Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Келесі жазбада Ежелгі Египеттің династияға дейінгі және б.з.б. 343 жылға дейінгі сыртқы қарым-қатынастарының тарихы баяндалған.
The following is a chronicle of predynastic and ancient Egyptian foreign contacts up through 343 BC.
Тарихқа дейінгі Набта Плайя (шамамен б.з.д.
Набта-Плайяда б.з.д. VI мыңжылдықтың соңына қарай, ежелгі египеттіктер Оңтүстік-Батыс Азиядан ешкілер мен қойларды импорттаған.
In Nabta Playa by the end of the 6th millennium BC, prehistoric Egyptians had imported goats and sheep from Southwest Asia.
Династия алдындағы Бадари (б.з.д.
Мысырдың Бадар мәдениетіндегі б.з.д. 5 мың жылдыққа дейінгі шетелдік артефакттар алыс Сириямен және Урукпен байланыс болғанын көрсетеді.
Foreign artifacts dating to the 5th millennium BC in the Badarian culture of Egypt indicate contact with distant Syria and Uruk.
Династия алды Накада, Герзе және Маади (б.з.д.
Накада I дәуіріндегі Египеттіктер оңтүстікке қарай Нубиямен, батысқа қарай Батыс шөлінің оазистерімен, ал шығысқа қарай Жерорта теңізінің мәдениеттерімен сауда жасады. Олар сондай-ақ пышақ және басқа да заттар жасау үшін Эфиопиядан обсидиан импорттады. Некен қабірінен табылған көмір үлгілері Ливан самырсыны екені анықталды. Накадалықтардың байланыстарына Леванттан табылған ежелгі Египетке тиесілі керамика және басқа да артефакттар дәлел болып табылады. Осы кезеңге жататын Египет артефакттары Қанаанда және Таяу Шығыстың басқа да аймақтарында, соның ішінде Месопотамиядағы Телл Брак, Урук және Суза қалаларында табылды. Лазурит саудасы, оның жалғыз белгілі тарихи көзі – Ауғанстанның солтүстік-шығысындағы Бадакшаннан – ежелгі Герзеге жетті. Б.з.д. 4-мыңжылдықтың бірінші жартысында Маадидегі Египеттіктер Қанааннан керамика импорттады.
Predynastic Egyptians in the Naqada I period traded with Nubia to the south, the oases of the western desert to the west, and the cultures of the eastern Mediterranean to the east. They also imported obsidian from Ethiopia to shape blades and other objects. Charcoal samples found in the tombs of Nekhen, which were dated to the Naqada I and II periods, have been identified as cedar from Lebanon. Evidence of Naqadan contacts include pottery and other artifacts from the Levant that have been found in ancient Egypt. Egyptian artifacts dating to this era have been found in Canaan and other regions of the Near East, including Tell Brak and Uruk and Susa in Mesopotamia. Lapis lazuli trade, in the form of beads, from its only known prehistoric source – Badakshan, in northeastern Afghanistan – reached ancient Gerzeh. By the first half of the 4th millennium BC, predynastic Egyptians in Maadi were importing pottery from Canaan.
Ерте династиялық (шамамен б.з.д.
Ерте династиялық байланыстардың дәлелі негізінен бұрынғы династиялық байланыстардың жалғасы болып табылады, және Суданға қарай одан әрі кеңейеді. Осы кезеңде Эгей теңізі және Критпен байланыс болғандығына қатысты белгілі бір көрсеткіштер бар, бірақ бұл дәлелдер нашар. Нармер өзінің есімі мөрленген қыш ыдыстарды Оңтүстік Канаанда жасатып, содан кейін Мысырға экспорттады. Өндіріс орындары Арад, Эн-Бесор, Рафиа және Тель-Ерани қалаларында орналасқан. Осы дәуірде Оңтүстік Канаанда Мысыр колониясы құрылды. Бірінші династияға жататын Мысыр қыш құмыралары Оңтүстік Канаанда табылған, олардың кейбіреулерінде Нармер есімі жазылған. Ежелгі Таяу Шығыспен байланыстың басқа да белгілері, әсіресе, кремний пышақтың дизайны.
Evidence of Early Dynastic contacts are basically a continuation of the predynastic above with further extensions into Sudan. There are also some indications of contact with the Aegean and Crete in this period, but this evidence is weak. Narmer had Egyptian pottery produced in southern Canaan – with his name stamped on vessels – and then exported back to Egypt. Production sites included Arad, En Besor, Rafiah, and Tel Erani. An Egyptian colony that was stationed in southern Canaan dates to this same era. First Dynasty Egyptian pottery has been found in southern Canaan, some bearing the name of Narmer. Other reflections of ancient Near Eastern contact particularly include a design of a flint knife.
Ескі патшалық (б.з.д. 2134 жылға дейін)
Ежелгі патшалықтың саудасының куәліктері (сыртқы картаны қараңыз) оңтүстікке қарай Нубияға (қазіргі Судан мен Эфиопияда) және Пунтке (вероятно, қазіргі Эфиопия/Эритрея немесе Эритрея-Судан шекаралық аймағы, мүмкін Сомали), шығысқа қарай Таяу Шығысқа (Библос және Эбла, Сирия), солтүстікке қарай Эгей теңізі мен грек аралдарына, ал батысқа қарай (аз куәліктер бар) Ливияға дейін жеткен. Оңтүстікте Харга, солтүстікте Асют қалалары арқылы өтетін Дарб-эль-Арбайн сауда жолы Ежелгі патшалық дәуірінен бастап алтын, азу тісі, дәмдеуіштер, бидай, жануарлар мен өсімдіктерді тасымалдау және сауда жасау үшін қолданылған.
Evidence of Old Kingdom trade (external map here) extends southward to Nubia (in modern Sudan and Ethiopia) and Punt (probably modern Ethiopia/Eritrea or the Eritreo Sudanese borderlands, possibly Somalia), eastward to the Near East (Byblos and Ebla, Syria), northward to the Aegean and the Greek islands, and westward (limited evidence) with Libya. The Darb el Arbain trade route, passing through Kharga in the south and Asyut in the north, was used from as early as the Old Kingdom for the transport and trade of gold, ivory, spices, wheat, animals and plants.
Орта патшалық (б.з.д. 1648 жылға дейін)
Орта патшалық байланыстарының дәлелі (сыртқы картаны қараңыз) оңтүстікке қарай Нубияға, әсіресе Бухен мен Кермаға дейін жетеді. Осы кезеңде нубийлер ежелгі Мысырда да тұрған. Шығысқа қарайғы байланыстар Таяу Шығыста, соның ішінде қазіргі Анатолия, Библос және Қанаан мен Сирия аймақтарында табылған ежелгі Мысыр заттары мен өрнектері арқылы көрсетілген. Кейбір Библос патшалары египеттік бұйымдармен бірге жерленген. Батысқа қарай Ливиямен байланыс көбінесе әскери жорықтармен шектелген. Солтүстікке қарай Эгей теңізімен байланыстың куәсі ретінде Мысырда табылған миной мәдениетінің жәдігерлерін атауға болады.
Evidence of Middle Kingdom contacts (external map here) reaches southward to Nubia, in particular Buhen and Kerma. Nubians also lived in ancient Egypt in this period. Eastward contacts are represented by objects and motific works of ancient Egypt found in the Near East, including modern Anatolia and Byblos and those ancient regions around Canaan and Syria. Some kings of Byblos have been found buried with Egyptian items. Westward, evidence of contact with Libya is generally limited to military expeditions. Northward, evidence of contact with the Aegean includes Minoan relics found in Egypt.
Жаңа патшалық (б.з.д. 1070 жылға дейін)
Жаңа патшалық байланыстары (Грекиядан басқа барлық жерде) көбінесе әскери іс-әрекеттермен сипатталған. Осы кезеңде Крит, Микена және Эгей теңізіндегі аралдардағы Гелладик аймақтарымен байланыс сақталғандай. Оңтүстікке қарай Мысыр Нубияны бағындырды. Шығысқа қарай, мысырлықтар ежелгі Палестина және Сирияны сәтті жаулап алды, оларға Митанни және Хеттер қарсылық көрсетті. Аймақтар арасындағы шектеулі сауда жалғасып, әлемдегі ең ерте танылған бейбіт келісім – Рамзес II мен Хеттер арасындағы келісімге әкелді. Батысқа қарай Ливиямен байланыс көбінесе әскери іс-әрекеттермен шектелген.
New Kingdom contacts (everywhere except Greece) seem to have been dominated by military activities. Strong northerly contacts with Crete, Mycenea and the Helladic (on the Aegean islands) seem to have persisted during this time. Southward, Egypt conquered Nubia. Eastward, the Egyptians successfully conquered the ancient regions of Palestine and Syria, being opposed by the Mitanni and the Hittites. Although, limited trade between the regions seems to have continued, culminating in the world's earliest known peace treaty, between Ramesses II and the Hittites. Westward, contact with Libya is again generally limited to military activities.
Соңғы кезең (б.з.б. 343 жылға дейін)
Ежелгі Мысырдың соңғы кезеңіндегі шетелдік байланыстар Жаңа Мемлекет дәуіріндегі байланыстардың жалғасы сияқты көрінеді. Әскери жорықтар қайтадан жалғасты, ежелгі Грециядан басқа барлық жерде. Шындығында, осы кезеңде грек әскерлерінің Мысыр фараондары үшін шайқасқандығы және Мысыр ішінде Наукратис деп аталатын грек сауда ошағының құрылғандығы туралы мәліметтер бар. Осы кезеңде Нубия Ежелгі Мысырдың билігіне бағынды. Бірақ, 25-ші династияға қарай, Нубия Мысырды жаулап алып, биледі, алайда кейіннен Ассириялықтар оларды жеңіп шығарады. Кейбір ғалымдар Ассириялықтарды Напаталықтардың қуғандығын айтады. Геродот "қырық күнде жүрілетін" жол деп сипаттаған Дарб-эль-Арбейн сауда жолы оның заманында Нубия мен Мысыр арасындағы сауданы жеңілдететін маңызды құрлық жолына айналды. Шығысқа қарай, Мысыр Кипрді бағындырды, бірақ көптеген әрекеттеріне қарамастан, Палестинаны бағындыра алмады. Ливиямен байланыстар осы дәуірде көбінесе әскери қызметпен шектелді.
Foreign contacts in the Late Period of ancient Egypt seem to have been mere extensions of those of the New Kingdom. Military expeditions again persist, everywhere but in ancient Greece. In fact, there is in this period evidence of Greek soldiers fighting for Egyptian pharaohs and the establishment of a Greek trading post, called Naucratis, within Egypt. Nubia would become dominated by ancient Egypt in this period. Eventually, however, by the 25th Dynasty, Nubia conquers and controls Egypt, only themselves to become later ousted by the Assyrians. Further, some scholars believe the Assyrians were then later driven out by the Napatans. Described by Herodotus as a road "traversed in forty days," the Darb el Arbain trade route became by his time an important land route facilitating trade between Nubia and Egypt. Eastward, Egypt gained control over Cyprus but, despite numerous attempts, never over Palestine. Again Libyan contacts in this era are generally limited to military activities.