Кіріспе

Фиджи апелляциялық соты 1997 жылғы Конституцияның 9-тарауында құрылған үш соттың бірі, ал қалғандары – Жоғары сот және Жоғарғы сот. Апелляциялық сот 1997 жылғы Конституция күшіне енген кезде құрылған жаңа институт болды, ал қалған екі сот одан бұрын жұмыс істеген. Конституция Апелляциялық сотқа «барлық Жоғары сот шешімдері бойынша апелляцияларды тыңдау және шешу» өкілеттігін береді. Кейде осы сотқа заңмен басқа да өкілеттіктер берілуі мүмкін. Апелляциялық соттың төрағасын Апелляциялық соттың төрағасы басқарады. Бас судья бұл лауазымды атқаруға құқылы емес; Апелляциялық сот – Конституция бойынша Бас судьяның мүшеліктен алынған жалғыз соты. Бұл Апелляциялық сотқа басқа соттардан тәуелсіздік дәрежесін береді. Апелляциялық соттың құрамына кемінде он судья кіреді (олар сондай-ақ Жоғары сотта отырады) және Апелляциялық сотқа арнайы тағайындалған адамдар кіреді. Конституцияның 129-бабында «Жоғары сотта жоғары сотқа шағымдануға жататын мәселені қараған судья апелляциялық сотта отыруға құқылы емес» делінген. Жоғары соттың құрамы Апелляциялық сот пен Жоғарғы соттың құрамымен көбінесе үйлеседі, сондықтан мүдделер қақтығысын болдырмау үшін осы бап енгізілген. Бұл конституциялық ережелер 2000 жылғы Фиджидегі төңкеріспен уақытша бұзылды. Сол кездегі Бас судья сэр Тимоти Туиваганың кеңесі бойынша коммодор Франк Байнимараманың әскери уақытша үкіметі Конституцияны тоқтата тұрып, сот жүйесін реформалау туралы үш жарлық шығарды. Жоғарғы сот таратылды, ал Бас судья Апелляциялық соттың төрағасы болды. 2000 жылғы 15 қарашадағы Конституцияны қалпына келтіру туралы Жоғары сот шешімі, 2001 жылғы 2 наурызда Апелляциялық сотпен бекітілді, бұрынғы сот тәртібі қайта орнатылды. Гордон Уорд Апелляциялық соттың төрағасы болып тағайындалды және ол 2007 жылға дейін осы лауазымды атқарды. 2007 жылы 2006 жылғы 5 желтоқсандағы әскери төңкерістен кейін Австралия мен Жаңа Зеландияның алты судьясы соттан кетті. Олардың орнына екі малайзиялық судья тағайындалды, «жақын арада Азиядан тағы бірнеше судьялар тағайындалуы күтілуде». 2009 жылғы сәуірде Апелляциялық соттың 2006 жылғы төңкеріс заңсыз деп таныған шешімі Фиджидегі 2009 жылғы конституциялық дағдарысты тудырды. Үш Апелляциялық сот судьясының барлығы Австралияның Сидней қаласынан келгеннен кейін, Фиджи президенті елдің конституциясын тоқтата тұрып, барлық судьяларды қызметтен босатті. Үш судьяның екеуі президенттің бұл әрекеттері орын алған кезде Австралияға ұшып бара жатқан еді. Кейін үш судьядан тұратын жаңа құрам тағайындалды.