Кіріспе
Ұлы үнді заңгері және экономисі Нанабхой "Нани" Ардешир Палхивала (16 қаңтар 1920 жыл - 11 желтоқсан 2002 жыл) - үнді заңгері және құқық сарапшысы. Оқу орнында ол ағылшын әдебиеті бойынша магистр дәрежесін алды. Бітіргеннен кейін Палхивала Бомбей университетінде оқытушы болып жұмыс істеуге үміттенеді, бірақ оған рұхсат берілмеді. Ол академиялық карьерасын жалғастыру үшін жоғары білім беру орталықтарына түсуге тырысты. Көптеген курстарға қабылдау аяқталғандықтан, ол Бомбей заң колледжіне қабылданды.
Nanabhoy "Nani" Ardeshir Palkhivala (16 January 1920 – 11 December 2002) was an Indian lawyer and jurist. At college, he earned his master's degree in English literature. After graduating, Palkhivala applied for the position of a lecturer at the Bombay University, but was not awarded the post. He tried to get admission into institutions of higher learning to further his academic career. Since the admission term was closed for most courses, he then enrolled at Government Law College, Bombay.
Барға кіру
1946 жылы Нани Палхивала адвокаттар алқасына шақырылып, Бомбей қаласындағы көрнекті сэр Жамшеджи Бехрамжи Канганың кеңсесінде жұмыс істеді. Ол шешен заңгер ретінде танылды және соттарда жиналған тыңшылардың назарына ілігіп, заң студенттері мен жас адвокаттар оны тыңдауға жиі келетін. Палхиваланың бастапқы қызығушылығы коммерциялық және салық құқығына бағытталған. Сэр Жамшеджимен бірлесіп, ол салық мамандары үшін құнды анықтамалық құрал саналған «Табыс салығы заңнамасы және тәжірибесі» атты еңбекті жазды. Алғашқы басылымда Палхивала 30 жаста болды. Кейіннен сэр Жамшеджи осы еңбектің толыққанды авторлығы Палхивалаға тиесілі екенін мойындады. Палхиваланың конституциялық маңызы бар алғашқы іске қатысуы 1951 жылы болды, онда ол Нүсерванжи Балсара мен Бомбей штаты арасындағы істе кіші кеңесші ретінде қызмет етті, сондай-ақ беделді сэр Ноширван Инженерге Бомбей тыйым салу заңының бірнеше ережелерін күштен шығаруға көмектесті. Жыл аяқтамас бұрын Палхивала өзі бірнеше істі қарады, бірақ Бомбей жоғары сотында жерді мәжбүрлі түрде иелену актілерінің заңдылығын жоққа шығаруға қатысты алғашқы конституциялық маңызы бар ісін ұтылды. 1954 жылға қарай, адвокаттыққа қабылданғанынан кейін небәрі 10 жыл өткен соң, Палхивала Үндістанның Жоғарғы сотында сөз сөйледі. Осы сот алдындағы алғашқы ісінде (Үндістан Конституциясының 29 және 30-баптарын түсіндіруге қатысты, бұл баптар діни азшылықтардың құқықтарын реттейді) ол конституцияның қол сұғылмаушылығы туралы өзінің (кейінірек) танымал мәлімдемелерін жасады.
Түзету немесе өзгертпеу
Палхивала Үндістан Конституциясына және оның ішіндегі негізгі қағидаларға терең құрметпен, тіпті құрметпен қарады: «Конституция заң үстемдігінің тірі рухына осындай күш беруге арналған, осылайша демократия мен азаматтық бостандық Үндістанда біздің заманымыздан тыс және біздің жеріміз бізді енді танымайтын шақтарда да сақтала алады». Нани Конституцияны бір мезгілде икемділігін сақтай отырып, құрметтеуге тиіс мұра ретінде қарастырды. Томас Джефферсонның сөздерін келтіріп, ол Конституция «адам ақылының прогресімен бірге дамуы керек» деді. Дегенмен ол саяси мақсатта конституциялық түзетулерге қатаң қарсы болды (Оның сүйікті цитаты Джозеф Сториге тиесілі: «Егер адамның туындысы осындай атаққа лайық болса, Конституция өлместік үшін тәрбиеленді. Бірақ ол ақымақтық, жемқорлық немесе оның жалғыз сақтаушыларының, яғни халықтың салдарынан бір сағатта құлайды»). Палхиваланың Жоғарғы Сот алдындағы сәттілігінің шыңы атақты Кесавананда Бхарати мен Керала штаты арасындағы іс болды [AIR 1973 S. C. 1461, (1973) 4 SCC 225]: Парламент 1951 жылы бірінші конституциялық түзету арқылы Конституцияға Тоғызыншы кестені қосты, оның мақсаты – кейбір заңдарды сот қарауынан қорғау. 31-баптың ережелеріне сәйкес, ол кейінірек бірнеше рет өзгертілді, Тоғызыншы кестеге енгізілген заңдарды сотта азаматтардың негізгі құқықтарын бұзады деген негізбен шағымдануға болмайды. Осы қорғаушы шатыр мемлекеттік заң шығарушы органдар қабылдаған 250-ден астам заңды қамтыды, олардың мақсаты – жер иеленушілердің мөлшерін реттеу және әртүрлі жалға алу жүйелерін жою. Тоғызыншы кесте негізінен сот жүйесінің – азаматтардың меншік құқығын бірнеше рет қорғаған – Неру үкіметінің жер реформасы жоспарына кедері келтірмеу үшін құрылды, бірақ ол өзінің бастапқы мақсатынан асып кетті. 1973 жылғы 24 сәуірде Үндістан Жоғарғы Сотының 13 судьясынан тұратын арнайы алқа 7:6 көпшілік дауыспен Конституцияның 368-бабы «Парламентке Конституцияның негізгі құрылымын немесе аясын өзгертуге құқық бермейді» деген шешім шығарды. Бұл процесте ол 1967 жылғы 27 ақпанда 6:5 көпшілік дауыспен 11 судьядан тұратын арнайы алқаның шешімін жоққа шығарды, ол «Парламент Конституцияның ІІІ бөлімін түзетуге құқықсыз, осылайша негізгі құқықтарды алуға немесе шектеуге» (I. C. Golak Nath vs. The State of Punjab, AIR 1967 S. C. 1643, (1967) 2 SCJ 486) дейтін шешімді жоққа шығарды, Конституцияның ешқандай нақты ережесі түзетуден қорғалмайды, бірақ ешқандай түзету Конституцияның негізгі құрылымын немесе ішкі бірлігін бұза алмайды деп мәлімдеді. Сот «негізгі құрылым» доктринасын ұсынды, ол Конституцияның кез келген бөлігін 368-бапта белгіленген тәртіппен өзгертуге болатынын, бірақ Конституцияның «негізгі құрылымын өзгертетін» ешқандай бөлігін өзгертуге болмайды деп санайды. 1975 жылы, Үндістанда төтенше жағдай жарияланғаннан кейін көп ұзамай, 13 судьядан тұратын сот асығыс жиналды және Бас судья А.Н.Рей басқарды. Бас судьяның 9 қарашадағы бұйрығымен 10 қарашада 13 судьядан тұратын алқа Кесавананда Бхарати ісін қайта қарауды бастады. Сот алқасы: Бас судья А.Н.Рей, судьялар Х.Р.Ханна, К.К.Мэттью, М.Х.Бег, Ю.В.Чандрачуд, П.Н.Бхагавати, В.Р.Кришна Айер, П.К.Госвами, Р.С.Саркария, А.С.Гупта, Н.Л.Унталия, М.Фазал Али және П.М.Сингал. 10 және 11 қарашада Палхивала басқарған азаматтық-саяси адвокаттар тобы Кесавананда шешімін қайта қарау туралы Одақ үкіметінің өтінішіне қарсы үнемі пікір білдірді. Кейбір судьялар оның дәлелін бірінші күні, ал басқалары келесі күні қабылдады; екінші күннің соңында Бас судья бір адамның азшылығына түсті. 12 қараша күні таңертең бас судья Рей сот таратылды деп мәлімдеді, ал судьялар орнынан тұрды. Кесавананда ісі бойынша сот төрешісі Х.Р.Ханна (қайта қарауға қатысқан) Палхиваланың адвокаттық шеберлігіне жоғары баға берді және «Сөйлеген – Палхивала емес, оның арқылы Құдай сөйледі» деді. Ханна және басқа судьялар «Палхиваланың осы екі күнде жеткен сөздік және адвокаттық шеберлігі теңдесі жоқ, және оның жетістігі Жоғарғы Сотта ешқашан қайталанбауы мүмкін» деген пікірде болды. Жеті жылдан кейін, Minerva Mills Ltd. v. Union of India, [(1980) 3 SCC 625) ісінде Палхивала сәттілікпен сот алқасын конституциялық түзетулерді сот қарауынан шығаратын Конституцияның 368-бабының 4-тармағы конституцияға қайшы екенін жариялауға көндірді.
The Parliament had added the Ninth Schedule to the Constitution through the very first constitutional amendment in 1951 as a means of immunizing certain laws against judicial review. Under the provisions of Article 31, which themselves were amended several times later, laws placed in the Ninth Schedule could not be challenged in a court of law on the ground that they violated the fundamental rights of citizens. The protective umbrella covered more than 250 laws passed by state legislatures with the aim of regulating the size of land holdings and abolishing various tenancy systems. The Ninth Schedule was created with the primary objective of preventing the judiciary – which upheld the citizens' right to property on several occasions – from derailing the Nehru government's agenda for land reform, but it outlived its original purpose. In the now famous ruling, on 24 April 1973, a Special Bench comprising 13 Judges of the Supreme Court of India ruled by a majority of 7–6, that Article 368 of the Constitution "does not enable Parliament to alter the basic structure or framework of the Constitution.". In the process it overruled a decision of a Special Bench of 11 Judges, by a majority of 6–5, on 27 February 1967, that "Parliament has no power to amend Part III of the Constitution so as to take away or abridge the fundamental rights" (I. C. Golak Nath vs. The State of Punjab, AIR 1967 S. C. 1643, (1967) 2 SCJ 486) by stating that no specific provision of the Constitution was immune to amendment, but no amendment could violate the basic structure or inner unity of the Constitution. The court propounded what has come to be known as the "basic structure" doctrine, which rules that any part of the Constitution may be amended by following the procedure prescribed in Article 368, but no part may be so amended as to "alter the basic structure" of the Constitution. In 1975, shortly after the imposition of the Indian Emergency, bench of 13 judges was hastily assembled, and presided over by Chief Justice A. N. Ray to determine the degree to which amendments installed by the government of Indira Gandhi were restricted by the Basic Structure theory. By the order of the Chief Justice of 9 November, on 10 November a Bench of 13 Judges commenced hearing of the review of Kesavananda Bharati case. The Bench consisted of Chief Justice A. N. Ray, Justices H. R. Khanna, K. K. Mathew, M. H. Beg, Y. V. Chandrachud, P. N. Bhagwati, V. R. Krishna Iyer, P. K. Goswami, R. S. Sarkaria, A. C. Gupta, N. L. Untwalia, M. Fazal Ali and P. M. Singhal. On 10 and 11 November, the team of civil libertarian barristers – led by Palkhivala – continuously argued against the Union government's application for reconsideration of the Kesavananda decision. Some of the judges accepted his argument on the very first day, the others on the next; by the end of the second day, the Chief Justice was reduced to a minority of one. On the morning of 12 November, Chief Justice Ray tersely pronounced that the bench was dissolved, and the judges rose. Post his resignation, Justice H. R. Khanna (a member of the Bench in Kesavananda Review) praised Nani's advocacy in Kesavananda Review case and remarked 'It was not Nani who spoke. It was divinity speaking through him'. Justice Khanna and other Judges were of the view that ' the heights of eloquence and advocacy reached by Palkhivala on these two days were really unparalleled and that Palkhivala's feat would perhaps never be equalled in the Supreme Court'. Seven years later, in Minerva Mills Ltd. v. Union of India, [(1980) 3 SCC 625], Palkhivala successfully moved the bench to declare that clause (4) of Article 368 of the Constitution which excludes judicial review of constitutional amendments was unconstitutional.
Құқық қорғаушы
Нани Палхивала конституцияны ниеттің хабары ретінде ғана емес, сонымен қатар моральдық өлшемдері бар әлеуметтік міндеттеме ретінде де қарастырды. Кейін ол «Жайлық сөмке» ісінде – Мадхав Рао Живаджи Рао Синдияға қарсы Үндістан Одағы, (1971) 1 SCC 85] мәлімдеген: «Біздің демократиямыздың сақталуы және ұлттың бірлігі мен тұтастығы конституциялық моральдың конституциялық заңдылықтан кем емес екенін түсінуге байланысты. Дхарма (әділеттілік; қоғамдық міндет немесе ізгілік) қоғамдық қайраткерлердің жүрегінде тіршілік етеді; ол онда өлгенде, ешқандай Конституция, ешқандай заң, ешқандай түзету оны құтқара алмайды». Ол сөз және баспасөз бостандығының жақтаушысы болды. 1972 жылы орталық үкімет наразылық көзқарастарды басу мақсатымен газет қағазының импортына бақылау енгізді. Жоғарғы Соттағы іс [Беннет Коулман және компаниялар Үндістан Одағына қарсы, (1972) 2 SCC 788] бойынша Палхивала газет қағазының жалпы тауардан гөрі артық екенін дәлелдеді: «Газет қағазы болаттан ерекше. Болаттан болат өнімдері жасалады. Газет қағазы адам санасындағы барлық ойларды көрсетеді». 1970 жылдары штаттық заңнама (білім беру Үндістан Конституциясының жетінші тізіміндегі мақалалармен реттеледі – яғни орталық және штаттық үкіметтер осы мәселе бойынша заң шығаруға құқылы) Үндістан Конституциясында қорғалған аз ұлттық білім беру мекемелерінің құқықтарына көбірек нұқсан келтіре бастады. Маңызды іс [Ахмедабадтың Санкт-Ксавьер колледжінің қоғамы Гуджарат штатына қарсы, (1974) 1 SCC 717] бойынша Палхивала мемлекеттік үкіметтің академиялық мекемені басқару құқығы, оны дұрыс басқару құқығын қамтымайды деп мәлімдеді. Тоғыз судьядан құралған алқаның көпшілігі оның пікірін қолдап, аз ұлттық өкілдердің құқықтарын күшейтті.
Белгілі оқиғалар
Генерал-майор Нилендра Кумар өзінің "Нени Палхивала: Үлгілік тұлға" (Universal/Lexis Nexis баспасынан шыққан) атты кітабында Нени қатысқан 140 маңызды істі тізімдеген, олардың ішінде тараптардың атаулары, сот шешімінің нұсқасы, қарсы кеңесшілер, үкім шығарған судьяның аты және қарастырылған құқықтық мәселелердің қысқаша мазмұны келтірілген. Тізімдегі ерекше істер: П.Ж. Ирани, Ужам Бай, Гуджарат университеті, мемлекеттік заң шығарушы органдардың иммунитетіне қатысты 143-бап мәселесі, Кешаваннанда Бхарти ісі, Бирла Котон, Банктерді мемлекеттендіру, жеке қорлар, Харбхажан Сингх Дхилон, Беннет Кольман, Сент-Ксавьер колледжі, Индира Неру Ганди, Минерва Миллс, Мандал ісі және Бас сайлау комиссары Т.Н. Сешан мәселесі.
Тану
Палхивала ғалымдар, академиялық мекемелер мен үкімет тарапынан зор құрметке ие болды. 1963 жылы Палхивалаға Жоғарғы Сотта орын ұсынылды, бірақ ол бас тартты. 1968 жылы оған сол кездегі Конгресс үкіметіндегі заң министрі Говинда Менон бас прокурор лауазымын ұсынды. Палхивала өзінің «Біз – халық» атты кітабында былай деп жазды: «Көп ойланғаннан кейін келістім. Мен Делиде болғанда, оған келісуімді білдірдім, ол маған ертең хабарландыру жасалатынын айтты. Мен ой-толқынынан шаршап, шешім қабылдау қиын болған уақыттың аяқталуына қуандым. Тыныш ұйықтау – мен әрқашан бағалайтын нәрсе. Сол түні төсегіме жатып, әдеттегідей терең ұйқыға кеттім. Бірақ кенеттен, түсіндіруге болмайтын себеппен таңғы сағат үште ояндым. Менің санама ілгек сияқты кірген, шешімім дұрыс емес екеніне және кешікпей оны өзгертуім керек екеніне толық сенім болды. Таңертең ерте заң министріне ойымды өзгерткенім үшін кешірім сұрадым. Одан кейінгі жылдары мен азаматтардың мүддесі үшін, сол Конгресс үкіметі кезінде де, үкіметке қарсы да, конституциялық құқықты қалыптастырған маңызды істерді қарау мүмкіндігіне ие болдым».
1977 жылы Нани Палхивала Мораржи Десай басқарған Джаната үкіметі (Үндістандағы алғашқы Конгресс емес үкімет) тарапынан АҚШ-қа Үндістанның елшісі болып тағайындалды және 1979 жылға дейін осы лауазымда қызмет етті. Ол Принстон университетінен, Ратгерс университетінен, Лоуренс университетінен, Висконсин университетінен (Мэдисон қаласы), Аннамалай университетінен, Амбедкар құқық университетінен және Мумбай университетінен құрметті доктор дәрежесін алды. Принстон университеті оны «Конституциялық бостандықтардың қорғаушысы, адам құқықтарының жақтасы» деп атады және «Ол батыл түрде осы пікірін жеткізді: прогресс атынан бостандыққа зиян келтіретін шаралар – прогресс емес, кері кету. Заңгер, ұстаз, жазушы және экономикалық дамушы ретінде ол Үндістанның елшісі болып бізге халықаралық түсіністік үшін интеллектуалдық күш, жақсы юмор, тәжірибе және көрегендік әкеледі» деді.
Соңғы күндер
Өмірінің соңғы жылдарында Нани Палхивала Альцгеймер ауруының ықпалында болған болуы мүмкін. Бұрынғы Бас прокурор Соли Ж. Сорабджи, оны көп жылдар бойы білген адам ретінде, "осындай шешен және анық сөйлейтін адамның сөйлей алмай және адамдарды тек уақыт-уақытпен ғана тани алуы қатты қиындық тудырды" деді. Нани 2002 жылдың 7 желтоқсанында ауыр сырқатқа шалдығып, Мумбайдағы Жаслок ауруханасына жатқызылды. Ол 2002 жылдың 11 желтоқсанында қайтыс болды. Оның жасы 82-ге толыпты.