Кіріспе

Харпер Канадаға қарсы (AG), [2004] 1 S. C. R. 827, 2004 SCC 33, – Канада Жоғарғы Сотының маңызды шешімі. Аталған шешімде Сот Канаданың сайлау заңындағы үшінші тараптардың сайлау науқанына жұмсалатын қаржылық шығындарға қойылған шектеулер Канаданың құқықтары мен бостандықтары туралы Хартиясының 2-бабын бұзатынын, бірақ аталған Хартияның 1-бабына сәйкес заңмен негізделгенін растады.

Өмірбаян

1974 жылғы сайлау шығыстары туралы заң кандидат немесе тіркелген саяси партия емес, кез келген жеке тұлға немесе топтан құралған үшінші тарап мүдделік топтарына кандидаттар мен партияларды қолдау немесе оларға қарсы әрекет ету мақсатында ақша жұмсауға тыйым салды. 1997 жылы Жоғарғы Сот Либманның Квебек Бас прокурорына қарсы ісінде үшінші тарап шығындарын шектеудің «кейбір ұстанымдардың басқаларымен көміліп қалмауын қамтамасыз ету арқылы хабардар таңдау жасауға мүмкіндік беру» деген заңды мақсаты бар екенін айтты. Канаданың Либералдық партиясы үкіметі 2002 жылы жаңа Канада сайлау заңы болған C-2 заң жобасын енгізді. C-2 заң жобасы үшінші тараптың сайлау жарнамасына жұмсалатын ең жоғары шығынды бүкіл ел бойынша 150 000 долларға дейін шектеді, оның ішінде белгілі бір сайлау округінде жұмсалатын сома 3 000 доллардан аспауы тиіс. Стивен Харпер, сол кезде Ұлттық азаматтар коалициясының президенті (2006 жылы премьер-министр болды), 2000 жылдың маусым айында Эдмонтон қаласындағы Альберта Королевасының сотына конституциялық шағымдануды бастады. Сот Канада сайлау заңының 350 және 351-баптарының конституцияға қайшы екенін анықтады. Алберта апелляциялық соты 2002 жылғы 16 желтоқсандағы 2:1 дауыспен үшінші тараптың қызметіне қатысты барлық ережелердің, 358-баптан басқа, Құқықтар мен бостандықтар хартасын бұзады деген шешім шығарды.

Қаулы

Көпшілігін судья Бастараше жазды, ал судьялар Якобуччи, Арбур, Лебел, Дешамп және Фиш қолдады. Сот, шығындар шегі Хартияның 2b-бабын бұзғанын мойындаса да, заңның орынды екенін және 1-бабқа сәйкес негізделгенін анықтады. Көпшілік шығындар шегінің мақсаты сайлаудың әділдігін қамтамасыз ету екеніне келді. Заң "сайлау талқылысына қатысқысы келетіндер үшін тең мүмкіндіктер жасайды, сайлаушылардың толыққанды ақпарат алуына көмектеседі". Бұдан өзге, Хартияның 3-бабы бұзылмайды, себебі сайлау процесіне мағыналы қатысу құқығы, хабардар болу арқылы қатысу құқығын да қамтиды. Егер шығындар шегі болмаса, жеке адамдар немесе топтар пікір алмасуға басымдық бере алады және қарсы пікірлердің естілуіне кедергі келтіруі мүмкін.

Келіспеушіліктер

Бас судья МакЛачлин және судья Майор қарсы пікірді (бір бөліктерінде) жазды, ал судья Бинни келісті. Қарсы пікір білдірген судьялар Канада сайлау заңының 350-бабында белгіленген шығындар шегінің, Құқықтар мен бостандықтар хартасының 2b-бабына қайшы келетінін, себебі үшінші тараптарға қойылған шектеулер тым қатаң болды деп мәлімдеді. 3000 долларлық лимит Канаданың ірі газеттерінде толық беттік жарнама беруге немесе Канада Поштасы арқылы бір сайлау округінде жаппай пошталық науқан жүргізуге жеткіліксіз болды. Осылайша, радио және теледидар байланысы "тіркелген саяси партиялар мен олардың үміткерлерінің эксклюзивті құқығына" айналады. 351-бапты да жою қажет, өйткені "ол 350-баптағы шығындар шегіне толығымен байланысты". Судьялар сайлау заңының қалған бөліктері 2(b) бабына қайшы келеді, бірақ 1-баппен құтқарылды деп шешті.

Салдары

Стивен Харпер кейін премьер-министр болып, осы лауазымды шамамен он жылдай атқарды. Осы кезеңде оның консервативті үкіметі Канада сайлау заңына және оған байланысты сайлау заңдарына көптеген маңызды өзгерістер енгізді. Бұған қарамастан, Харпер үкіметі 350 және 351-баптарға ұсақ-түйек өзгерістер ғана жасады, олар 2016 жылға дейін күшінде қалды (2000 жылы бастапқыда белгіленген, инфляцияға байланысты түзетілмеген және индекстелмеген шектеулермен бірге).