Кіріспе

Чарльз Этьен Артур Гейарре (9 қаңтар 1805 - 11 ақпан 1895) – американдық тарихшы, саясаткер, адвокат, құл иесі және Луизиана штатындағы испан және француз креолдарының шаруа отбасында дүниеге келген. Ол Конфедерация тарапынан қолдау көрсеткен және ақ үстемдік идеологиясын ұстанған. Гейарре пьесалар, эсселер және романдар жазған, сонымен қатар Луизиана тарихын зерттеген және АҚШ армиясының генералы Джеймс Уилкинсонды испан шпионы ретінде әшкерелеген.

Отбасылық өмір

Шарль Гайарре – аймаққа индиго мен қант қамысының егісін енгізген Нью-Орлеанның тұңғыш мэрі Этьен де Боренің немересі. Ол Боре плантациясында дүниеге келді, ол сол кезде Нью-Орлеан қаласының шегінен тыс орналасқан еді. (Қазір ол қала құрамына Аудубон паркі ретінде енген.) Оның әкесінің әкесі, Дон Эстебан де Гайарре, Франция Испанияға бергеннен кейін испан губернаторы Антонио де Улоамен бірге осы аймаққа келді және Луизиана провинциясының есепшісі қызметін атқарды. Оның анасының әкесі француз колониясы тұсындағы бұрынғы қазынашы және Чарльз бала кезінде құл көтерілісі болған Дестрехан плантациясының иесі болды. 1826 жылы Ол Филадельфияда, Пенсильванияда құқық білімін оқуға кірісті. 1856 жылдың 28 қаңтарында Гайарре Миссисипи штатының Лоундес округінде Сара Энн (Шади) Салливанға (1820–1914) үйленді. 1860 жылғы халық санағында оның шамамен он құлы болған. Оның жалғыз баласы – Гайарре жиырма бір жасқа толғанда оның үйінде құл болған Делфин Ле Метрдің ұлы еді. Баланың аты да Чарльз Гайарре болды және ол Нью-Орлеандағы Сент-Луис соборында крещениеден өтті.

Мансап

1825 жылы Гайарре Эдвард Ливингстон ұсынған Луизиана қылмыстық кодексіндегі өзгерістерді, әсіресе өлім жазасына қатысты сынға алған памфлет жариялады (ол бала кезінде 1811 жылғы неміс жағалауы көтерілісінде тұтқынға түскен шамамен 100 құлдың тағдыры туралы). Ол пайдаланған тарихи құжаттардың бір бөлігін оның әулетінен шыққан Эстебан де Гайарре жазған. 1844–1845 және 1856–1857 жылдары ол Демократиялық партиясынан штаттық палата депутаты болып қайта сайланды, ал 1845 жылдан 1853 жылға дейін Луизиана штатының мемлекеттік хатшысы болып тағайындалды. 1854 жылы Мадридтегі испан үкіметінің мұрағаттарын жан-жақты зерттегеннен кейін Гайарре АҚШ армиясының генералы Джеймс Уилкинсонды 1787 жылдан 1825 жылы қайтыс болғанға дейін испан империясының қызметінде жұмыс істеген, жоғары жалақы алатын «Агент 13» тыңшысы екенін ашты. Гайарре Азамат соғысы кезінде Конфедерацияны қолдағандықтан 400 000 долларлық капиталын жоғалтты. 1863 жылы Гайарре Франция мен Англия Конфедерацияны мойындаған жағдайда құлдарды азат етуді және қаруландыруды ұсынды (ешбір шетел мемлекеті оны мойындамады). Соғыстан кейін Гайарре үш томдық «Луизиана тарихы» (Джордж Банкрофттың кіріспесімен) және Испанияның Филипп II-нің өмірбаянын жариялады, бірақ ешқашан мемлекеттік қызметке сайланбады. Ол Луизиана Жоғарғы сотының шешімдерін баяндаушы болып жұмыс істеді, бірақ көбінесе жазу арқылы күнкөріс жасады. Ол Луизиана тарихи қоғамымен ұзақ жылдар бойы байланыста болды және 1860 жылдан 1888 жылға дейін ақысыз президенті болды, осылайша федералдық қамаудан босатылғаннан кейін бұрынғы Конфедерация президенті Джефферсон Дэвиспен бірге жұмыс істеді. Гайарре «Луизиана тарихы» (1847); «Луизиана тарихының романтикасы» (1848); «Луизиана: оның отарлық тарихы және романтикасы» (1851), «Луизиана тарихы: испан үстемдігі» (1854); «Испанияның Филипп II» (1866) және «Луизиана тарихы» (4 томдық, 1866) кітаптарын жазды, соңғысы оның бұл саладағы бұрынғы еңбектерін жинап, толықтырды. Барлығы Луизиананың еуропалықтармен алғашқы кездесуінен бастап 1861 жылға дейінгі тарихын қамтыды. Ол сонымен қатар «Фернандо де Лемос» (1872) сияқты бірнеше драмалар мен романдар жазды.

Өлім және мұра

Гаярре 1895 жылдың 11 ақпанында Нью-Орлеанда қайтыс болды, одан әйелі қалды және оның мәйіті Нью-Орлеандағы Сен-Луи бейіштесіне жерленді.