Кіріспе

Квинт Племиний б.з.б. 205 жылы пропратор (legatus pro praetore) болған. Сципион Африканский Локрині қайта басып алғаннан кейін, оған Бруттиумдағы Локриге басшылық етуге бұйрық берді, бұл сол жылғы Сицилия операцияларындағы "ерекше оқиға" деп есептелді. Оның билеуі, егер оны билеу деп атасақ, құдайға қарсы келумен және кісі өлтірумен аяқталды.

Әскери басқару

Племиний Региумдағы римдік гарнизонның басшысы болды, оның географиялық орны Италия түбегінің "аяғында" орналасқандықтан, ол Сицилия провинциясының іс жүзінде бір бөлігі саналды. Региумнан ол Локри қаласын басып алу үшін 3000 сарбаздық күш әкелді және ерекше биік баспалдақтардың көмегімен Локридің екі қамалының бірін жаулап алды. Бұл әрекет Карфаген әскерлерімен қақтығысқа әкелді, олар екінші қамалда орналасқан еді. Ханнибал келген кезде жағдай ушыға түсті, бірақ Локри тұрғындарының арасындағы жақтастар Племинийдің әскерлеріне Сципион Мессанадан күш әкелгенге дейін тұруға көмектесті, сол кезде карфагендіктер шегінді. Сципионның араласуы оның өкілеттігінен асып, консул әріптесі Крассқа қарасты провинцияға енді. Сципион тәуелсіздікке ұмтылған Локри тұрғындарын дереу ұстап, жазалады. Римге адал болған және көмектескендер өз азаматтарының мүлкін алды. Содан кейін Сципион Локридің саяси мәртебесі мәселесін Рим сенатының қарауына жіберіп, Римге делегация жіберді және әскерімен Мессанаға қайтты. Бруттий – Ганнибалдың Италиядағы соңғы бекінісі еді, Римнің ондағы жағдайы әлі де тұрақсыз болды; дипломатиялық тұрғыдан Римнің үстемдік ететінін көрсету маңызды болды.

Зорлық-зомбылық және тәртіпсіздік

Сципион болмаған кезде Племинийдің сарбаздары тонауға кірісіп, офицерлер оны тоқтатуға тырысты. Рим әскерлері өзара соғысып жатқан топтарға бөлінді. Племинийге адал сарбаздар ең көп зиян шекті, олар оған жарақаттарын көрсетіп, жаман қарым-қатынас туралы шағымдар айтты. Племиний тәртіпсіздікке наразылық ретінде трибундарды тұтқындатып, қаруын алып, сауаттандырды. Олардың сарбаздары Племинийге шабуыл жасап, құлақтары мен мұрнын қиып тастады. Бұл оқиғаны естіген Сципион оралып, Племинийді қызметіне қайта орналастырды. Ол кінәлі трибундарды Римге сотталуға жіберді. "Бұл үкім күтпеген нәрсе", - деп жазады Х.Х. Скалард, - және оған түрлі түсіндірмелер берілді. Скалард Сципионның "ақылсыздық танытқанын және адамгершіліксіздік жасағанын" айтады. Сципион Сицилияға кеткен соң, Племиний трибундарды қайтадан тұтқындап, қинап өлтірді, сондай-ақ "жаңа" түсіндірме келтірді: "Қылмыстың жазасын білу үшін оның қорқынышын сезіну керек". Олар жерленбеді. Племинийдің ашуы өшпестей көрінді. Осы уақытта Римдегі сенат отырысына барған локриялық елшілер римдік сарбаздардың қартжандардан да асып түскен қиындықтарын егжей-тегжейлі баяндады. Олар әйелдер мен балаларды зорлап, үйлерінен сүйреп әкеткенін, Локридің басты құдайы Просерпинаның ғибадатханасын тонағанын айтты. Бұл ақпарат өмірінің соңына таяп қалған Квинт Фабий Максимус Веррукозға Сципионға және оның Сицилиядағы "грек" тіршілік салтына, сондай-ақ Африкаға жорық жасау жоспарларына қарсы күресуге себеп болды. Бірақ локриялықтар барлық кінені Племинийге таңды.

Сот ісі

Сенат Маркус Помпоний Мато басшылығымен он адамнан тұратын комиссияны, екі трибун мен эдилді тергеуге жіберді. Мато б.з.д. 204 жылдан 202 жылға дейін Сицилияға тағайындалған претор және пропратор болды, сондай-ақ қажет болған жағдайда Сципионды қайта шақыруға өкілеттік алған, бірақ комиссияның сот құзыреті болмады. Комиссияның мөлшері бұрын-соңды көрілмеген, бұл істің маңыздылығын және оның басты нысанын көрсетеді: Сципионды, жалға Племинийді емес. Матоның қиын және деликатты жағдайын бағалап бағаламау керек; заңдық мәселе жоғары лауазымды шенеунік өзінің өкілеттігімен империум берген офицердің жасаған ісіне жауапкершілік тартуға тиіс пе еді. Матоның өзінің империумы Сципиондікінен төмен болғандықтан, егер айыпталып, кінәлі деп табылса, проконсул преторды елемей, провинцияны тастап, Африкадағы жобасын іске асыруы мүмкін еді. Бірақ Сципион комиссияны таң қалдырды, ал Племиний Прозерпина храмын тонау және трибундар Публий Матиен мен Марк Сергийді өлтіру үшін жазасын алды. Легаттар Племинийдің Сципионның бұйрығымен де, оның қалауынша да әрекет етпегенін хабарлады (neque iussu neque voluntate).

Тұтқындау және жер аударылу мәселелері

Племинийдің тұтқындалуы туралы әртүрлі нұсқалар бар. Ливий екі нұсқаны келтіреді. Біреуінде Племиний тергеу туралы естіген соң қашып, Неапольге жер аударуға тырысқан. Оны б.з.б. 206 жылы консул болған Квинт Цецилий Метелл жол үстінде ұстап алған. Ливийдің айтуынша, Сципион өзі жеке өкілі мен элиталық ат әскері отрядын Племинийді тұтқындау үшін жіберген, содан кейін оны комиссияға тапсырған. Диодор Сципионның әрекетін жақсартатын екінші нұсқаны ғана баяндайды, бірақ Сципион Племинийді Сицилияға шақырып, оны тізгілеп, кейін комиссиямен бірге жіберілген екі плебей трибунына тапсырған, олар осы қатаң жауапқа таң қалған. Племиний кейін Римге кемемен жеткізіліп, түрмеге қамалған, бірақ сот аяқталмас бұрын қайтыс болған. Оған қарсы айып – өлім жазасын көздейтін «perduellio» қылмысы болуы мүмкін, бұл іс жүзбасылар алдында қаралуы тиіс. Сол кездегі жағдайға қарағанда, өкілеттік империумға ие болған адамды тұтқындау ерекше жағдай еді. Егер Племиний қашқын болуды таңдаса, Рим заңы бойынша ол лауазымынан бас тартып, жер аударылған деп есептелген болар. Өлім жазасынан құтылу үшін жер аударуды таңдау азаматтығынан айырылумен бірге келді. Істің күрделілігі түрлі нұсқалардың пайда болуын түсіндіруі мүмкін, ал Племинийдің құқықтық жағдайы ежелгі Римде жер аударуды қолдануды зерттеуде маңызды. Локридегі құдайға қарсы жасалған әрекет б.з.б. 200 жылы претор Квинт Минуций Руф жүргізген, сол ғибадатханаға қатысты оқиғаны тергеуде үлгі болып қызмет етті: қараңыз Минуций Руф: Локридегі преторлық.

Түрмеге қамау, қашуға тырысу және өлтіру

Ливийдің мәліметінше, б.з.б. 194 жылы әлі түрмеде отырған Племиний қашуын жасыру үшін Римде бірнеше жерге өрт қоюға адамдарды ұйымдастырған. Бұл қасиетті ойындар барысында жасалуы жоспарланған. Құйрықшылық ашылып, Сенатқа хабарланған, нәтижесінде Племиний өлім жазасына кесілді.

Таңдалған библиография

Багналл, Найджел. Пуника соғыстары: Рим, Карфаген және Жерорта теңізі үшін күрес. Сент-Мартин баспасы, 1990. Бреннан, Т. Кори. Рим республикасындағы преторлық. Оксфорд университетінің баспасы, 2000. Брутон, Т. Р. С. Рим республикасының магистраттары. Америка филологиялық қауымдастығы, 1951, 1986 жылғы қайта басылымы, 1-том, 304-бет. Келли, Гордон П. Рим республикасындағы жер аудару тарихы. Кембридж университетінің баспасы, 2006. Скаллард, Х. Х. Сципион Африкан екінші Пуника соғысында. Кембридж университетінің баспасы, 1930. Вишния, Рейчел Фейг. Рим республикасының орта кезеңіндегі мемлекет, қоғам және халықтық көшбасшылар, б.з.д. 241–167. Routledge, 1996.