Кіріспе
Хопи Тева (Тано, Оңтүстік Тева, Хано, Тано немесе Аризона Тева) – Аризона штатының солтүстік-шығысындағы Хопи резервациясының шығыс бөлігінде, Бірінші Месаның жанында тұратын Тева Пюэбло тобы.
The Hopi Tewa (also Tano, Southern Tewa, Hano, Thano, or Arizona Tewa) are a Tewa Pueblo group that resides on the eastern part of the Hopi Reservation on or near First Mesa in northeastern Arizona.
Синонимиясы
Тано атауы – ежелгі хопи тевасының өзіндік атауы (tʰáánu tééwa) испан тілінен алынған. Тано антропологиялық әдебиеттерде Аризона теваларының Хопи аумағына көшіп келмей тұрыпқы шақтағы ата-бабаларына сілтеме жасағанда жиі кездеседі. Хано атауы да сол сияқты, хопи тіліндегі tʰáánu сөзінен (hááno, háánòwɨ) қарыз алған, кейін ағылшын тіліне бейімделген. Ағылшын тіліндегі Хано – Аризона теваларының негізгі қоныстарының бірі – Тева ауылына да қатысты қолданылады. Басқа тарихи атаулар: Тамос, Тамонес, Атмуес, Танос, Танос, Тагнос, Янос. Тева – өзіндік атау ретінде басымдыққа ие (Хано, Тано және Хопи теваларынан гөрі), себебі тева тілінде өз халқы "тевалар" деп аталады.
Тарих
Хопи тевалары Рио-Гранде аңғарындағы Санта-Клара пуэблосы және Окай Овинге сияқты тева қауымдастықтарымен туыс. Хопи халқымен ұзақ байланыс салдарынан олардың әлеуметтік құрылымы, туыстық жүйесі және кландарға ұйымдасуы хопилердікімен (басқа таноан пуэбло топтарында кландар жоқ) дерлік бірдей болып келеді. Дегенмен, тевалардың екі топқа бөліну жүйесі сақталған.
Тіл
Көптеген хопи тевалары тева, хопи және ағылшын тілдерінде үш тілді. Кейбір сөйлеушілер испан және/немесе навахо тілдерін де біледі. Хопи тевасы – таноан тілдер отбасының тева тілінің бір түрі және хопи тілінің (бұл тіл байланыссыз уто-ацтек тілі) әсеріне ұшыраған. Аризона тевасы мен Нью-Мексикодағы Рио-Гранде тевасының түрлері бір-бірін қиындықпен түсіне алады. Бұл тілдік қауымдастықтың ерекшелігі – хопи тілінің хопи тевасына сөздік қоры тұрғысынан тигізген әсері өте шала. Аризона тева тілдері үш тілді болғанымен, тілдерді қатаң түрде бөліп сақтайды (қараңыз, сондай-ақ: Кодты ауыстыру: Мысал). Бұл тілдік тазалыққа қатысты көзқарастарды Нью-Мексикодағы басқа тева тілдерімен салыстыруға болады, онда тева мен испан тілдері ұзақ уақыт бойы қарым-қатынаста болғанымен және тевалар тева және испан тілдерінде екі тілді болғанымен, испан тілінен алынған сөздер өте аз. Дәстүр бойынша, хопи тевалары хопи басшыларының аудармашылары болғандықтан, испан және навахо тілдерін де жақсы білген. Бұл хопилермен қарама-қайшы, олар көбінесе тева тілінде сөйлей алмайды (бірақ олар навахо тілінде белгілі бір деңгейде білуі мүмкін).