Кіріспе

Сиқыршының үйі - Уильям Корлетттің балаларға арналған фантастикалық кітаптар төрттігі. 1999 жылы британдық теледидар үшін екі мини-серия түсірілді, оларды Пол Линч режиссерлік етті. Сериалда Дженифер Сондерс және Стивен Фрай кейбір жануарлар кейіпкерлеріне дауыс берді. Кітаптар 1990 жылдардың басында жарық көрді және былай аталды:
Шатырға шығу жолдары
Ағаштағы есік
Сарысудың артындағы туннель
Бұлттағы көпір

Ауылдық жерде болғанымен, бұл серия өнеркәсіптік даму және осы заман мен өткен шақтарды сюжетке енгізу сияқты тақырыптарға назар аудару арқасында, қазіргі заманғы фантастикадан гөрі қалалық фантастикаға жақын сезім тудырады. Сонымен қатар, Уэльс мифтері мен аңыздары туралы тікелей айтылмаса да, әңгімелерде табиғаттың маңызды рөлі және оқиға орындары басқа британдық балалар жазушыларын еске түсіреді. Мысалы, "Кішкентай ақ жылқысы" үшін танымал Элизабет Гудж, "Сыртқы құс" және "Элидор" шығармаларымен белгілі Алан Гарнер, сондай-ақ "Қараңғылық көтерілісі" сериясымен әйгітлі Сьюзан Купер сияқты авторлар өз шығармаларында британдық мифтер мен аңыздарға көбірек сілтеме жасайды.

Жалпы сюжет

Төрт кітаптың оқиғасы Уильям, Мэри және Элис Констант деген жас бауырлардың төңірегінде өрбиді. Олар мерекелік күндерін Ұлыбритания ауылдарындағы XVI ғасырға жататын үлкен Алтын үйінде өткізеді. Үйдің нақты орналасқан жері көрсетілмеген, бірақ Уэльске жақын екені айтылады. Кітаптар балалардың Алтын үйдің және бір кезде онда тұрған Сиқыршының құпияларын ашуын баяндайды. Төрт кітаптың оқиғалары шамамен он айдың ішінде орын алады; әр кітаптың оқиғалары дәстүрлі британдық мектеп демалысы кезінде болады. Іс жүзінде, әр кітап маусымды бейнелейді: "Шығыршықпен жол" – қыс және Рождество мерекесі; "Ағаштағы есік" – көктем, Пасха мерекесі; "Сарысудың артындағы туннель" – ұзақ жазғы демалыс; ал "Бұлттағы көпір" – қысқы күзгі демалыс. Осы демалыс кезінде балалардың ата-аналары үшінші әлем елдерінде гуманитарлық жұмыс істейді, сондықтан балалар ағалары Джек пен оның серіктесі Фибимен бірге қалады. Әр кітаптың сюжетіне барс аулау, түлкі аулау және өнеркәсіптік даму сияқты түрлі экологиялық және жануарлар құқықтары мәселелері енгізілген. Сонымен қатар, балалар Сиқыршының зұлым көмекшісі Мэтью Морденге қарсы күреседі, оның билікке ұмтылуы Алтын аңғардағы сиқырлы және экологиялық тепе-теңдікті бұзады.

1-кітап: Шатырдағы баспалдақ (1990)

Бірінші кітап серияның көптеген негізгі элементтерін таныстырады, мысалы кейіпкерлердің мінездері, түрлі жануарлармен саяхаттау және Алтын үйдің өзі. Әр кітаптың бірінші тарауы алдында сол кітаптағы маңызды оқиғалар өтетін жерді көрсететін карта суреті беріледі. Бұл кітапта Алтын үй және оның айналасындағы қабырғалы бақ, ортасында көгершінхана бейнеленген. 1-ші кітап Рождество демалысында Уильям, Мэри және Элис Алтын үйге алғаш келгенінен басталады. Джек пен Фиби үйді сатып алып, оны әрі қарай қонақ үйге айналдыруды жоспарлап отыр, көп жұмыс істеу керек, үйдің көп бөлігі тұруға жарамсыз. Үш баланың барлығы Джек пен Фибидің жүкті серігі Фибиді ұнатпайды. Ол Джекке күшті ықпал ететін либералды көзқарасты адам ретінде таныстырылады, ал балалардың көзқарасы дәстүрлі және консервативті. Балалар Джек пен Фибинің вегетариан екенін біледі, және олардың өзі солай болмаса да, үйде болғанда олардың өмір салтын құрметтеулері күтіледі. Балалар Фибидің жүкті екенін және баланың жақын арада дүниеге келетінін біліп, оның некеден тыс туатынын да түсінеді. Балалардың Джек пен Фибимен қарым-қатынасын зерттеумен қатар, Алтын үйдің тарихы мен қазіргі орналасуы да зерттеледі. Алтын үйді зерттеу барысында олар негізгі каминнің артында жасырын баспалдақтарды табады, ол құпия бөлмеге жетелейді, онда олар Сиқыршы Стивен Тайлермен кездеседі. Стивен Тайлер 400 жыл бұрынғы адам екені, және ол уақыт арасында саяхаттау қабілетіне ие екені түсіндіріледі. Елизавета заманының алхимигі, оның жұмысы Алхимия өнеріне бағытталған, бірақ ол осы өнерден алтын жасап байлыққа ұмтылмайтыны тез анықталады. Сиқыршы балалардың көмегіне мұқтаж екенін түсіндіреді және оның аңғардағы жұмысы туралы және уақыты келгенде неге қол жеткізуді үміттенедіні туралы көбірек айтады. Кітаптың қалған бөлігі қарлы дауыл кезінде Джек пен Фибидің күтпеген баланың ерте дүниеге келуіне арналған. Алтын үй жақын жердегі қаладан оқшауланған, сондықтан бала үйде дүниеге келеді. Джек пен Уильям дауылда көмек іздеуге шығады, ал Мэри мен Элис Фибимен бірге қалып, оны және баласын зұлым тышқаннан қорғауға тырысады, ол баланың дүниеге келуіне кедергі келтіруге тырысады. Уильям көмек іздеу кезінде аңғардағы жануарлармен сөйлесе алатынын және олармен бірге саяхаттауға болатынын біледі, алғаш рет оны Синабар есімді түлкімен жасап көреді. Элис де осыны жергілікті Spot есімді жолсыз иттің көмегімен бастан кешіреді (кітаптың соңында Мэри де Jasper the Owl есімді жануармен саяхаттайды). Олар бірлесіп тышқанның іс-әрекетіне жол бермейді және Стефани есімді бала Алтын үйде каминнің жанында дүниеге келеді. Сиқыршы тышқанға өзінің заманында Морден есімді басқа сиқыршының ықпал еткенін түсіндіреді. Бұл Стефанидің және демек Фибидің Стивен Тайлердің алыс ұрпақтары екенін көрсетеді, ал Морден Тайлер әулетінің Алтын үйде болуын қаламайды. Демалыс аяқталады және балалар үйден кетеді, бірақ олар кетіп бара жатқанда Spot-ты отбасылық итке айналдыруға мүмкіндік алады.

2-кітап: Ағаштың есігі (1991)

2-кітаптағы карта суреті 1-кітаптағымен шамамен бірдей, бірақ бәрі көбірек алыстатылған, сондықтан Алтын аңғардың көбірек бөлігі көрінеді. Картаның ортасынан, Алтын үйдің өзінен, ортасында үлкен ағаш бар кең орман жолы өтеді. Картаның жоғары жағында тік тұрған тас көрсетілген, одан әрі көл басталады. Картаның сол жағында тағы бір орман жолы бар, ол тар және карьерге жетеді. Оң жақтағы параллель жол екі жағында төрт егістік бар шағын үйге апарады. Балалар Джек пен Фибидің күтімінде Құрбан айт мерекесін өткізу үшін Алтын үйге қайтады. Кітаптың алдындағы суретті еске түсіргенде, олар сол жақтағы жолдың қараңғы және қауіпті жерге айналғанын көреді, онда аңғардағы жануарлар өлуге барады. Оң жол Мег Льюиске тиесілі шағын шаруашылыққа апарады, ол қарт әйел, оның отбасы бұрын Алтын үйге ие болған. Ол жалғыз тұрады және уақытын шаруашылықта өткізеді және жақын жердегі барс ұясын күтіп бағады. Балалар ескі жиде ағашының жоғарғы жағында жасырын жасырын орын табады, ол Алтын үйдің жоғарғы жағындағы құпия бөлмеге жалғасатын түзу сызықта орналасқан. Бұл кітаптағы қауіп – қазіргі заманғы барсу аулаушыларынан келеді, олар Англияны аралап, барсуларды ұяларынан алып, оларды спорт үшін итттерімен шайқастыруға мәжбүрлейді. Сиқыршы балалардың барсуларға көмектесуді тоқтатып, оған тапсырған міндетіне назар аударуын қалайды, олар оның өтінішін орындамайды және ол оларды тастап кетеді. Соңында, аулаушылар карьердегі қараңғы және қауіпті жолдың соңында шайқас аренасын құрғаны анықталады. Балалар, жануар достарының, Мегтің, Джектің және жергілікті полицияның көмегімен болып жатқандарды тоқтатуға жетеді. Аңызда Сиқыршынің балалардың барсуларға көмектесуін қалағаны белгілі болады. Оның жұмысы – Алтын аңғардың табиғи тәртібін барлық кезеңдерде сақтауды қамтиды, барсулар осы тәртіптің бір бөлігі болғандықтан, оларға көмектескеніне қуанышты.

3-кітап: Су тасқыны артындағы туннель (1991)

3-кітаптағы карта 2-кітаптағы картамен бірдей, бірақ одан да кеңірек көрініс көрсету үшін тағы да панорамаландырылған. Бұл жолы жаңа элементтер – Алтын көлдің қалған бөлігі және одан әрі орналасқан Алтын аңғар таулары ғана. Мектептің жазғы демалысы басталды және Уильям, Мэри және Элис Алтын үйге оралды. Осы кітап Алтын көл төңірегіне назар аударады. Морден өзінің болашақ ұрпақтары – Кроудендерге Алтын көлдің төңірегіндегі жерді сатып алып, оны Диснейлендтей ойын-сауық паркіне айналдыруға ықпал етеді. Стивен Тайлерді қоса алған барлық басты кейіпкерлер бұл жаңалыққа қатты ренжіді, себебі бұл Алтын аңғарды және олар білетін табиғи тәртіпті құртар еді. Ақырында, даму жоспарлары күйретеді.

4-кітап: "Ақ бұлттардағы көпір" (1992)

Соңғы кітаптағы карта тағы да кеңейіп, бүкіл аңғарды және оған жақын үлкен аумақты қамтиды. Картадағы жазбалар осы жерге кімнің ие екенін немесе жердің атын көрсетеді. Балалар жазғы демалыс бітіп, Алтын аңғардан кеткенде, Морден өзінің күші артып, жағымсыз ықпалын күшейтеді. Балалар күзгі демалысқа үйге келгенде, оларды көңілсіз, зұлым жер күтіп тұрады. Сиқыршы өзінің қарт екенін және аңғарды мәңгі қорғай алмайтынын мойындайды. Ол балаларға бар білгенін үйреткенін, осы ақпаратты жеткізіп, Алтын үйдегі ең жаңа Тайлер – Стефаниге жол көрсетуі үшін үйреткенін түсіндіреді. Аңғардағы жануарлар тарап таңдап, жақсылық пен жамандық арасында үлкен шайқас басталады. Көптеген адамдар қаза болады, ал Стефан Тайлер қаза тапқан жарақатынан көз жұмады. Ол өз уақытында қайтыс болып, балалар мен аңғардағы жануарларды қайғыға қалдырады. Кітаптың соңына қарай Стивен Тайлердің тілектері орындалуы мүмкін екені айтылады, себебі болашаққа бір көз тастағанда Стефани Алтын үйде әлі де тұрып, оның құпияларын зерттеп жатқан жасөспірім қыз болып көрінеді. Сондай-ақ, Стефани мен Кроуден әулетінің бірінің болашақта бірге болып, балалары болатыны да айтылады. Бұл екі соғысқан отбасының қандық байланыс арқылы бірігіп, Алтын үйде жаңа дәуір бастауы мүмкін. Алайда кітап балалардың заманында аяқталады, Стивен Тайлердің тілектері орындалмас бұрын олардың талай жұмысы бар екенін көрсетеді.

Кітаптар туралы

"Солдат үйі" сериясындағы басты кейіпкерлер – Уильям, Мэри және Элис Констант – автор Уильям Корлетттің достары және көршілері болған үш нағыз баладан шабыт алып, олардың есімдерімен аталады. Корлетт осы балалармен араласуы мен оларды бақылауынан шабыттанды, олардың мінездерінің, өмір тәжірибесінің және қарым-қатынастарының элементтерін ойдан шығарылған Констант туыстарының бейнесіне енгізді. Бұл нағыз балалармен жеке байланыс кейіпкерлерге шынайылық сыйға ғана емес, сонымен қатар Корлетттің жас сана мен қарым-қатынастарды жақсы түсінуін де көрсетеді. Осы кейіпкерлердің серияға енгізілуі Корлетттің жазу стиліне куә, онда ол көбінесе шындық пен фантастиканы үйлестіріп, оқырмандары үшін таныс әрі керемет әлем жасайды. Уильям Корлетт "Солдат үйі" сериясын жазғанда Уэльс шекарасындағы Уай аңғарында тұрды. Уильям, Мэри және Элис кейіпкерлері Корлетт Ұлы Бардфилдте тұрған кездегі отбасылық достары мен көршілерінен шабыт алды. Сериядағы кітаптар былай арналған: "Шығанаққа көтерілетін баспақыштар" Дайсон отбасына, "Ағаштағы есік" – осы оқиғаның басты кейіпкері Элис Дайсонға, "Сарысудың артындағы туннель" – Уильям Дайсонға, онда Уильям орталық тұлға, ал "Бұлттағы көпір" – Мэри Дайсонға, оның кейіпкеріне арналған. Осы арнаулар мен кейіпкерлерге назар аудару Корлетттің жазуының артындағы терең жеке байланыстар мен шабытты ашады, сонымен қатар оның өмірлік оқиғаларды қызықты әңгімелеріне тоқу қабілетін көрсетеді.

Теледидарлық бейімдеу

Телевизиялық бейімделу балалар арасындағы қарым-қатынасты сәл өзгертті, Мэри Джектің қызы, ал Уильям мен Элис – оның туыстары болды. Оның мінезі кітаптардағыдан әлдеқайда таласпаш, ерсі және қасарысқан. Сонымен қатар, ол Канададан Джектің туған еліне көшіп келген, дәл сол сияқты Фиби де көшіп келді, екеуінің де канадалық акценті бар.

Аудиокітаптар

2019 жылы Уильям Корлетттің "Солдат үйі" сериясындағы орталық кейіпкерлердің біріне шабыт берген Элис Дайсон серияның бірінші кітабы – "Жаңғыру жолы" аудиокітабының толық нұсқасын өндіру және режиссерлік етуге кірісті. Бұл жоба ерекше болды, себебі ол түпнұсқа әдеби туындының және оның телевизиялық бейімделуінің элементтерін біріктірді. Аудиокітапты Корлетт кітаптарының телевизиялық бейімделуіндегі Мег Льюис рөлімен танымал Дам Сиан Филлипс оқыды. Филлипстің аудиокітапқа қатысуы тұжырымдылық пен шынайылықты арттырып, жазбаша әңгіме мен оның экрандық түсіндіруі арасындағы байланысты нығайтты. Дайсонның осы аудиокітапты өндіру және режиссерлік ету шешімі Корлетттің туындысының мәңгілік әсеріне және оның сериямен жеке байланысына деген құрмет ретінде қарастырылуы мүмкін. Аудиокітап Amazon сияқты платформаларда қолжетімді болып, тыңдаушылардың жаңа буынына "Солдат үйінің" сиқырын және оқиғасын сезінуге мүмкіндік берді.