Кіріспе

Келесі жазбада Ежелгі Египеттің династияға дейінгі және б.з.б. 343 жылға дейінгі сыртқы қарым-қатынастарының тарихы баяндалған.

Тарихқа дейінгі Набта Плайя (шамамен б.з.д.

Набта-Плайяда б.з.д. VI мыңжылдықтың соңына қарай, ежелгі египеттіктер Оңтүстік-Батыс Азиядан ешкілер мен қойларды импорттаған.

Династия алдындағы Бадари (б.з.д.

Мысырдың Бадар мәдениетіндегі б.з.д. 5 мың жылдыққа дейінгі шетелдік артефакттар алыс Сириямен және Урукпен байланыс болғанын көрсетеді.

Династия алды Накада, Герзе және Маади (б.з.д.

Накада I дәуіріндегі Египеттіктер оңтүстікке қарай Нубиямен, батысқа қарай Батыс шөлінің оазистерімен, ал шығысқа қарай Жерорта теңізінің мәдениеттерімен сауда жасады. Олар сондай-ақ пышақ және басқа да заттар жасау үшін Эфиопиядан обсидиан импорттады. Некен қабірінен табылған көмір үлгілері Ливан самырсыны екені анықталды. Накадалықтардың байланыстарына Леванттан табылған ежелгі Египетке тиесілі керамика және басқа да артефакттар дәлел болып табылады. Осы кезеңге жататын Египет артефакттары Қанаанда және Таяу Шығыстың басқа да аймақтарында, соның ішінде Месопотамиядағы Телл Брак, Урук және Суза қалаларында табылды. Лазурит саудасы, оның жалғыз белгілі тарихи көзі – Ауғанстанның солтүстік-шығысындағы Бадакшаннан – ежелгі Герзеге жетті. Б.з.д. 4-мыңжылдықтың бірінші жартысында Маадидегі Египеттіктер Қанааннан керамика импорттады.

Ерте династиялық (шамамен б.з.д.

Ерте династиялық байланыстардың дәлелі негізінен бұрынғы династиялық байланыстардың жалғасы болып табылады, және Суданға қарай одан әрі кеңейеді. Осы кезеңде Эгей теңізі және Критпен байланыс болғандығына қатысты белгілі бір көрсеткіштер бар, бірақ бұл дәлелдер нашар. Нармер өзінің есімі мөрленген қыш ыдыстарды Оңтүстік Канаанда жасатып, содан кейін Мысырға экспорттады. Өндіріс орындары Арад, Эн-Бесор, Рафиа және Тель-Ерани қалаларында орналасқан. Осы дәуірде Оңтүстік Канаанда Мысыр колониясы құрылды. Бірінші династияға жататын Мысыр қыш құмыралары Оңтүстік Канаанда табылған, олардың кейбіреулерінде Нармер есімі жазылған. Ежелгі Таяу Шығыспен байланыстың басқа да белгілері, әсіресе, кремний пышақтың дизайны.

Ескі патшалық (б.з.д. 2134 жылға дейін)

Ежелгі патшалықтың саудасының куәліктері (сыртқы картаны қараңыз) оңтүстікке қарай Нубияға (қазіргі Судан мен Эфиопияда) және Пунтке (вероятно, қазіргі Эфиопия/Эритрея немесе Эритрея-Судан шекаралық аймағы, мүмкін Сомали), шығысқа қарай Таяу Шығысқа (Библос және Эбла, Сирия), солтүстікке қарай Эгей теңізі мен грек аралдарына, ал батысқа қарай (аз куәліктер бар) Ливияға дейін жеткен. Оңтүстікте Харга, солтүстікте Асют қалалары арқылы өтетін Дарб-эль-Арбайн сауда жолы Ежелгі патшалық дәуірінен бастап алтын, азу тісі, дәмдеуіштер, бидай, жануарлар мен өсімдіктерді тасымалдау және сауда жасау үшін қолданылған.

Орта патшалық (б.з.д. 1648 жылға дейін)

Орта патшалық байланыстарының дәлелі (сыртқы картаны қараңыз) оңтүстікке қарай Нубияға, әсіресе Бухен мен Кермаға дейін жетеді. Осы кезеңде нубийлер ежелгі Мысырда да тұрған. Шығысқа қарайғы байланыстар Таяу Шығыста, соның ішінде қазіргі Анатолия, Библос және Қанаан мен Сирия аймақтарында табылған ежелгі Мысыр заттары мен өрнектері арқылы көрсетілген. Кейбір Библос патшалары египеттік бұйымдармен бірге жерленген. Батысқа қарай Ливиямен байланыс көбінесе әскери жорықтармен шектелген. Солтүстікке қарай Эгей теңізімен байланыстың куәсі ретінде Мысырда табылған миной мәдениетінің жәдігерлерін атауға болады.

Жаңа патшалық (б.з.д. 1070 жылға дейін)

Жаңа патшалық байланыстары (Грекиядан басқа барлық жерде) көбінесе әскери іс-әрекеттермен сипатталған. Осы кезеңде Крит, Микена және Эгей теңізіндегі аралдардағы Гелладик аймақтарымен байланыс сақталғандай. Оңтүстікке қарай Мысыр Нубияны бағындырды. Шығысқа қарай, мысырлықтар ежелгі Палестина және Сирияны сәтті жаулап алды, оларға Митанни және Хеттер қарсылық көрсетті. Аймақтар арасындағы шектеулі сауда жалғасып, әлемдегі ең ерте танылған бейбіт келісім – Рамзес II мен Хеттер арасындағы келісімге әкелді. Батысқа қарай Ливиямен байланыс көбінесе әскери іс-әрекеттермен шектелген.

Соңғы кезең (б.з.б. 343 жылға дейін)

Ежелгі Мысырдың соңғы кезеңіндегі шетелдік байланыстар Жаңа Мемлекет дәуіріндегі байланыстардың жалғасы сияқты көрінеді. Әскери жорықтар қайтадан жалғасты, ежелгі Грециядан басқа барлық жерде. Шындығында, осы кезеңде грек әскерлерінің Мысыр фараондары үшін шайқасқандығы және Мысыр ішінде Наукратис деп аталатын грек сауда ошағының құрылғандығы туралы мәліметтер бар. Осы кезеңде Нубия Ежелгі Мысырдың билігіне бағынды. Бірақ, 25-ші династияға қарай, Нубия Мысырды жаулап алып, биледі, алайда кейіннен Ассириялықтар оларды жеңіп шығарады. Кейбір ғалымдар Ассириялықтарды Напаталықтардың қуғандығын айтады. Геродот "қырық күнде жүрілетін" жол деп сипаттаған Дарб-эль-Арбейн сауда жолы оның заманында Нубия мен Мысыр арасындағы сауданы жеңілдететін маңызды құрлық жолына айналды. Шығысқа қарай, Мысыр Кипрді бағындырды, бірақ көптеген әрекеттеріне қарамастан, Палестинаны бағындыра алмады. Ливиямен байланыстар осы дәуірде көбінесе әскери қызметпен шектелді.