Кіріспе

Жаңа жылдық ағаш – Рождество ағаштарына ұқсас, Жаңа жылды атап өту үшін безендірілген ағаш. Оларды Рождество ағашын Жаңа жылдан кейін де (дәстүр бойынша 6 қаңтардағы Epiphany күніне дейін) орнатып қоюмен шатастырмау керек. Жаңа жылдық ағаштар түрлі мәдениеттер мен елдерде, әсіресе бұрынғы Кеңес Одағы, бұрынғы Югославия, Түркия, Қытай және Вьетнамда кең таралған.

Ресейлік және түрік дәстүрлері

Ресейлік және түрік жаңа жылдық ағаштары Рождество ағаштары үшін қолданылатын сорттармен бірдей, бірақ көбінесе шырша ағашы қолданылады. Әшекейлері Рождество ағаштарындағыдай, алайда орыс стиліндегі жаңа жылдық ағаш толығымен дінсіз болып келеді және оның әшекейлерінде ешқандай діни символдар жоқ. Солтүстік Америкада тұратын орыс және түрік адамдары Рождестводан кейін бағалар төмендеген кезде ағаш сатып алып үлкен үнемге жете алады, бірақ көпшілігі ағаш сатып алу үшін Рождестводан кейін күтпейді.

Кеңестердегі жаңа жылдық ағаш тарихы

Рождествоға ёлка (pr: yolka, tr: шырша) орнату және безендіру дәстүрі 17 ғасырда Ұлы Петрдың Еуропаға саяхаттауынан бастау алды. 1699 жылы Петр 1 қыркүйектің орнына 1 қаңтарда Жаңа жылды тойлау туралы жарлық шығарды, сондай-ақ "Қарғай, қайын және арша бұталары мен ағаштары үйлерді және басты көшелер бойындағы қақпаларды безендіру үшін пайдаланылуы керек" деді. Алайда, Ресей империясында 1916 жылдан бастап Синодтың шешімімен ёлка Германиядан (Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ресейдің жауы) шыққан салт екендігіне байланысты тыйым салынды. 1917 жылғы революциядан кейін Кеңес Одағының дінге қарсы науқанының нәтижесінде Рождество мерекесі – басқа діни мерекелермен бірге, ынталандырылмады және де-факто тыйым салынды. Атеистер лигасы мектеп оқушыларын Рождество дәстүрлеріне, оның ішінде шыршаға, сондай-ақ Пасха сияқты басқа христиандық мерекелерге қарсы науқан жүргізуге шақырды; Лига әр айдың 31-і күні діни емес мереке белгілеуді ұсынды. Шыршаға тыйым салынғаннан кейін, халық бұрынғы Рождество дәстүрін Жаңа жылдық шыршамен алмастырды. Павел Постышевтің 1935 жылғы 28 желтоқсанда "Правда" газетінде жарияланған хатынан кейін КСРО-да Жаңа жылдық шыршаға қолдау көрсетілді, онда ол мектептерде, балалар үйлерінде, жас пионерлер сарайларында, балалар клубтарында, балалар театрларында және кинотеатрларда шырша орнатуды сұрады. Постышев өз хатында былай деп жазды:

1937 жылы Мәскеудегі Одақтар үйіне Жаңа жылдық шырша орнатылды. Одақтар сарайындағы ёлкаға шақыру кеңес балалары үшін үлкен мәртебеге айналды. КСРО тарағаннан кейін дінге қарсы көзқарас азайды және қоғамдық қызығушылық жаңадан өркендеді.

Түрік жаңа жылдық ағашының тарихы

Түрік жаңа жылдық ағашы, түрікше "Yılbaşı Ağacı", Рождестволық әшекейлермен бірге Рождество ағашы сияқты көрінеді. Ол жаңа жылдық ағаш деп аталады, себебі ол жаңа жылға арналған және Түркия халқының шамамен 95 пайызы мұсылман болғандықтан, түріктердің көпшілігі Рождествоны тойламайды. Түркияның жаңартылуынан кейін ислам күнтізбесі мен қаржы күнтізбесі Григориан күнтізбесімен алмастырылды және жаңа жылды тойлау 1920-шы жылдардың соңында басталды. Мерекелер Түркияда кеңінен таралды, ал Рождество ағаштары елге жаңа жылдық ағаштар ретінде әкелінді. Осыдан бері Түркияда жаңа жылға ағаш қою дәстүрлі салтқа айналды. Ол әдетте желтоқсанның басы мен қаңтардың соңы аралығында қойылады, ортасы – Жаңа жыл қарбаны. Сондай-ақ, Рождествода сыйлық беру салты жаңа жылдық сыйлықтар беру салтына ауыстырылды. Жаңа жылдық ағаш – түрік мәдениетінің батыстануының немесе түріктелген еуропалық мәдениеттің мысалы болып саналады. Сонымен қатар, түркі тайпалары қысқы күн тоғысын тілек тілейтін ағашпен тойлағандығын көрсететін деректер бар, бұл дәстүр Нардоқан деп аталады және кейбір тарихшылардың пікірінше, қазіргі Рождество ағашының алғабасы болуы мүмкін.

Вьетнамдық және кантондық әдет-ғұрыптар

Cây nêu (Вьетнамдық Жаңа жыл ағашы) отырғызу – Вьетнамның көктемгі Tết Nguyên Đán мерекесінің дәстүрінің бір бөлігі. Көбінесе бамбуктан жасалған қамыстың тігізгісі "ағаш" ретінде қолданылады. Tết кезінде вьетнамдық үйлерде Hoa đào (солтүстікте) немесе Hoa mai (оңтүстікте) және Quất ағаштары да безендіріліп қойылады. Кантон тілінде жаңа жылдық ағаш Нин Фа (әдетте, Жаңа жыл гүлі) деп аталады. Бамбук – кантондықтардың жаңа жылдық ағаштарының бірі, ал қалғандары – мандарин және шабдалы. Мандарин өсімдігі "Кат" деп аталады, ол "жақсы ырыс" деген сөздің омофоны болып табылады. Шабдалы гүлі жақсы қарым-қатынасты білдіреді; махаббат – қарым-қатынастың бір түрі болғандықтан, ол сонымен қатар махаббатқа тілек білдіреді.