. Бұл түрді сақтау жобаларына аквакультурадан алынған балықтарды қайта қоныстандыру кіреді, алғашқы босатулар 1995 жылы жүзеге асырылды.

Диета

Басқа осетрлер сияқты, олар да мұрттарымен табатын көпқылтырлы құрттар мен шаяндармен қоректенеді.

Халық саны

Нақты популяциялық есептемелер жоқ болғанымен, жабайы, ересек еуропалық осетрдің саны 800-ден кем деп бағаланады. Бұл түр соңғы рет 1994 жылы Францияның Гаронна өзенінде көбейген, ал генетикалық талдау 1994 жылғы топтың тек бір жұптан тұратынын көрсетті. Жабайы популяцияның өте аз болуына байланысты, тұтқынды өсіру және жаңадан балық шаруашылығына жіберу бағдарламасы түрдің сақталуы үшін өте маңызды. Жиронда сағасы мен Эльба өзенінде (Германия) жасанды өсірілген балықтарды қайта қалпына келтіру жұмыстары сәтті болғанымен, еуропалық осетрдің қалпына келтіруі ұзақ процесс болып табылады және 30-50 жылға созылуы мүмкін. Коммерциялық тралдар мен желілерде кездейсоқ аулау, ластану, климаттың өзгеруі және басқа түрлермен бәсекелестік түрге қауіпті. Бағалау жүргізілген 2020 жылы жабайыда 20 750 ересек жекелеген осетрдің бар екені бағаланды.

Қауіптер

Еуропалық теңіз құсбақасы түрлі қауіп-қатерлерге тап болады, олар популяция мөлшерін тарихи түрде азайтып, өздігінен толығуға қабілетті популяциялардың қалпына келуіне кедергі келтіреді. Ең бастысы, кездейсоқ аулау – консервациялық шараларға қарсы әсер ететін маңызды қауіп. Сонымен қатар, бұл түрге қатысты қиындықтарға басқа да факторлар себеп болады. Еуропалық теңіз құсбақасы популяциясы үшін ең негізгі қауіп – кездейсоқ аулау, ол бұрын олардың санын азайтуда маңызды рөл атқарды. Бұл үздірілмейтін қауіп өздігінен толығуға қабілетті популяциялардың қалпына келуіне елеулі қауіп төндіреді, сондықтан мәселені шешу және оның салдарынан арылу үшін мақсатты консервациялық шаралар қабылдау қажет. Гаронна өзеніндегі құмшақ тас өндіру Еуропалық теңіз құсбақасы популяциясына қауіп тудырады. Бұл әрекет, бөгет салумен бірге, мекендеу ортасының нашарлауына әкеледі, осы арқылы қолайлы шағылысу және тамақтану орындарының болуына әсер етеді. Бұл маңызды мекендерді сақтау түрдің ұзақ мерзімді аман қалуы мен қалпына келуі үшін өте маңызды. Бөгет салу, ластану және өзендерді реттеу Еуропалық теңіз құсбақасының алдындағы қиындықтарды одан әрі күшейтеді. Осы антропогендік факторлар шағылысу және тамақтану үшін маңызды орындардың жоғалуына және бұзылуына әкелді. Сонымен қатар, 2019 жылы OSPAR комиссиясы атап өткендей, шетелдік хищниктердің енгізілуі маңызды әсер ретінде анықталды, ол құсбақа популяциясының қалпына келуіне кедергі келтіреді.