Кіріспе
1967 жылы түсірілген Джошуа Логанның музыкалық фильмі.
«Камелот» – 1967 жылғы американдық музыкалық фантастикалық драмалық фильм, режиссері Джошуа Логан, сценарий авторы Алан Джей Лернер. Фильм Лернер мен Фредерик Лоуэдің 1960 жылғы сол аттас мюзиклінің негізінде түсірілген. Басты рөлдерде Ричард Харрис (король Артур), Ванесса Редгрейв (Гвиневра) және Франко Неро (Ланселот) сомдаған, сондай-ақ Дэвид Хеммингс, Лайонел Джеффрис және Лоуренс Найсмит қатысқан. 1961 жылдың сәуір айында Warner Bros. студиясы фильмді экранға бейімдеу құқығын алды, сценарийді жазу үшін Лернер шақырылды. Бірақ студия «Менің әдемі ханымымды» (My Fair Lady) алдымен бейімдеуге шешім қабылдағандықтан, жоба уақытша тоқтап қалды. 1966 жылы дамыту жұмыстары қайта басталды және Джошуа Логан режиссер болып тағайындалды. Алғашқы актер құрамынан Ричард Бертон мен Джули Эндрюске сахналық мюзиклдегі рөлдерін қайта ойнау ұсынылды, бірақ екеуі де бас тартты, олардың орнына Харрис пен Редгрейв келді. Фильм түсірілімі Испанияда және Калифорния штатының Бербанк қаласындағы Warner Bros. студиясында өтті. «Камелот» 1967 жылдың 25 қазанында шықты, сыншылар тарапынан әртүрлі бағалар алды, бірақ коммерциялық сәттілікке жетті – 13 миллион долларлық бюджетке қарсы 31,5 миллион доллар жинады және 1967 жылғы ең табысты фильмдердің он біріншісі болды. Фильм 40-шы «Оскар» сыйлығына бес номинация ие болды және үш сыйлықты жеңіп алды: «Ең жақсы музыка», «Ең жақсы өндіріс дизайны» және «Ең жақсы костюм дизайны». Сонымен қатар, «Камелот» үш «Алтын глобус» сыйлығын жеңіп алды: «Музыкалық немесе комедиялық фильмдегі ең жақсы актер» (Ричард Харрис), «Ең жақсы түпнұсқа ән» («Егер мен сені тастап кетсем») және «Ең жақсы түпнұсқа музыка».
Сюжет
Артур патша бұрынғы досы сэр Ланселотпен шайқасуға дайындалып жатқанда, оның ұлы Мордред Англияда оған қарсы әскер жинап жатыр. Ол өзін осы жағдайға жеткізген қайғылы оқиғаларды еске алады. Ол Гвиневрамен некелескен түнін есіне түсіреді. Бұл үйлену тойы, ол алда не күтіп тұрғанынан қорқады ("Патша бүгін түнде не істеп жатыр екен?"). Гвиневра ешқашан кездеспеген еркекке үйленуден уайымдайды және қыз үшін күрескен қыздың романтикалық өмірін сағынады ("Қыздықтың қарапайым қуаныштары"). Олар сөйлеседі, ол оның кім екенін білмейтіндіктен, онымен бірге қашуды армандайды. Артур оған өзінің патшалығы қаншалықты ғажайып екенін айтады ("Камелот"). Ол оған тартылатынын сезеді, бірақ оларды оның адамдары мен оның жанындағылар бөліп тастайды. Артурдың кім екені ашылады, ал Гвиневра қуанышпен онымен үйленуге келіседі. Төрт жыл өткен соң Артур Гвиневрамен бірге дөңгелек үстел туралы идеясын талқылайды, ол патшалықтың барлық асыл рыцарьларын орналастырады, бұл демократиялық идеалдың қарапайым түрі ғана емес, сонымен қатар Англияның саяси бірігуін көрсетеді. Артурдың ойларынан шабыт алған француз рыцары Ланселот өзінің шақырылған адамы Дәппен бірге Англияға келеді, өзінің жоғары қасиеттерімен мақтанады ("C'est Moi"). Ланселоттың шеберлігі Артурды таң қалдырады, олар дос болады; алайда көптеген рыцарьлар Ланселотты өзінің өршілдігі мен мақтанышы үшін бірден жек көреді. Камелотқа оралғанда Гвиневра мен әйелдер көктемнің келуін тойлау үшін гүлдер жинап, көңіл көтереді ("Мамырдың құмар айы"). Бастапқыда Ланселотты ұнатпаған Гвиневра ең жақсы үш рыцарьды оны сынамаға шақырады ("Содан кейін мені жәрмеңкеге апарып берсең"). Артур Гвиневраның қаншалықты алыс кеткенін ойлайды ("Әйелді қалай ұстау керек"). Гвиневраның жоспары дұрыс болмайды, өйткені Ланселот үш рыцарьды да жеңіске жетеді, сэр Динаданды ауыр жарақаттайды. Ланселот қорқып, сэр Динаданның өмірін сұрайды, ал ол оған қолын тигізгенде, Динадан керемет түрде жазылып кетеді. Гвиневра қатты қысымға ұшырап, Ланселотқа деген сезімі өзгере бастайды. Ланселот бойдақ болуға ант бергенімен, Гвиневраға ғашық болады. Гвиневра мен Ланселот болашақтарын талқылау үшін жасырын кездеседі. Ланселот ешқашан қайтып келмеуге ант береді, бірақ Гвиневраны тастау мүмкін емес деп санайды ("Егер мен сені тастап кетсем"). Артур осы дауды жоюды шешеді. Артурдың заңсыз ұлы Мордред Камелотқа келіп, Айнала үстелдің достарын алауыздық тудыруға бел буады. Мұның бәрі Артурдың көңіл күйіне әсер етеді, ал Гвиневра оны көңіл көтеруге тырысады ("Жай халық не істейді?") өзінің қайшы сезімдеріне қарамастан. Мордред Артурды Ланселот Гвиневраның жатын бөлмесіне баратынын біліп, сынақ ретінде түн бойы аң аулауға көндіреді. Ланселот пен Гвиневра тыйым салынған махаббаттары туралы және оның қаншалықты бұрыс болғаны туралы ән айтады ("Мен сені бір кездері үнсіз сүйдім"). Мордред бірнеше рыцарьлармен бірге ғашықтарды ұстап алады. Ланселот қашып кетеді, бірақ Гвиневра тұтқындалады. Артурдың жаңа азаматтық соты мен қазылар алқасының үкімімен оған өлім жазасы беріледі. Артур өзінің заңына байланысқандықтан, оны кешіре алмайды. Гвиневраның ("Гвиневраның") өртелуіне дайындық жүргізіледі, бірақ Ланселот соңғы сәтте оны құтқарады, бұл Артурға жеңіліс әкеледі. Ланселотпен шайқасқа дайындалып тұрған Артурға Ланселот пен Гвиневрадан күтпеген сапар келеді, олар монастырда тұратын орманда кездеседі. Үшеуі де эмоционалды қоштасуды бөліседі. Шайқасқа дейін Артур Том есімді жас жігітке кездеседі, ол Артурдың "Күшпен емес, күш үшін" деген идеалды қолдайды. Артур өзінің көптеген жоспарлары орындалмағанына қарамастан, Камелоттың идеалдары осы қарапайым балада сақталғанын түсінеді. Ол Томды рыцарь етіп тағайындайды және оған бұйрық береді: жаудың сызығынан өтіп, шайқастан аман қал, осылайша ол болашақ ұрпақтарға Камелот аңызын айта алады. Томның кетіп бара жатқанын көріп, Артур болашаққа деген үмітін қайта жаңғыртады ("Камелот (қайталау)").
Даму
1961 жылдың сәуірінде Warner Bros. компаниясы сахналық мюзиклдің киноға бейімделу құқығын сатып алғаны хабарланды, және Алан Джей Лернер сценарий жазу үшін шақырылды. Сол айда Рок Хадсонның Патша Артур рөліне келісімі туралы хабар тарады. 1961 жылдың мамырында Ширли Джонс Гвиневра рөлін ойнау мүмкіндігін талқылауда болды деген ақпарат пайда болды. Бірақ, Warner Bros. компаниясы "My Fair Lady" мюзиклінің киноға бейімделуін жеделдетіп, CBS-тен 5,5 миллион долларға экрандық құқықтарды сатып алғаннан кейін, бұл жоба тоқтап қалды. Сондай-ақ, "Камелот" фильмі 1964 жылдың сәуірінен бұрын шығармауы тиіс еді. Дегенмен, 1963 жылдың сәуірінде Джек Л. Уорнер теледидардағы басшы Уильям Т. Оррды продюсер етіп тағайындады. Оррдың түпкілікті актер құрамынан Ричард Бертон мен Роберт Гулетті олардың бұрынғы рөлдеріне, ал Элизабет Тейлорды Гвиневра рөліне шақырғаны да хабарланды. 1963 жылдың желтоқсанында Орр Джек Л. Уорнердің жетекші көмекшісі болып тағайындалғаннан кейін жобадан бас тартты. Роберт Уайз режиссерлік етуге шақырылды, бірақ өндіріс жетекшісі Уолтер МакЭуэн: "Ол өзін музыкалық фильмдердің режиссері ретінде таныстыруды қаламайды, және келесі жылға жоспарланған "Гертруда Лоренс туралы оқиға" да сол санатқа жатады" деп мәлімдеді. 1966 жылдың наурыз айында Джошуа Логан режиссер болады деген хабар тарады, ал түсірілімдер тамыз айында басталуы керек еді.
Түсірілім
Ричард Х. Клайн Логанның назарына «Қорқыныш палатасы» (1966) фильмінен алынған кадрларды көргеннен кейін келді. Онда ортағасырлық қамал есіктері мен сұр аттардың жегілген арбасы, көлеңкелі ағаштар мен тұман арасынан кірпішпен төселген аула арқылы өтетін көрініс болды. Логан Клайнды оператор ретінде жұмысқа алды. «Камелот» фильмі үшін Клайн Голливуд мюзиклдерінің тегіс әрі жылтыр көрінісінен гөрі, шынайы текстуралы стильде түсіргісі келді. 29 жастағы австралиялық декоратор Джон Трускотт, алғашқы фильмінде, Лондон мен Мельбурн сахнасында қойылған «Камелот» спектаклі үшін декорациялар жасағандықтан, өндіріс дизайнері ретінде шақырылды. Логанның сөзінше, Трускотт «готикалық немесе романдық емес, аңызға толы дәуірді сезіндіретін аралық кезеңге» ұқсайтын визуалды стильді көздеген. «Кастильо де Кока» фильмінің өндіріс дизайнына шабыттандырды, ол Калифорниядағы Бербанктегі студия ауласында қайта жаңғыртылды. Аяқталған қамал сол кездегі ең ірі декорация болды – 400 футка 300 фут, биіктігі шамамен 100 фут, құны жарты миллион долларға бағаланды. Логан Los Angeles Times газетіне: «Бұл қажет болды, өйткені біз бұл фильмде бәрін дұрыс істеуге ниеттеніп отырмыз – тіпті испандық және голливудтық жол тастарын да сәйкестіруге» деді. 1966 жылдың қыркүйегінде Испанияда 30 күндік түсірілім кестесімен түсірілім басталды. Сыртқы түсірілімдер үшін Логан елдің құрлық бөлігіндегі жеті қамал мен Майорка аралындағы біреуін таңдады, оның ішінде Ланселот дю Лактың қамалы ретінде пайдаланылған Сеговияның Алькасары және Медина-дель-Кампо. Алайда, елдегі жаңбыр мен жоғары температура салдарынан түсірілім тоқтап, кестеден 12 күн қалып қойды, нәтижесінде жарамды материалдың жарты сағаты ғана алынды. Өндіріс жүріп жатқанда, Джек Уорнер «Камелот» студия үшін түсіретін соңғы фильм болатынына шешім қабылдады және 1966 жылдың 14 қарашасында студия акцияларының үлкен бөлігін Seven Arts Productions компаниясына сатты. Сату 27 қарашада шамамен 32 миллион долларға аяқталды. Испаниядағы түсірілім аяқталғаннан кейін, түсіру тобы Редгрейв сахнадағы міндеттерін аяқтағанша үзіліс жасады. Сол кезде студияның 23 декорациясының 15-і «Камелот» үшін пайдаланылып жатты. Гаррис душтан құлап, бетіне 12 тігіс салғаннан кейін түсірілім одан әрі қиындады. Гаррис дәрігердің кеңесіне қарамастан, тойға шыққанда тігістер қайта жарылып, жазылуы кешікті. Кейіннен жараны жасыру үшін пластикалық операция жасалды.
Музыка
LP саундтрек альбомында "Take Me to the Fair" әні "How to Handle a Woman" әнінен кейін келеді, ал "Follow Me" (фильм үшін жаңа мәтінмен) "The Lusty Month of May" әнінен кейін тізімделеді. Басты актерлердің ішінде актер Дэвид Хеммингс – классикалық музыкалық білімі бар жалғыз әнші болғанымен, оның Мордред кейіпкеріне арналған "Жеті өлімдік жазықтар" соло нөмірі (алғашқы Бродвей қойылымында әнші емес Родди Макдаулл шебер орындаған және Бродвей актерлік құрамының альбомына енгізілген) фильмнен алынып тасталды, демек фильмнің саундтрегіне кірмеді.
Тарихи контекст
Уильям Джонсон Film Quarterly журналында жазған мақаласында "Артурдың кейбір сөздерін Вьетнамға тікелей қатыстыруға болады" деп көрсетті, мысалы Артурдың "Күш – құқық үшін" деген идеалы және шекара сызықтары туралы үнемі ойлануы. Кейіннен Элис Грелнер фильмді "Вьетнамдағы көңіл көшіруден, соғысқа қарсы наразылықтардың ащысы мен көңілсіздігінен, кешкі жаңалықтардағы соғыстың қорқынышты шындығынан қашу" және Джон Ф. Кеннеди президенттігін еске түсіру ретінде бағалады.
Шығару
1967 жылы 25 қазанда «Камелот» Бродвейдегі 47-ші көшедегі «Уорнер» театрында тұңғыш рет көрсетілді. 1 қарашада Лос-Анджелестегі «Cinerama Dome» кинотеатрында қайырымдылық премьерасы өтті. Фильмнің ресми ұзақтығы 180 минутты құрады, соған қоса овертюра, антракт және шығу музыкасы болды. Бірақ осы ұзақтықта тек 70 мм-лік кеңейтілген көшірмелер мен 35 мм-лік магниттік стерео дыбысты көшірмелер ғана сақталды. Көпшілікке кеңінен көрсету үшін фильм 150 минутқа дейін қысқартылды.
Үй медиасы
2012 жылдың сәуір айында фильмнің 45 жылдығына байланысты Blu-ray нұсқасы жарық көрді. Бұл шығарылымға аудиокомментарий, төрт дереккөздік видеоматериал және бес театрлық трейлер қоса берілді. «Камелот» фильмі 2022 жылдың 9 қарашасында Warner Bros. Home Entertainment компаниясы арқылы Ultra HD Blu-ray форматында шығарылады.
Кассалық жинақ
Камелот 1967 жылы ең көп табыс әкелген фильмдердің оныншысы болды, АҚШ және Канадада 12,3 миллион доллар табыс етті. 1973 жылғы қайта көрсетілімінде ол 2 миллион долларлық кассалық түсімге ие болды.
Сыншыл реакция
Film Quarterly журналында Уильям Джонсон «Камелотты» «Голливудтың ең жақсы және ең нашар тұсы» деп атады, фильмнің идеяларын және Харрис пен Редгрейвтің актерлік шеберлігін жоғары бағалап, бірақ оның әсем декорациялары мен үш сағаттық экран уақытына наразылық білдірді. Variety журналы фильм туралы жағымды пікір жазып, оны «Голливудтың жасаған ең ұлы музыкалық фильмдерінің бірі» деп мәлімдеді, «шебер сценарийін» және «көбінесе тамаша декорациялар мен костюмдерін» мақтады. Chicago Tribune газетінің Клиффорд Терри де оң пікір білдіріп, оны «көзге ұнайтын, әдемі түсті декорациялар, жарқын костюмдер және үш керемет ойналыммен» «оптикалық құмарлықтың әдемі, қызықты шашырауы» деп сипаттады. The Washington Post газетінің Ричард Л. Коу былай деп жазды: «Уорнердің «Камелоты» ұзақ, ауыр және көңілсіз, 15 миллион долларлық ағаш тиынға тең. Бұл үмітсіз, қажетсіз әсемдіктен басқа, мәселенің өзін толық игноридейді: Артур патшаның қандай ерекшелігі бар еді? Бізге ешқашан айтылмайды». Ол Ричард Харристің Артур рөліндегі ойнағанын «жылдардағы ең нашар ойналым» деп атады. Los Angeles Times газетінің Чарльз Шамплин фильмді «үлкен көңіл көшіру» деп атады, оның сүйкімді сәттері «баяу, өзгермейтін қарқынды, стильдің жоқтығын, процедураның шектеулі және жасанды сипатын, асығыс және үйлесімсіз монтаждарды, жақын кадрларды тым көп пайдалануды, эмоционалдық серпінді сақтап қалудағы сәтсіздікті, шындық пен фантазия арасындағы қауіпті тебілісті және фильмнің мүмкіндіктерін пайдалана алмауды» толығымен өте алмайтынын жазды. The New Yorker журналының Брендан Гилл былай деп мәлімдеді: «Бродвейде «Камелот» үлкен, қымбат және мәнсіз музыкалық комедия болды, ал фильмдегі нұсқасы, болжамды болғандай, одан да кеңірек, қымбат және одан да мәнсіз». Ұлыбританияның «Ай сайынғы кино бюллетені» былай деп жазды: «Жаман пьеса одан да жаман фильмге айналды, екінші ортаға аудармаға ешқандай тырысқан жоқ және Артур аңызындағы керемет материалдың қиялға толы мүмкіндіктерін толығымен елемеді. Мысалы, неге Артурдың тастан Экскалибурды суырып алуы көрсетілмеген, оның орнына оның туралы ғана айтылған? Міне, фильм сахналарының мәні». Rotten Tomatoes веб-сайтында «Камелоттың» мақұлдау рейтингі 41%, орташа бағасы 6,23/10 болатын 17 рецензияға негізделген.
Мұра
Шығындылығына қарамастан, "Камелот" фильмі "арзан" көрінісі үшін кеңінен сынға ұшырады, себебі ол Англияның жасыл төбелеріндегі нағыз ортағасырлық қамалдың орнына, Бурбанктің шапаралы төбелеріндегі архитектуралық тұрғыдан дұрыс емес декорацияларда түсірілгені анық байқалды. Осының салдарынан, экзотикалық шетелдік жерді бейнелеу үшін студия ауласында ірі масштабты, толық көлемді декорацияны физикалық түрде салуға тырысқан соңғы американдық фильм осы болды.