Кіріспе

Рахонавис – қазіргі Мадагаскардың солтүстік-батысындағы кеш бор кезеңіне (Маастрихт, шамамен 70 миллион жыл бұрын) жататын құс тәрізді тероподтар туысы. Ол Кэтрин Форстер және оның әріптестері Беривотра маңындағы карьерде, Махаджанга провинциясының Меварано формациясы тау жыныстарынан табылған жартылай қаңқасы (UA 8656) арқылы белгілі. Рахонавис шамамен 0,45 метр ұзындығы және 2,27 килограмм салмағы бар кішкентай жыртқыш, екінші саусағында дромазавридтерге тән иірілген тырнағы бар. 2000 жылы Нквебазавр табылғанға дейін ол Африкадағы алғашқы коэлурозавр болды. Рахонавис атауы шамамен "булығұт құсы" дегенді білдіреді, малагаси тіліндегі rahona ("бу" немесе "қауіп") + латын тіліндегі avis ("құс") сөздерінен құралған. Түрлік атауы – R. ostromi, Джон Остромның құрметіне қойылған.

Ашық жерлер мен түрлер

Рахонавистің қазба қалдықтары алғаш рет 1995 жылы Мадагаскардағы Маеварано формациясынан, Беривотра ауылының жанында SUNY және Антананариво университетінің бірлескен экспедициясымен табылды. Бұл аймақтағы геологиялық құрылымдардың көпшілігі тығыз шөппен жабылған, бұл қазбаларды анықтауды қиындатады. Бірақ, тау беткейінің бір бөлігі өртенген кезде, алып титанозаврдың қалдықтары ашылды. Осы табылған жерді қазу кезінде палеонтологтар Рахонавистің сүйектерін одан әлдеқайда ірі динозаврдың сүйектері арасында тапты. Рахонавис осы бір ғана үлгісінен белгілі, ол артқы аяқтарынан, денесінен, құйрығының бөліктерінен (барлығы да байланысқан күйде) және қанаттың, иықтың сүйектерінің бөліктерінен тұрады. Рахонавис жақын туысы Археоптерикстен бес есе үлкен болған, шамамен қазіргі кездегі қарғаның мөлшерімен тең. Бұл түрдің жақсы зерттелген туыстарының болмауына қарамастан, R. ostromi-ге ең ұқсас бір кеуде омыртқасы (NMC 50852) Мароккодағы Альбиан және Ценоман кезеңдеріне жататын Кем Кем жатақтарында табылды. Рахонависте кездесетін плеврокоэльдердің болмауы және жүйке арнасының үлкендігі оның басқа туысқа жататындығын көрсетеді. Бұл сипаттама бір туыстың түрлерінде, бір жануардың жеке омыртқаларында және даму кезеңдерінде өзгеруі мүмкін болғанымен, кеңістіктегі және уақыттағы айырмашылық бұл үлгінің Рахонависке жатпайтындығын көрсетеді. Голотипімен байланысты тіс сүйегі де табылған, бірақ ол сирек сипатталады.

Жіктеу

Рахонавис тарихи түрде оның дұрыс таксономиялық орнына қатысты белгісіздік тудырды – ол Avialae (құстар) кладының мүшесі ме, әлде жақын туыс dromaeosaurid пе. Оның күрек сүйегінде (алдыңғы аяқ сүйегінде) қанат түймелерінің болуы бастапқыда оны avialan ретінде қарастыруға әкелді; алайда, қаңқаның қалған бөлігі атрибуттары бойынша әдеттегі dromaeosaurid сипаттарын көрсетеді. Базаль құстар мен олардың dromaeosaurid туыстарының арасындағы тығыз байланыс, сонымен қатар осы топтарда ұшу қабілетінің бірнеше рет дамып, жоғалу мүмкіндігі ескерілгенде, Рахонависті құстардың ішінде немесе олардың сыртында нақты орналастыру қиын болды. Рахонавис, бастапқы сипаттаушылар ұсынғандай, Археоптерикске жақын туыс болуы мүмкін, демек Avialae кладының мүшесі, бірақ таздың құрылымы Археоптерикске ұқсас ұшуға бейімделуді көрсетсе де, олар тәуелсіз дамыған сияқты. 2000 жылдардың басында көптеген теропод зерттеушілері арасында Рахонавис avialan-дарға қарағанда deinonychosaurs-қа жақын екендігі туралы консенсус қалыптасты. 2005 жылы Маковикки және әріптестері Рахонавистің Unenlagia және Buitreraptor енолагиин тұқымдарымен жақын туыстығын анықтады. Норелл және әріптестері (2006) Рахонавистің Unenlagiinae-ге кіретінін, тіпті Unenlagia-ның өзімен бауырлас таксон екенін анықтады. 2007 жылы Тернер және әріптестерінің зерттеуі оның Unenlagia-ға жақын dromaeosaurid екенін көрсетті. Алайда, 2009 жылдан бері жарияланған бірнеше зерттеулер бұл консенсустың дұрыстығына күдік тудырды, олар көптеген дәстүрлі "dromaeosaurid-терді", соның ішінде енолагиин-дерді, dromaeosaurinae-ге қарағанда Avialae-ге жақын деп тапты. Агнолин мен Новас (2013) жариялаған кең ауқымды талдау Рахонавистің Avialae-ге қарағанда Dromaeosauridae-ге жақын екенін көрсетті. Cau (2018) жүргізген кладистік талдау Рахонавистің ерте крейд кезеңінің ұзын құйрықты avialan-дары Jeholornis және Jixiangornis-тің ықтимал туысы екенін анықтады. Hartman және әріптестерінің (2019) талдауы Рахонавистің avialan екендігін "қатты жобады", оның Unenlagiinae-ге орналасуы 10 қадамға аз болғандықтан жақсы қолдауға ие. 2020 жылы Рахонавис пен Оңтүстік Американың Overoraptor-ы Avialae кладына бауырлас клададағы бауырлас таксондар екені анықталды. 2020 жылға қарай палеонтологтар арасында paravian Рахонавистің енолагиин, dromaeosaurid немесе avialan екендігі туралы бірлігі жоқ. Чиаппе Рахонавистің ұша алуы мүмкін екенін айтты, оның күрек сүйегі Археоптерикстен үлкен және мықты болғанын, ал қанат түймелерінің болуы Рахонавистің бұрынғы құсқа қарағанда үлкен және күшті қанаттары болғанын көрсетеді. Сонымен қатар, Рахонавистің иық сүйектері ұшу үшін қажетті тәуелсіз қозғалысқа мүмкіндік беретін байламдық жалғаулардың бар екенін көрсетеді. Чиаппе Рахонавистің ұша алатынын, бірақ ол "қазіргі құстарға қарағанда ауада қиындықпен ұшатынын" қорытындылады. Агнолин мен Новас (2013) Микрораптор сияқты, R. ostromi-де дельтоид кешендерін пайдаланатын құстарға тән ұшу қозғалысы болуы мүмкін екенін атап өтті.