Кіріспе
Француз генералы Пьер Ириэк Домесниль (14 шілде 1776 – 17 тамыз 1832) – Наполеон армиясындағы бірінші империя және Реставрация кезеңіндегі француз әскери қызметшісі, соңында бригада генералы шеніне жетті. Ваграм шайқасында жараланғаннан кейін сол аяғын жоғалтты; оның орнына ағаштан жасалған протез қойылды, осыдан оған «жамбе де буа» («ағаш аяқ») деген лақап ат қойылды. 1812 жылы ол Винсенн сарайын қорғауға тағайындалды. Винсенн сол кезде 52 000 жаңа мылтық, 100-ден астам зеңбірек және көптеген тонналарда оқ-дәрі, пуля және ядро бар қару-жарақ арсеналы болды – 1814 жылы Ұлттар шайқасынан кейін Парижде шабуыл жасаған Алтыншы коалиция үшін өте құнды олжа. Алайда Домесниль одақтастарға қарсы тұрып, «Мен аяғымды кері алғанда ғана Винсеннді тапсырамын» (Je rendrai Vincennes quand on me rendra ma jambe) деген танымал сөздерін айтты (француз тілінде «тапсыру» және «қайтару» деген екі мағынасы бар «rendre» сөзінің мағынасы аудармада жоғалады). Оның қол астында бар болғаны 300 сарбаз болса да, Франция королі Людовик XVIII оған бекіністен кетуге бұйырғанға дейін Коалицияға қарсы тұрды. Наполеон қайтып келгенде Домесниль оның жағына қосылып, Винсеннді Коалиция әскерлерінің көп санынан тағы да қорғады. Ол роялист офицері Луи Виктор Леон де Рошшуардан көмек сұрап хабар жіберді. Содан кейін ол капитуляциялады және бес айдан кейін Бурбондар оны отставкаға жіберді. 1830 жылғы революция басталғанда, ол қайта шақырылып, генерал-лейтенант шеніне ие болды. Ол 17 тамыз 1832 жылы холерадан қайтыс болды. Наполеон III оның әйеліне зейнетақы тағайындап, Сент-Дени императорлық үйінің басқарушысы лауазымын берді.
Pierre Yrieix Daumesnil (14 July 1776 – 17 August 1832) was a French soldier in the armies of Napoleon during the first Empire and Restoration, eventually rising to the rank of brigadier general. He lost his left leg after he was wounded in the Battle of Wagram; it was replaced by a wooden prosthesis earning him the nickname jambe de bois ("wooden leg"). In 1812, he was assigned to the defense of the Château de Vincennes. Vincennes was then an arsenal containing 52,000 new muskets, more than 100 cannon and many tons of powder, bullets and cannonballs—a tempting prize for the Sixth Coalition when it marched on Paris in 1814 in the aftermath of the Battle of the Nations. However Daumesnil faced down the allies with the famous words "I shall surrender Vincennes when I get my leg back" (Je rendrai Vincennes quand on me rendra ma jambe, with a sort of polysemic pun in French on two possible meanings of rendre "surrender" and "give back" that is lost in translation). With only 300 men under his command, he resisted the Coalition until King Louis XVIII of France ordered him to leave the fortress. Daumesnil rallied to Napoleon on his return, holding Vincennes once more against the large mass of Coalition troops. He managed to get a message to Royalist officer Louis Victor Léon de Rochechouart asking for help. He then surrendered and five months later he was retired by the Bourbons. When the Revolution of 1830 began, he was recalled and given the rank of lieutenant general. He died of cholera on 17 August 1832. Napoleon III awarded his wife a pension and the position of superintendent of the imperial house of Saint Denis.
Алғашқы жылдар
Домесниль 1776 жылдың 27 шілдесінде Перигу қаласында дүниеге келді. Ол бес баланың ең кішісі болған, бірақ оның балалық шағы туралы көп мәлімет белгілі емес. Ол белсенді, бірақ тәлкек жас болған сияқты, достары оны жақсы көріп, құрметтеген, бірақ ол әділетсіздікке төзбейтін және оқуға аса құштар емес еді. Он жеті жасында ол дуэльде артиллерияшыны өлтіріп, Перигуден қашуға мәжбүр болды. Ол Шығыс Пиреней армиясындағы атты әскері болған ағасына қосылу үшін Тулузаға жаяу жол тартты. Домзниль 1794 жылдың 19 тамызында ауыр жарақат алды. Сауыққаннан кейін ол Италиядағы полкіне қайта оралды, бригадир шенімен генерал Бонапарттың жетекшілеріне бекітілді және 1797 жылдың 28 қазанында «маршал де логис» шеніне ие болды. Египетте қызмет етіп жүргенде, Наполеонның Египет жорығында Домзниль Наполеонның аяқтарына түскен бомбаны тоқтату үшін өзін құрбан етті. Бомба жарылмады, бірақ бұл оқиға оны Наполеонның көңілінен тудырды. Ардагерлік легионның мүшесі ретінде ол Австрия (1804), Пруссия (1806) және Польша (1807) соғыстарында шайқасты. Ол Йена, Эйлау және Фридланд шайқастарында да болды. 1808 жылы ол императордың соңынан Испанияға барды. Мадридтегі 2 мамыр көтерілісінде император гвардиясының атты әскерлеріне жетекшілік етіп, француз атты әскерлерінің басты шабуылын Мадрид тұрғындарына қарсы Алкаланың басты көшесінде жүргізді. Оның екі жылқысы жаудың оғынан қаза тапты. Домзниль 1809 жылы неміс армиясына қосылды, Экмюль шайқасына қатысты және 15 маусымда майор-полковник шеніне көтерілді. Ол империя бароны атағын алды және 6 шілдеде Ваграм шайқасында сол аяғынан жарақаттанды. Науқан басталғанда оны найза қадап жараланғаннан жақсы жазылып үлгерген еді. Келесі бірнеше күн ішінде оның аяғы екі операциядан кейін ампутацияланды, бірақ ол жақсы жазылып, императордың қызметінде қалып қойды. Ол ағаштан жасалған жасанды аяққа ие болды және Наполеон оған атақ пен жыл сайынғы үлестеме беріп, құрмет көрсетті. Ол бригадир-генерал және Ардагерлік легионның командирі болып тағайындалды және 1812 жылдың 2 ақпанында Винсенн сарайының басқарушысы болды, ал сол айдың 18-і күні Винсенн губернаторы атағын алды. Сарай – империяның соңғы төрт жылында 350 000 патрон мен 40 000 снаряд сақталған қару-жарақ қоймасы орналасқан бекініс еді. Бұл жерде әскери казарма мен түрме де болды. Оның маңызы соншалықты зор болды, император арнайы бұйрықпен генерал Домзнилге сол жерде тұруға, ешқашан ұйықтамауға және ерекше бұйрықсыз сарайдан бір қадам да аттамауға бұйрық берді. Париж шайқасынан кейін француз әскері жеңілді, 30 наурызда 1814 жылы келісімге қол қойылды, оған сәйкес Винсенн сарайы келесі күні Француз империясынан Алтыншы коалицияға берілуі тиіс еді. Алайда, Домзниль сол түні 250 атты әскермен сарайдан шығып, көптеген зеңбіректерді, мылтықтарды және оқ-дәрілерді қолға түсіріп әкелді. Кейіннен Париж бірнеше апта бойы Аустрия-Ресей-Пруссия одақтастарының басқыншылығында болды, ал Домзниль әлі де бекіністі ұстап тұрды. Одақтастар генералға қауіп төндіріп наразылық білдірді. Парижде оның Ресейдің капитуляцияға шақыруына берген қуанышты жауабы естерде: «Мен аяғымды қайтарып алғанда Винсеннді тапсырамын!» Ол ғимаратты одақтас әскерлерге қарсы үлкен батылдықпен қорғады, 6 сәуірде Наполеонның отставкасынан кейін оны тапсырудан бас тартты, өйткені арсеналдың мазмұны Францияға тиесілі деп мәлімдеді. 200-ден аз адамымен, қысым мен пара алу әрекеттеріне сезімтал емес, берілуден бас тартты, ол бес айдан астам уақыт бойы фортты қоршауға алды. Ол Луи XVIII-ден бұйрық алғаннан кейін ғана капитуляцияға барды, бірақ сарайдан әлі де үш түсті жалауды желбіретіп шықты. Монархия қалпына келтірілгеннен кейін ол Винсенн губернаторы лауазымынан босатылды, бірақ оның адалдығы мен еңбекқорлығы 17 қаңтар 1815 жылы Сент-Луи орденімен және Конде сарайымен марапатталды. Сол жылы Прованс жағалауында Наполеонның пайда болуы, әрине, ескі сарбазды императорға деген сүйіспеншілігінің барлық күйіне қайтарып жіберді. Алайда, жаңа антына адал болып, ол 22 наурызға дейін, яғни Бурбондар кеткеннен кейін Конде цитаделіне ұлттық түстерді кимеді. Наполеон Парижге кірген 1815 жылдың 20 наурызында Домзниль Винсенске оралды. Қазіргі жүз күндік соғыстан кейін Наполеон бас тартты және Сент-Еленаға жер аударылды. Барон Домзниль 1830 жылғы шілдедегі революция басталғанда зейнеткерлікте өмір сүріп жатты: үкіметтің алғашқы әрекеттерінің бірі – оны қалпына келтіруден кейін одан алынған Винсеннге қайтару болды. Ол 5 тамызда оған кірді және 1831 жылдың 27 ақпанында генерал-лейтенант шеніне көтерілді. Шарль X-тің министрлері сарайдың күзетінде сот ісін күтіп отырды. Сарайдың қабырғаларының астында революционерлердің ызалы толқыны министрлердің басын талап еткенде, Домзниль: «Олар тек заңға ғана тиесілі, менің өміріммен ғана аласыздар» деп жауап берді және оның бейілділігі толқуды басуға жеткілікті болды. Министрлерді соттау үшін Пеерлер палатасына жеткізу кезінде олардың өміріне тағы бір қауіп төнуі мүмкін деген қорқыныш болды. Олардың бірі ауру болды. Домзниль толық әскери формасында оны өзінің жанына, каретасына отырғызып, өзіне қарсы тұрған үнсіз және қауіпті толқудан өтті. Ол Люксембург сарайына беттеді және тұтқындарды сарай командиріне аман-сау жеткізді.
Жеке өмір
1812 жылы 11 ақпанда Домеснил Леони Гаратқа үйленді, онымен бір ай бұрын ғана танысқан болатын, ал ол кезде Леони он алты жаста еді. Ол күнделік жүргізіп, оның өмірі туралы басқа дереккөздерде кездеспейтін маңызды ақпараттарды қамтиды. Олардың үш баласы болды және олар өте жақын, сүйіспеншілікке толы жұп еді. Барон Домесниль 1832 жылы 17 тамызда Винсенде холерадан қайтыс болды. Әмірлер палатасы оның жесіріне зейнетақы тағайындады.