Кіріспе

Дунмор ананасы – Ұлыбританияның Шотландиясындағы Стирлингшир аймағында, Эйрт қаласының жанындағы Дунмор паркіндегі әдемі үй. 1995 жылы ол «Шотландиядағы ең ерекше ғимарат» деп танылды.

Дунмор саябағындағы қоршалған бақ

Данмор паркі, Данмор графатарының ата-бабаларының резиденциясы, үлкен елдік сарай – Данмор үйі мен басқа да нысандармен қатар, екі үлкен қоршалған бақтарды қамтиды. Қоршалған бақтар XVIII-XIX ғасырларда солтүстік климатындағы кез келген ірі үй үшін қажеттілік болды, себебі тас немесе кірпіштен салынған биік қабырға бақты жел мен аяздың зиянынан қорғап, айналағы ландшафттан бірнеше градусқа жоғары температураны қамтамасыз ететін микроклимат құруға көмектесті. Бұл жеміс-жидектер мен көкөністерді, сондай-ақ солтүстік аймақта өмір сүре алмайтын әсемдік гүлдерін өсіруге мүмкіндік берді. Екі бақтың үлкені шамамен алты акр жерді алып жатыр және оңтүстікке қарай еңіс беткейде орналасқан. Оңтүстікке қарайтын беткейлер қоршалған бақтарды және аязға төзімсіз өсімдіктерді өсіру үшін өте қолайлы. Бақтың солтүстік жиегіндегі еңіс бұрын тік болған болуы мүмкін. Бақтың жоғарғы және төменгі бөліктерін әртүрлі биіктікте тегіс ету үшін, солтүстік жағындағы жерді, негізгі үйден алыс, биіктігі шамамен 5 метр, қалыңдығы 1 метр болатын тіреу қабырғасының артына қазып, үстіне толтыру қажет болды. Қоршалған бақтар кейде ішкі қуыс немесе екі қабатты қабырғаны қамтитын, онда пештер, баққа жылу таратуға арналған тесіктер және түтінді сыртқа шығаруға арналған мұржалар немесе түтін құбырлары орналасқан. Бұл әсіресе жеміс ағаштарына немесе жүзім лозаларына пайдалы болды, оларды жылытылған оңтүстікке қараған қабырғаның жанында өсіргенде, қоршалған бақтың құратын микроклиматына қарағанда, одан да солтүстікке қарай өсіруге болады.

Ғимарат

Бұл қабырғаға 1761 жылы Джон Мюррей, 4-ші Данмор графы жылыжай салынған ғимаратты салды. Ғимараттың бірінші қабатында орналасқан жылыжай, ішінде ананас өсіруге арналған еді. Қосымша жылуды пешпен жұмыс істейтін жылыту жүйесі қамтамасыз етті, ол ыстық ауаны жақын орналасқан жылыжай ғимараттарының қабырғаларындағы қуыстар арқылы айналдырды. Пештен шыққан түтін төрт мұржа арқылы шығарылып, грек амфоралары ретінде жасырынып, өртелетін болды. Үстіңгі қабат, көтерілген солтүстік алаптан келгенде жер деңгейінде орналасқан, онда бағбандар үшін екі кішкентай коттедж сияқты пәтер немесе "боти" орналасқан. Серлиана аркасының кілт тасына "1761" деген жыл жазылған. Бұл кейбір адамдарды ананастың 1761 жылы салынғандығы туралы ойға жетеді, бірақ арка мен ананастың бір уақытта салынғандығына немесе тіпті бір сәулетшімен жобаланғандығына нақты дәлел жоқ. Басқалары ананастың Мюррейдің 1776 жылы Америкадан оралғаннан кейін салынғанын болжайды. Серлиана аркасының үстіне "кейінірек және ұқыпсыз" панель орнатылған, онда жүректің рельефті бейнесі және бес жапырақтан тұратын ою-өрнек, сондай-ақ "Fidelis in Adversis" деген ұран бейнеленген. Дизайн мен ұран Дуглас Гамильтонның гербінен алынған және 1803 жылы Джордж Мюррейдің, 5-ші Данмор графының, 9-шы Гамильтон герцогы Арчибальд Гамильтонның қызы леди Сьюзан Дуглас Гамильтонмен некелесуін еске салады. Екі "боти" арасында орналасқан, күрделі өрнекпен безендірілген тас ананас сегізбұрышты павильонның үстіндегі әсем күмбезді құрайды, оның жеті жағында готикалық огива аркалары бар және сегізінші жағында огивамен аяқталған есігі бар. Солтүстік жақтағы есік бақтың жоғарғы деңгейіне шығады. Павильонның ішінде тас қабырғалар жұмсақ қисық сызықты, сондықтан бөлме сегізбұрышты емес, дөңгелек болып көрінеді. Тіпті есік пен жеті терезедегі шынылар да қабырғалардың қисығына сәйкес келетіндей қисық. Павильонның көлемі дөңгелек үстел мен бірнеше орындыққа ғана жетеді. Ананас шамамен биіктігінде және тас қалаушының шеберлігінің керемет үлгісі болып табылады, ананастың өте дәл бейнесін көрсетеді. Мұздың зардаптарын болдырмау үшін әрбір қисық тас жапырақ жеке дренаждалған, ал "төменгі және жоғарғы жапырақтардың қатайған, тісті жиектері және шапалаққа ұқсас жемістері судың ешқайда жиналмауы үшін, сондай-ақ мұздаған судың нәзік тасқа зиян келтірмеуі үшін шеберлікпен жіктеледі". "Ананас учаскесі" кейін Ландмарк Трастқа жалға берілді, ол ғимаратты қалпына келтіріп, демалыс орыны ретінде пайдалануға берді. Орман, тоған және раб алма бақшасын қоса алғандағы бақшалар жыл бойы жұртшылыққа ашық. 1998 жылы Австралияда тұратын Данмордың 12-ші графы ескерткіш ағаш отырғызу үшін келді. 2024 жылдан бастап бау-бақшашылардың пәтері мен ананас жазғы үйін демалысқа жалға алуға болады. Ананастың бір жағындағы "ботиде" екі жатын бөлмесі мен ваннасы бар, ал екінші жағындағы "ботиде" ас үй мен кең қонақ бөлмесі орналасқан. Бөлмелердің терезелері оңтүстікке қарап, егістіктің негізгі (төменгі) алапына ашылады. Оңтүстікке қарауының арқасында терезелер бөлмелерді күні бойы күн сәулесімен жарықтандырады.

Мұра

Dunmore Pineapple көбінесе Ұлыбританиядағы ең керемет ақымақтықтардың бірі деп есептеледі, ол Huffington Post жаңалықтар жинағы, Countryfile экологиялық телесериалы мен журналы және бағбан Алан Тичмарш жасаған ең жақсы ақымақтықтар тізіміне енген. 1995 жылы ол "Шотландиядағы ең ерекше ғимарат" деп танылды.