Кіріспе

Сурет

"Патша мен қайыршы қыз" – Африка патшасы Кофетуа мен қайыршы Пенелофонға (Шекспирдің Зенелофоны) деген махаббатын баяндайтын 16 ғасырдағы жария хабарлама балладасы. Суретшілер мен жазушылар осы оқиғаға сілтеме жасаған, ал Кофетуа патшасы "бір әйелге бірден ғашық болып, дереу үйлену ұсынысын жасаған" еркектің атауына айналды.

Әңгіме

Кофетуа – әйелдерге қызығушылық танытпайтын африкалық патша. Бір күні сарай терезесінен қарап тұрғанда, ол "толығымен сұр киім киген" жас тіршілікке ие емес Пенелофонды көреді. Олар халқының қатты сүйіспеншілігіне ие болады. Соңында олар қайтыс болып, бір мазарға жерленеді.

Тарих

Уильям Шекспир бірнеше пьесасында баладаны атаумен еске алады. Ол «Love's Labour's Lost» (I, ii, 115 және V. i. 65–85), «Жазғы түннің арманы» (IV, i, 65), «Ромео мен Джульетта» (II, i, 14), «Ричард II» (V, viii, 80) және «Генрих IV», 2-бөлім (V, iii, 107), барлығы 1590 жылдары жазылған туындыларында кездеседі. Уильям Уорбертон Джон Фальстаффтың «Генрих IV», 2-бөлімдегі Кофетуаға сілтеме жасайтын сөздері, қазір жоғалған баладаға негізделген пьесадан алынған деп санайды. «Love's Labour's Lost» пьесасында Армадо өзінің паж Моттан: «Бала, «Патша мен тіңке» туралы баллада бар ма?» деп сұрайды. Мот оған: «Дүние үш ғасыр бұрын осындай баллада үшін кінәлі болған, бірақ қазір оны табу мүмкін емес, немесе егер табылса, одан жазу үшін де, әуен үшін де пайдасы жоқ» деп жауап береді. Бен Джонсон да өзінің «Әркім өзінің мінезімен» (1598) пьесасында баладаға сілтеме жасайды. Әңгіменің ең көне нұсқасы Ричард Джонсонның «Алтын гүлдердің тәжі» антологиясында «Тіңке мен патшаның әні» деп аталады (1612). Бұл Кофетуа баладасының түпнұсқалық әуені болуы мүмкін. Польша композиторы Людомир Розицкий 1910 жылы «Król Cophetua», Op. 24 атты симфониялық поэма жазды. Элис Манро 1980 жылғы әңгімелер жинағындағы бір әңгімесін «Тіңке қыз» деп атады. Патрик Розаға үйленер алдында: «Сен Тіңке қыз сияқтысың» дейді. «Кім?» деп сұрайды Роза. «Король Кофетуа мен Тіңке қыз. Білесің ғой. Сурет». Манроның жинағының американдық басылымы да «The Beggar Maid» деп аталады, бұл Канадалық атаудан – «Сіз өзіңізді кім деп ойлайсыз?» дегеннен өзгеше.