Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хованнес Эрзнкаци (Иоанн Эрзнка немесе Эрзинжан, шамамен 1230 жылдары, Экегьяц, Жоғарғы Армения, Үлкен Армения, 1293, Акнер монастыры) – армян ғалымы және философы. Ол, болжам бойынша, бойының аласа болуына байланысты Блуз деген лақап атымен белгілі болған.
Hovhannes Erznkatsi ( — John of Erznka or Erzinjan, about 1230s, Ekeghyats, Upper Armenia, Greater Armenia 1293, Akner monastery) was an Armenian scholar and philosopher. He was nicknamed Blouz, probably because of his short stature.
Өмірбаян
Ол 1225-1230 жылдары Ұлы Арменияның Экегьяц провинциясында дүниеге келген. Ол Ерзнкаци деп аталды, мүмкін туған жерінің атымен немесе белгілі жергілікті монастырларда білім алғандықтан. Ол сол кездегі атақты ұстаз Вардан Аревельцциден тәлім алған, оны үлкен алғыспен еске алады және рухани әкесі деп атайды. 1270-1280 жылдары Ерзнкацидің белсенді қызметі басталады, ол елдің ғылыми және саяси өміріндегі ең маңызды оқиғаларға қатысады, ол тек Арменияда ғана емес, Киликияның әртүрлі қалаларында да болады, барлық жерде үлкен беделге ие болады. 1280 жылы ол Ерзнка шеберлері мен саудагерлері үшін ұйымдастырылған "бірлестіктің" рухани жетекшісі болды. 1281 жылы Ерзнкаци Феодополиске (Карин) католикостың арнайы өкілі ретінде барды, содан кейін грамматикалық түсіндірме жазуға тапсырыс алды, оны 1291 жылы аяқтады. Ол көрнекті шешен, 1284 жылы Систе патша Леон III-нің ұлдары Хетум мен Торосқа рыцарлық атақ беру салтанатында басты сөз сөйледі. Латын тілін, көрінеді, қартайған шағында оқыған ол Тома Аквиннің теологиясының кейбір бөліктерін армян тіліне аударды. Ерзнкаци 1293 жылы қайтыс болды. Ерзнкадағы Әйін Ншан шіркеуіне жерленді. Ерзнкаци туралы, оның есімін түрлі кереметтермен байланыстыратын әңгімелер сақталған. Оның қабірі қасиетті орын саналды.
He was born between 1225 1230s, in the Ekeghyats province of Greater Armenia. He was called Yerznkatsi either by the name of his birthplace or because he was educated in famous local monasteries. He was taught by the famous teacher of the time, Vardan Areveltsi, whom he remembers with great gratitude and calls him his spiritual father. From the 1270s 1280s, the period of active activity of Yerznkatsi begins, he participates in the most vital events of both the scientific and political life of the country, he is not only in Armenia, but also in various cities of Cilicia, enjoying great authority everywhere. In 1280, he was already the spiritual father of the "brotherhood" organized for the craftsmen and merchants of Yerznka. In 1281, Yerznkatsi went to Theodopolis (Karin) as a special delegate of the Catholicos, then received an order to write a grammar commentary, which he finished in 1291. An outstanding orator, he was the main speaker on the occasion of the conferring of knighthood on Hetoum and Thoros, sons of King Leon III, which was celebrated at Sis in 1284. Having studied Latin, apparently at an advanced age, he translated certain parts of the Theology of Thomas Aquinas into Armenian. Yerznaktsi died in 1293․ His burial is summarized in the St. Nshan church in Yerznka. Traditions have been preserved about Yerznkatsi, which connect his name with various miracles. His grave was considered a holy place.
Әдеби қызмет
Хованнес Плуз Ерзнкац атымен көптеген философиялық, табиғаттану, космология, грамматика, түсіндірмелік, саяси, теология және басқа да еңбектер бізге жеткен, олардың саны жүзден асып түседі. Философиялық, табиғи ғылыми және космологиялық мәселелерге қатысты еңбектер құнды. Олардың ішінде автор сыртқы әлемнің бар екенін ғана қабылдап, қорғап қана қоймай, оны тану қажеттігін де айтады. Ол әлемді қабылдау мен танудың негізі деп таңғалуды, ал бес адамның сезімдерін – құрал деп санайды. Егер Ерзнкаци таңғалуды танудың негізі деп есептесе, онда қозғалыс – өмір мен барлықтың негізі. Оның пікірінше, барлық нәрсе әрқашан қозғалыста және өзгерісте болады. Табиғат құбылыстары ғана емес, сонымен қатар қоғамдық өмірдегі қайшылықтар, теңсіздіктер мен әділетсіздіктер, сондай-ақ туу мен өлім – үздіксіз қозғалыс пен өзгерістердің нәтижесі. Ерзнкаци өлімді жанның жоқтығымен емес, дененің ыдырауымен ғылыми тұрғыдан түсіндіретінін атап өту маңызды. Оқу-ағарту мақсатында ол "Илиада" мен "Одиссея" поэмаларының жолдарын, сондай-ақ Гомердің өмірбаяны мен шығармаларына қатысты әңгімелерді армян тіліне аударған. Сонымен қатар, ол өнер мәселелеріне де тоқталып, музыкалық ұғымдарды түсіндіріп, рухани және дүниелік музыканы сипаттап, музыканың адам өміріндегі рөлін және тағы басқаларын қарастырған.
Under the name of Hovhannes Pluz Yerznkatsi, many philosophical, natural scientific, cosmological, grammatical, interpretative, political, theological and other works have reached us, the number of which exceeds a hundred. The works that touch on philosophical, natural scientific and cosmological issues are valuable. Among them, the author not only accepts and defends the existence of the external world, but also emphasizes the necessity of its recognition. He considers wonder to be the basis of world perception and recognition, and the five human senses to be the means. If Yerznkatsi considered wonder to be the basis of recognition, then movement is the basis of life and existence. According to him, everything is always in motion and changeable. not only the phenomena of nature, but also the contradictions, inequalities and injustices that exist in social life, as well as birth and death, are the result of continuous movement and change. It is important to note that Yerznkatsi explains death scientifically, not by the absence of the soul, but by the decay of the body. For educational purposes, he translated lines from the Iliad and the Odyssey into Armenian, as well as stories related to the biography and works of Homer. He also reverberated to the issues of art, explained musical concepts, characterized spiritual and secular music, the role of music in human life, etc.
Шығармалары
Ерзнкацидің прозасындағы басты және маңызды ойлар оның өлеңінде эмоционалды тұғыр тапты. Олар – діни және дүниелік туындылар, өлеңдер, әндер, жоқтаулар, мақтамдар, философиялық және семазиологиялық рубаилар. Оның өлеңдері үш негізгі бағытта дамиды: діни, ғылыми және дүниелік. Діни туындылар, көз тартарлықтай, тек қана Киелі кітаптарға арналған қарапайым өлеңдер сияқты көрінсе де, шындығында адам санасының күйбеңдеуін, сезімдердің алуан түрлілігін, өмір мен табиғатқа деген терең махаббатты ашады. Ерзнкацидің дүниелік өлеңдерінде өмірдің философиялық түсінігі тереңдеп жатыр. Мұнда адам өзінің белгісіздігімен, жанды мазалап, уайымдатып жүрген ойларымен, өлімге деген қорқынысымен, бірақ сонымен қатар өмір сүруге деген сүйіспеншілік пен құштарлықпен, даналыққа деген шөлмен келген. Дүниелік туындылар сондай-ақ білім, ғылым, отбасылық және күнделікті өмірдегі моральдық тәрбие беруге арналған кеңестер болып табылады. Бұлардың барлығы бір мақсатқа қызмет етеді: ұлтты тәрбиелеу, ағарту, қоғамды жамандықтардан тазарту, жамандықтың себептерін жою: білімсіздік, сауатсыздық және әдепсіздік. Бұл насихаттар қоғамның барлық топтарына – кедейлерге де, байларға да, қызметшілерге де, билеушілерге де, жастарға, ересектерге де, балаларға да арналған. Ғылымды мақтап, дамытқан өлеңдер ойшыл, философ ақынның ойларын толықтырады. Табиғат пен адам туралы ғылыми түсіндірмелер беріп, білім мен танымға деген сүйіспеншілік пен қызығушылықты қайта оятып, Ерзнкаци барлық нәрсенің өткінші, уақытша екенін, басталуы мен соңы бар екенін, ал даналықтың мәңгілік екенін және әлемнің игіліктерін тамашалаудың таусылмас көзі екенін атап көрсетеді. Орта ғасырларда кең тараған насихаттық өлеңдердің шегін кеңейтіп, Ерзнкаци лириканың жаңа түрін жасайды: философиялық, семантикалық өлең, ол ерекше көлем мен мазмұнға ие болып, рубаи түрінде өркендеп жетіледі. Өмірге деген сүйіспеншілікті және өлімнің трагедиясын терең бейнелейтін бұл рубаилар Ерзнкацидің өлеңдерінде ерекше және құнды орын алады. Бұл – шындықтың және табиғаттың сұлулығын немесе оның әсерлері мен сезімдерін тікелей сипаттау емес, олардан туындаған ойлар, эмоциялар мен бағалар, тиісті философиялық қорытындылармен бірге. Ерзнкаци тілдің тазалығына, қарапайымдылығына және сұлулығына ерекше мән береді. Оның тілі, ежелгі армян тілі болсын немесе қазіргі армян тілі болсын, әдемі де нәзік, әсем де қарапайым, бай да түсінікті, тірі де музыкалық, әрқашан поэтикалық.
The main and key ideas of Yerznkatsi's prose found their emotional expression in his verse. They are secular and religious works verses, canticles, lamentations, melodies, philosophical and semasiological quatrains. His verse works develop in three main directions religious, scientific and secular. Religious works, although at first glance they seem like ordinary poems with only a biblical theme, in reality they also reveal the wavering of the human mind, the multicolor of feelings, the great love of life and nature. The philosophical perception of life is deep in the secular quarters of Yerznkatsi. Here is man with his uncertain existence, thoughts occupying and tormenting the soul, with the anxiety of death, but also with love and longing to live, with a thirst for wisdom. Secular works are also advices for learning, science, moral education of family and everyday life and virtue. These serve the same purpose: to educate, enlighten the nation, cleanse the society of vices, eliminate the causes of evil: ignorance, illiteracy and bad manners. The admonitions are addressed to almost all classes of society, poor or rich, servant or prince, young, old or child. The verses that are a praise of science complete the thoughts of the thinking and philosophizing poet. Giving scientific explanations about nature and man, again evoking love and interest in learning and knowledge, Yerznkatsi notes that everything is transitory, temporary, has a beginning and an end, while wisdom is permanent and an inexhaustible source of enjoying the good of the world. Expanding the boundaries of the admonitive verse, which gained a large volume in the Middle Ages, Yerznkatsi creates a new type of lyricism: a phylosophical, semantic poem, which, receiving a special size and content, reaches its perfection in the form of quatrains. These hayrens, deeply expressing the love of life and the tragedy of death, occupy a special and valuable place in Yerznkatsi's verse. These are not the direct description of the beauties of reality and nature or his impressions and feelings, but thoughts, emotions and judgments arising from them with appropriate philosophical generalizations. Yerznkatsi pays special attention to the purity, simplicity and beauty of the language. Whether old Armenian or modern Armenian, his language is beautiful and refined, elegant and simple, rich and understandable, alive and musical, and always poetic.