Кіріспе

Вехари, Вихари деп те жазылады, Пакистанның Пенджаб провинциясындағы Вехари ауданының орталығы және қаласы. Бұл Пәкістанның 62-ші ірі қаласы. Вехари тарихи Мултан қаласынан шамамен арақашықтықта орналасқан. Вехари император Шер-шах Сури салған Мултан-Дели жолында орналасқан. Оның биіктігі {chak No 65. kb} тең.

Орналасқан жері

Бұл Мултан аймақтық мегаполисінен, Карачиден, Лахордан, Фейсалабадтан, Бахавалпурдан, Хасильпурдан, Майлсиден, Кача Кхухтан, Буреваладан, Лудданнан, Арифваладан, Пакпатаннан және Пәкістанның Пәнджаб аймағындағы бес өзеннің ең оңтүстігі – Сатледж өзенінің солтүстігінен келген. Ислам бас ирригациялық құрылысы Лудданға жақын, Луддан-Вехари каналында орналасқан, ол өзеннің екі жағасына, соның ішінде Чолистан шөлінің жоғарғы жиектеріне сумен қамтамасыз етеді.

Ауыл шаруашылығы

Вехари мақтадан басқа да көптеген дақылдар өсірілетін қала ретінде белгілі. Вехарида ондаған мақта өңдеу және мақта тұқымы майын өндіру зауыттары бар; қант құмыршасын өсіру және оны өңдеу де жиі кездеседі. Ауыл шаруашылығы өнімдеріне жазда манго, ал қыста гуава және басқа цитрус жемістері кіреді. Вехаридегі жаз өте ыстық; қазан және ақпан айларында ауа райы жағымды болатын, бірақ соңғы жылдары ол желтоқсаннан ақпанға дейінгі үш айға дейін қысқарды. Жазда температура тұрақты түрде 45-50 градусқа жетеді. Вехарида жыл бойы жауын-шашын өте аз болады. Соңғы жылдары Вехари тіпті жаңбырлы маусымда да жаңбыр үшін күресіп жатыр. Жаңбыр аз жауған кезде жер көбінесе құрғақ және шаңды болады.

Тарих

Вехари ауданы 1976 жылы Мултан ауданынан бөлініп құрылды. Вехари ауданы – Индес өркениеті кезінде орманды және ауыл шаруашылығымен айналысқан аймақ болған. Веда дәуірі үнді-арий мәдениетімен ерекшеленеді. Абхира / Ахир, Камбоджа, Дарада, Кайкая, Мадрас, Паурава, Яудхейя, Малава және Куру тайпалары ежелгі Пенджаб аймағына шапқындап кіріп, қоныстанды және билік етті. 331 жылға дейін Әхеменид империясын жеңген Александр Македонский 50 мыңдық әскерімен қазіргі Пенджаб аймағына жорық жасады. Вехари Маурья империясы, Грек-үнді патшалығы, Кушан империясы, Гупта империясы, Ақ хунндар, Кушано-Гефталиттер және түрік және индус Шахи патшалықтарының билігінде болды. 997 жылы Сұлтан Махмуд Газнави әкесі Сұлтан Сабуктегин құрған Газнавид әулетінің империясын мұраға алды. 1005 жылы ол Кабулдегі Шахилерді жеңіп, содан кейін Пенджаб аймағын бағындырды. Дели сұлтандығы және кейін Моғол империясы бұл аймақты басқарды. Моғол империясының әлсіреуінен кейін сикхтер Вехари ауданын басып алды. Британдық үкім кезінде Вехари ауданының халқы мен маңызы артты. Вехари ауданының құрылуына Сутледж өзеніндегі Сулеманки бас жұмысынан Пакпатан каналын салу және 1925 жылы Нили Бар колониясы жобасының іске асырылуы себеп болды. Бұл аймақ Сутледж суының көгілдір түсіне байланысты Нили Бар деп аталды. Ауданның ежелгі тарихы көп белгісіз. Ежелгі заманда халық қоныстанған жерлер Сутледж өзенінің жағалауымен шектелген, онда маусымдық су тасқыны егін шаруашылығына мүмкіндік берді. Ал қалған аумақ – құмды дала болды, онда көшпелі малшылар мал жайды. Өзен жағалауындағы аймақ Ұлы Акбардың тұсында Фатехпур мемлекетінің құрамына кірді. Бұл аймақты Жоя әулетінен шыққан Фатех Хан басқарды, ол қалаға өзінің есімін берді. (Фатехпур Майлсидің оңтүстігіне қарай 15 шақырым қашықтықта орналасқан және Майлси бөлімшесінің ең көне қаласы. Мұнда археологиялық құндылықтары бар ескерткіштер сақталған.) Пәкістан қозғалысы. 1947 жылы Пәкістан тәуелсіздік алғаннан кейін аз ұлт өкілдері индустар мен сикхтер Үндістанға көшіп кетті, ал Үндістаннан келген мұсылман қашқындыры Вехари ауданына қоныстанды. Вехаридегі негізгі касталар: Рао Раджпут, Джатт, Дхуди Раджпут, Джойя Раджпут, Шейх, Бхатти Раджпут, Балуч, Хохар, Даха, Гуджар, Ахир, Ариан, Сиал, Аван, Лангриал.

Білім

Қалада екі толыққанды университет кампусы және ерлер мен әйелдер үшін екі аспирантуралық колледж бар. COMSATS университетінің Вехари кампусы 2009 жылдан бері магистратура (MS) және бакалавриат (BS) бағдарламаларын ұсынады. Виртуалды университеттің кампусы 2001 жылдан бері Вехарида жұмыс істеп келеді. Қалада көптеген жоғары орта мектептер мен жеке колледждер бар. Білім беру университеті – мемлекеттік қаржыландырылатын және басқарылатын кампус, онда төрттен астам факультет және көптеген кафедралар бар. COMSATS университетінің Вехари кампусы ғылым және технология министрлігі қаржыландыратын мемлекеттік университет. Пәкістанның жетекші университеті – Фейсалабад ауыл шаруашылығы университеті (UAF), Бахаудин Зикрия университеті (Мултан), Білім беру университеті және Аллама Иқбал ашық университетінің Вехаридағы филиалдары бар.

Көлік

Вехари провинция астанасы Мултан мен Лахор арасындағы теміржол және автомобиль жолының оңтүстік балама бағытында орналасқан. Солтүстік бағыт – негізгі бағыт. Екеуі де шамамен солтүстік-шығысқа қарай, бір-біріне параллель және кез келген нүктеде 20-30 мильдей қашықтықта өтеді. 1960 жылдары Ханэваль мен Лахор арасындағы негізгі желіде Мултан мен Лахор арасындағы теміржолдың бір бөлігі электрлендірілді. Алайда, келесі онжылдықтарда және соңғы кезде Пәкістан теміржолының (PR) инфрақұрылымының қарқынды құлдырауы мен нашарлауы салдарынан электрлендірілген бөлік қирап, жақын арада қалпына келтірілуі күмәнді. 2014 жылдың басында аяқталуы жоспарланған Мултан мен Лахор арасындағы жаңа тас жол Вехариге солтүстікке жақын орналасқандықтан пайда әкеледі.

Мәдениет

Вехариден Лахорға қарай саяхат, діни тұрғыдан әйгілі Пакпатан қаласы арқылы жүреді, осы қалада суфи ғалымы Сайдна Фаридуддин Ганжшакар Рахметсіздікпен ескерилетін қабірі орналасқан. Жыл сайын мыңдаған зыяратшылар оның Урс мерекесіне Пакпатанға келеді, онда түрлі тойлар ұйымдастырылады. Оның шығармаларынан үзінділер сикхтердің қасиетті кітабы – Гуру Грантх Сахибке енген. Ол көбінесе "Баба Фарид" деп аталды. Power Radio FM 99 Вехари үшін арнаға ие.

Климат

Ауданның климаты жазда ыстық және құрғақ, қыста суық болады (Amin et al., 2017). Жаздағы ең жоғары және ең төменгі температура 45°C мен 28°C аралығында. Қыс айларында температура 21°C мен 5°C аралығында өзгереді.