Бос адамның оқиғасы

Кіріспе

1910 жылғы П. Г. Водхаус романы

"Бейбітшілік еркегі" – П. Г. Водхаус романы. Романның негізгі сюжеті алғаш рет 1909 жылғы желтоқсанда "Айнсли" журналында "Гемм коллекционері" деген новелла түрінде жарияланды. Роман мазмұны толыққанды қайта жазылып, кеңейтіліп, 1910 жылғы 11 мамырда Нью-Йорктегі В. Дж. Уотт & Co. баспасынан "Джиммидің бұрқылдауы" деген атпен кітап ретінде басылды. Одан кейін, 11 маусым мен 10 қыркүйек аралығында бұл роман британдық апталық журнал "Тит Битс"-те "Джиммидің бұрқылдауы" деген серия ретінде жарияланды. Соңынан, 1910 жылғы 15 қарашада Лондонның "Алстон Риверс ЛТД" баспасынан "Бейбіт ер адам" деген атпен жарық көрді. "Бейбіт ер адам" 1911 жылы сахналық қойылымға алынып, 1915 және 1923 жылдары екі рет киноға түсірілді.

Кескіннің қысқаша мазмұны (А Gentleman of Leisure)

Іс-әрекет Нью-Йорктегі бойдақ Джимми Питтпен басталады; Атлантикалық кемеде ғашық болған ол, кішкентай ұрымен дос болады және бәсекеге байланысты полиция капитанының үйіне тығылып кіреді. Кейіпкерлер Англияға жол тартады, ал содан кейін бұл Вудхаузға тән романтикалық оқиға Дривердің сәнді сарайында өрбуде, онда алдамшылар, детективтер, алаяқтар, құлықты махаббаттар мен сыбайлас апалар толып жатыр.

Толық сюжет (Жем-жеміс жинаушы)

Сэр Джеймс Виллоуби Питт, баронет, бұрынғы зергерлік ұры, Итоннан қуылған, кейін мұраға байлық ие болған, қазір Лондонда және өмірден безген. Ресторанда қиын жағдайдағы бейтаныс адамды көріп, оған көмектеседі, осылайша Спенни Блантпен дос болады. Кейін ол Англияға қашып, жағдайы нашарлаған бұрынғы американдық қылмыскер Спайк Муллинске кездеседі. Питт оны үйіне қабылдайды. Спенни Джиммиді Шропширдегі Корвен абаттығына (кейінгі нұсқада Дривер қамалы) шақырады, ол Спайкты жеке қызметшісі ретінде өзімен бірге алып жүруге шешім қабылдайды. Сол жерде Джимми Нью-Йоркте болғанда (кем дегенде Спайк айтуынша) романтикалық қарым-қатынаста болған Молли МакЭчернмен кездеседі. Молли – Джон МакЭчерннің қызы, бұрынғы жемқор Нью-Йорк полиция қызметкері, қазір ағылшын қоғамында белгілі және Спеннидің анасына үйленген. Сюжеттің негізгі бағыты "Бос адам" романындағыдай дамиды, бірақ стиль мүлдем өзгеше: "Жем-құбылыстар жинаушы" романында Джимми зергерлік ұры болған, ал "Бос адам" романында ол олай көрінуге тырысады.

Толық сюжет (Бейбіт ер адам)

Бай Джимми Питт Англиядан қайықпен келе жатқан бір қызға ғашық болады. Нью-Йоркте ол ескі достарын «Сүйіспеншілік, Крексмен» атты жаңа пьесамен қуантады. Ол досы Артур Миффлинмен, пьесаның жұлдызымен, сол түні үйге кіретініне тіл келістіреді. Мұндай іске қалай қол жеткізу керектігін ойлап, үйіне Спайк Муллинс кіріп, оны серігі ретінде алып жүруге көндіреді. Олар Муллинске досы ұсынған үйді таңдайды, бірақ Джон МакЭчерн оларды ұстап алып, Питттің Лондонның танымал зергерлік ұры екеніне сендіреді. МакЭчерн ақша төлеуді ұйымдастырады, бірақ оның қызы Молли кіріп келеді, ол және Джимми қайық сапарынан бір-бірін таниды. Өз алаяқтығын жасыру үшін МакЭчерн Моллиге Питт мейірімді жолаушы екенін айтады. Бір жыл бойы әлемді шарлап, Моллиді таба да, ұмыта да алмаған Питт тағы да Лондонға оралады. Ресторанда мұқтаж жандарды көріп, оларға көмектеседі, соның арқасында Лорд Дривермен, баршаға Спенни деген атпен таныс болады. Жаңа досымен көшеде келе жатқанда Спайк Муллинске кездеседі, ол Моллимен байланысын сақтап қалған жалғыз адам, бірақ қазір қиын жағдайда. Питт оны үйіне алып кетеді. Ертесі күні Спенни Джиммиді Дривер қасабасына шақырады, ол Спайкты өзімен бірге жеке қызметкер ретінде алып апаруға шешім қабылдайды. Спеннидің Джулия тәтесі құнды алқа иесі екенін, ал оның күйеуі сэр Томас оны күзету үшін детектив жалдағанын біледі. Дриверге келгенде, көлікте орын болмайды, сондықтан Джимми жаяу жүруге келіседі. Ол аттан түскен жылқыны ұстап алады, ал оның иесін тапқанда ол Дриверде тұратын Молли екенін көреді. Оның әкесі Джиммиге күдікпен қарайды, тіпті Спайкты да қасабада көргенде, бірақ өз құпиясы ашылып қалуынан қорқып, оларды айыптауға батыл болмайды, сондықтан оларға қадағалау үшін детектив жалдайды. Қонақтар әуесқойлық театрға дайындалады, сонда Джиммиге Молли мен Спенниді жақындастыру үшін жоспар жасалып жатқаны белгілі болады. Олардың екеуі де Spennie басқа біреуді жақсы көретініне қарамастан, Spennie-ді балаша қарап, күшпен никеге тұруға мәжбүр болады. Питт Спенниді алдауға тырысқан Харгейтті жау қылады, ал Спайк МакЭчерн мен Бланттың жалдаған детективтерін үйдің маңында байқайды. Джимми олардан қашып, Моллиді көлге алып шығады, онда оған өзінің махаббатын білдіреді; ол оны қайтарады, бірақ оның әкесіне реніш келтіруден қорқады. Темірқазық Спенниді тағы да алдап, одан Питтті қамалдан қууды сұрайды. Спайк сэр Томас детективінің МакЭчерн жалдаған жігітті, Галлерді ұстағанын көргеннен кейін, құнды алқаны ұрлау үшін пайда болатын мүмкіндікті пайдаланады. Спенни қарыздарын өтеу үшін ағасынан ұрлық жасайды, бірақ Молли оны ұстап алады. Олар бір шуды естіп, сэр Томас киім бөлмесіне жасырынып, Питттің Спайк ұрлаған зергерлік бұйымдарды қайтару үшін кіргенін көреді. Олар онымен бетпе-бет келеді, ол оған Моллидің үйіне келген тіл келісімі мен күмәнді адамы Муллинс туралы түсіндіреді; сондай-ақ Харгейтті карта ойыншысы ретінде әшкерелейді. Спенни ағасы кірген кезде жасырынып, Питтті зергерлік бұйымдармен ұстайды. Питт алқаның жалған екенін айтады, ал Спенни ағасының құпиясын пайдаланып тәуелсіздігін қайта жеңіп алады. Жасы лорд МакЭчернге қызының Питке деген махаббатын айтады, содан кейін бұрынғы полиция қызметкері Бланттың детективі Галлермен одақтас болғаны үшін тұтқындалады. Питт оған атын тазартуға көмектеседі және МакЭчернге екеуінің арасындағы қарым-қатынасты суытқан ұқсас жағдайдың себептерін түсіндіреді, енді Лондонда жаңа пьесасымен бірге болған Артур Миффлинді бастапқы тіл келісімінің куәгері ретінде ұсынады. МакЭчерн қызына шындықты айтуға көндіріледі. Питт пен Молли үйленеді, ал Спайк АҚШ-қа оралады, оның құрметіне ие болғанның асыл тастардан бас тартқанына көңілі қалды - олардың жалған екенін білгенше.

Wealthy Jimmy Pitt falls for a girl on the boat back from England. In New York he finds his old cronies excited by Love, the Cracksman, a new play in the Raffles vein. He makes a bet with his friend Arthur Mifflin, star of the play – he will break into a house that very night. Brooding on how to accomplish such a feat, his house is broken into by Spike Mullins, whom he persuades to accompany him on his mission. They pick a house recommended to Mullins by a friend, and break in, only to be caught by John McEachern, whom they convince that Pitt is a prominent London jewel thief. He arranges to be paid off, but his daughter Molly enters, and she and Jimmy recognise each other from their boat trip. To keep his graft a secret, McEachern pretends to Molly that Pitt is a friendly passer by. After a year wandering the globe, unable to find or forget Molly, Pitt is in London once more. Seeing a stranger in need in a restaurant, he comes to his aid, and so befriends Lord Dreever, known to all as Spennie. Wandering the streets with his new friend, they run into Spike Mullins, Jimmy's only link to Molly, who has fallen on hard times. Pitt takes him in. Next day, Spennie invites Jimmy to Dreever Castle, and he decides to take Spike with him as his valet. Spennie's Aunt Julia, we learn, owns a valuable necklace, and her husband Sir Thomas has hired a detective to protect it. Arriving at Dreever, there is no space in the car, so Jimmy volunteers to walk. He catches a riderless horse, and when he finds the rider, it is none other than Molly, who is also staying at Dreever. Her father is highly suspicious of Jimmy, even more so when he sees Spike also on the premises, but is unable to denounce them for fear of his own secret coming out, so he hires a detective to keep an eye on them. The house party prepares for some amateur theatricals, and it becomes clear to Jimmy that a plot is afoot to bring Molly and Spennie together. They are soon bullied into an engagement, although Spennie loves another and Molly sees Spennie as a little boy. Pitt makes an enemy of Hargate, a hustler he recognises trying to fleece Spennie, while Spike spots the detectives hired by McEachern and Blunt around the house. Jimmy dodges them, and drags Molly out onto the lake, where he declares his love; she returns it, but happiness is scuppered by her fear of upsetting her father. Meanwhile, Spennie is once more sharped by the hustler, who asks him to drive Pitt from the castle, and Spike, after observing Sir Thomas' detective arrest Galer, the man hired by McEachern, takes advantage of the lull in vigilance to swipe the precious necklace. Spennie, desperate to repay his debts, is reduced to stealing from his uncle, but is caught and stopped by Molly. Hearing a noise, they hide in Sir Thomas' dressing room, and see Pitt enter, to return the jewels stolen by Spike. They confront him, and he explains about the bet that led him to Molly's house, and his dubious man Mullins; he also unmasks Hargate as a card sharp. Spennie hides just in time as his uncle enters, catching Pitt with the jewels. Pitt reveals the necklace is a fake, and Spennie uses the power of his uncle's secret to regain his independence. The young lord then tells McEachern of his daughter's affection for Pitt, just before the big ex policeman is arrested by Blunt's detective, for being in league with Galer. Pitt helps him clear his name, and explains to McEachern the background to the similar mix up that chilled relations between the two of them, offering Arthur Mifflin, now in London with a new play, as witness to the bet which started it all. McEachern is persuaded to come clean to his daughter. Pitt and Molly marry, and Spike returns to America, disappointed that his idol turned down the gems – until he learns they were fake

The rewriting process shows complexities not easily explained. For example, the later version has new features more appropriate for, but not included in, the original version, e. g., Jimmy's habitual carrying of a flashlight suitable for burglary and detailed knowledge of white jargoon. It also contains some apparent self criticism of its own implausibilities, e. g., "a series of the most workmanlike miracles". These implausibilities, e. g., impostors as guests at a castle, mistaken identities which could be easily explained but are not, and unlikely encounters with old acquaintances, become common in Wodehouse's later works set in English castes, most notably Blandings Castle.

Театр

1911 жылы Вудхаус және драматург Джон Степлтон «Бос уақыттың адамы» ромасын сахналық пьесаға бейімдеу үшін бірлесіп жұмыс істеді. Джимми мен Молли рөлдерін Дуглас Фэрбенкс пен Рут Шепли сомдаған бұл пьеса 1911 жылғы 24 тамызда Нью-Йорктегі Плейхаус театрында көрсетілді. 1913 жылғы 30 наурызда Чикагодағы МакВикер театрында Джон Бэрримор мен Элис Брэйдидің басты рөлдерде ойнауымен «Бір түнгі ұры» деген атаумен пьеса қайта қойылды. 1921 жылғы наурызда Ұлыбританияда «Бос уақыттың адамы» ромасы қайта басылғанда, Вудхаус бұрынғы арнауын «осы романның сахналық нұсқасында көп жыл бұрын «Джимми» рөлін ойнаған Дуглас Фэрбенкске» деген арнаумен ауыстырды. 1923 жылы Джозеф Хенабери режиссерлігімен «Бос уақыттың адамы» фильмі қайта түсірілді. Оның сценарийін Энтони Колдуэй мен Джек Каннингем жазды. Джимми рөлін Джек Холт ойнады.