1282 жылғы Оревин көпірі шайқасы: Уэльстің тәуелсіздігінің соңы
Battle of Orewin Bridge
1282 ж. Оревин көпірі шайқасы: Ұлыс патшасы Эдуард I-нің басшылығымен ағылшын әскері Уэльсті жеңіп, тәуелсіздігін жойды. Лливелин ап Груффүд қаза болды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
13 ғасырдағы ағылшын мен уэльстік әскерлер арасындағы шайқас.
13th c. battle between the English and Welsh
Оревин көпірінің шайқасы (сондай-ақ Ирфон көпірінің шайқасы деп те аталады) 1282 жылдың 11 желтоқсанында Уэльстің орталық бөлігіндегі Бюилт Велс қаласының жанында, ағылшын (Марш Лордтары басқарған) және уэльстік әскерлер арасында өтті. Бұл уэльстіктер үшін шешуші жеңіліс болды, себебі олардың басшысы Льюэлин ап Груффуд қаза тапты, және бұл Уэльстің тәуелсіздігіне нүкте қойды.
The Battle of Orewin Bridge (also known as the Battle of Irfon Bridge) was fought between English (led by the Marcher Lords) and Welsh armies on 11 December 1282 near Builth Wells in mid Wales. It was a decisive defeat for the Welsh because their leader, Llywelyn ap Gruffudd was killed, and this effectively ended the autonomy of Wales.
Соғыстың тарихы
Льюэллин 1277 жылы Англияның Эдуард I-іне қарсы соғыс жүргізген еді. Эдуард үлкен, тұрақты армия ұйымдастырды, ол Солтүстік Уэльстің барлық аймағын Конви өзеніне дейін басып алды, сондай-ақ флотты құрып, Anglesey аралын жаулап алып, уэльстіктердің көптеген астық қорларын тартып алды. Льюэллин қорлаушы жағдайға түсіп, Уэльстің үлкен бөлігін Англияға беріп қойды. Одан кейінгі бес жыл ішінде Льюэллин мен Эдуард арасында түрлі сот даулары туды, ал жаңадан басып алынған аймақтарда уэльстік халық пен ағылшын әкімшілігі арасындағы наразылық күшейді. 1282 жылы көтерілісті Льюэллиннің інісі Даффид бастады, ол бес жыл бұрын Эдуардтың жағында болған, бірақ енді Хаварден қамалын басып алып, оның гарнизонын қырды. Бұған Уэльстің көптеген аймақтарында көтерілістер сезілді, және Льюэллин барлық уэльстіктердің атынан Эдуардқа соғыс жариялады.
Llywelyn had already fought a war against Edward I of England in 1277. Edward had organised a large full time army with which he overran all North Wales as far west as the Conwy River, and a fleet with which he captured Anglesey, depriving the Welsh of much of their grain. Llywelyn was forced to come to humiliating terms, and ceded large areas of Wales to England. Over the five years which followed, there was continued tension between Llywelyn and Edward over various lawsuits, and increasing unrest between the Welsh people and their English administrators in the newly transferred areas. The revolt was actually begun in 1282 by Llywelyn's brother Dafydd, who had sided with Edward five years earlier but now captured Hawarden Castle and slaughtered its garrison. This was followed by uprisings in many parts of Wales, and Llywelyn declared war on Edward on behalf of all Welsh.
Желтоқсанға дейінгі науқан
Эдуард бұрынғы соғыстағы тактикасын қайталады, Солтүстік Уэльсті Конви аңғарына дейін еңбектеп басып алып, Англсиді жаулап алды, ал Оңтүстік және Орталық Уэльске әскерлер жіберіп, Льюэллиннің одақтастарын және әлеуетті қолдаушыларын қорқытып немесе бағындырды. Лландейло Фавр шайқасында Оңтүстік Уэльске шабуыл жасаған ағылшын әскері оңтүстік уэльстің шабуылына ұшырап, талқандалды. 6 қарашада Эдуардтың Англсидегі лейтенанты Люк де Тани Мэнай бұғазы арқылы салынған қайықтардан жасалған көпірден мерзімінен бұрын шабуыл жасады. Оның әскері Моэль-и-Дон шайқасында тосқауылға түсіп, қоршалып, қырғынға ұшырады. Бұл күтпеген жеңілістер Эдуардты бірнеше айға кері тартты. Ол жаңа әскерлер мен жабдықтауды жинауға мәжбүр болды. Льюэллин осы тынығуды пайдаланып, Орталық Уэльске жорық жасап, қолдауды күшейтуге және біріктіруге тырысты. Бұл Эдуардтан айтарлықтай тәуелсіздік алған Марш Лордтары номиналды түрде басқаратын аймақ болды. Кейбіреулері Льюэллиннің жағына қосылуға дайын еді. Дегенмен, Роджер Л’Эстранж, Джон Гиффард және Эдмунд Мортимер олардың арасында Эдуардтың адал қолдаушылары болды және Шропширден келген садақшылар мен ауыр атты әскерлерден, сондай-ақ Уэльс лорды Груффид ап Гвенвинвин оларға сыйлаған әскерлерден тұратын әскермен Орталық Уэльсте болды. Ағылшын әскерінің шамамен 5000 жаяу әскері мен 1300 ауыр атты әскері болған деп есептеледі.
Edward repeated his tactics of the previous war, laboriously occupying North Wales as far as the Vale of Conwy and occupying Anglesey, while sending armies into southern and central Wales to overawe or subdue Llewelyn's allies and potential supporters. At the Battle of Llandeilo Fawr the English army attacking south Wales was ambushed and destroyed by the southern Welsh. On 6 November, Edward's lieutenant in Anglesey, Luke de Tany, launched a premature attack across a bridge of boats which spanned the Menai Strait. His force was ambushed, cut off and slaughtered at the Battle of Moel y don. These unexpected reverses undoubtedly set Edward back several months. He was forced to pause to raise fresh armies and supplies. Llywelyn took advantage of the respite by making an expedition into mid Wales, to inspire and rally support. This was the territory nominally ruled by Marcher Lords, who enjoyed considerable independence from Edward. Some were wavering and prepared to support Llywelyn. However, three of them, Roger l'Estrange, John Giffard and Edmund Mortimer were staunch supporters of Edward, and were in the field in mid Wales with an army consisting mainly of archers from Shropshire and some heavy cavalry, as well as troops donated to them by the Welsh lord Gruffydd ap Gwenwynwyn, who was an old enemy of Llywelyn. The English are thought to have had an army consisting of around 5000 infantrymen and 1300 heavy cavalry.
Шайқас
11 желтоқсанда Льюэллиннің әскері Ирфон өзенінің солтүстігіндегі төбешікті, Цилмери ауылының жанында, Оревин көпірінен оңтүстіктен болатын шабуылды тойтару үшін орналастырды. Армия шамамен бірнеше мың найзагер мен сүңгі жибін атқандардан (жавелинмен), Льюэллиннің жеке гвардиясынан (teulu) және Бреконнан келген кейбір садақшылардан (олар бұрынғы ағылшын одақтастарына адалсыздық жасап, Лландейло Фаур шайқасындағы ағылшындардың сәтсіздігіне көңіл көшіп, Льюэллиннің жағына қосылды) тұрған деп есептеледі. Барлығы, армияның құрамы шамамен 7000 жаяу әскер және 160 атты әскерден (Льюэллиннің теулуы) құралған болуы мүмкін. Льюэллиннің өзі жергілікті басшылармен келісімге келу үшін (мүмкін, Бюилт қамалында) кеткендіктен қатыспады. Жергілікті тұрғын маршерлерге Ирфон өзенінен екі шақырымдай төменде, Уай өзенімен қосылған жерге жақын жердегі броды туралы айтты, және олар өздерінің садақшыларының көп бөлігін уэльстік әскерге қанаттан шабуыл жасау үшін жіберді. Уэльс әскері оларға қарсы бұрылып, ағылшынның қарулы атты әскері енді қорғалмаған көпірден шабуылдады. Осы уақытта ағылшын садақшылары уэльстік найзалы формацияларды (schiltrons) нысанаға алып, әскерді әлсіретіп, дезорганизациялады. Содан кейін ағылшынның ауыр атты әскері әскердің арт жағына шабуыл жасады. Басшысыз және рухтан түскен уэльстер жеңіліске ұшырады. Уэльс әскері қашқанда, Льюэллин асығыс оралып келді. Ұрыстың шетінде, ол Стивен де Фрэнктон есімді ағылшын қарулы әскерінің салдарынан қаза тапты, ол Эллесмер, Шропширден келген жүздік командирі (centenar) еді.
On 11 December, Llywelyn's army occupied a hillside north of the Irfon River near the village of Cilmeri, placed to repel any attack from the south across Orewin Bridge. The army is thought to have consisted of a few thousand spearmen and javelinmen from North Wales, with some men at arms from Llywelyn's own teulu (household), and some local archers from Brecon (who had betrayed their former English allies and joined Llywelyn, having been disappointed in the English failure at the Battle of Llandeilo Fawr). Altogether, the army is thought to have added up to around 7000 infantry and 160 Cavalry (Llywelyn's Teulu). Llywelyn himself was not present, having gone to speak with local leaders (possibly at Builth Castle). A local inhabitant had told the Marchers about a ford across the Irfon two miles downstream, near its confluence with the River Wye, and they sent most of their archers across it to attack the Welsh in the flank. The Welsh army turned to face them, and the English mounted men at arms charged across the now undefended bridge. Meanwhile, the English archers shot into the Welsh spear schiltrons, weakening and disorganising the troops. The English heavy cavalry then charged the rear of the army. The leaderless and demoralised Welsh were routed. As the Welsh army fled, Llywelyn returned in haste. On the outskirts of the fighting, he was attacked and cut down by an English man at arms named Stephen de Frankton, an English centenar from Ellesmere, Shropshire.
Салдары
Льюэлиннің денесі келесі күні танылды (ол кездесуге құпия түрде немесе жасырынған күйде барған болуы мүмкін, сондықтан ол ешқандай сырт киім немесе басқа геральдикалық белгі кимеген болар еді). Оның басы кесіліп, көрсету үшін Лондонға әкелінді. Ол өзінен кейін тек Уэльс принцессасы Гвенлианды қалдырды. Уэльс басшылығы Дафидке көшті, ол бірнеше ай бойы партизандық қарсылық көрсетті, бірақ жақын арада сатқындықпен ұсталып, өлім жазасына кесілді. Эдуард Уэльс аймақтарында ағылшын үстемдігіне қарсы ұйымдасқан қарсылықты ресми түрде тоқтатуға қол жеткізді.
Llywelyn's body was not recognised until the next day (he had probably gone in secret or incognito to his meeting, and would therefore not have worn any surcoat or other heraldic device). His head was cut off, and taken to London to be exhibited. He left only an infant daughter, Gwenllian of Wales. Leadership of the Welsh fell to Dafydd, who led a guerrilla resistance for some months but was soon betrayed, captured and executed as a traitor. Edward was able to formally end the existence of an organised resistance to English rule in the Welsh regions.