Кіріспе

Жаңа Зеландия тарихшысы (1924–2023)

Джон Гревилл Агард Покок (7 наурыз 1924 – 12 желтоқсан 2023) – Жаңа Зеландияның саяси ой-пікір тарихшысы. Ол ең алдымен ерте заманадағы республикалық идеяларды зерттеуімен (көбінесе Еуропа, Ұлыбритания және Америкада), ағылшын ортақ құқығы тарихы бойынша жұмыстарымен, Эдвард Гиббон және басқа ағартушылық тарихшыларға жасаған талдауымен, сондай-ақ тарихи әдіс-тәсілдерде саяси дискурс тарихына қосқан үлесімен белгілі болды. Англияда дүниеге келген Покок өмірінің көп бөлігін Жаңа Зеландияда өткізді. 1966 жылы ол АҚШ-қа көшті. Сент-Луис қаласындағы Вашингтон университетінде және 1975 жылдан 2011 жылға дейін Балтимордағы Джонс Хопкинс университетінде оқытумен айналысты. Ол Америка өнер және ғылым академиясының және Америка философиялық қоғамының мүшесі болды.

Ерте өмір және мансап

Покок 1924 жылдың 7 наурызында Лондонда дүниеге келді, бірақ 1927 жылы отбасымен Жаңа Зеландияға көшіп барды, онда оның әкесі Гревилл Покок Кентербери колледжінде классика профессоры болып тағайындалды. Ол Кентербери колледжінде бакалавр және магистр дәрежелерін алғаннан кейін Англияға оқуға қайтып, Кембридж университетінде оқыды және 1952 жылы Герберт Баттерфилдтің жетекшілігімен докторлық диссертациясын қорғады. 1946 жылдан 1948 жылға дейін Кантербери университетінде оқыту үшін Жаңа Зеландияға оралды, ал 1953 жылдан 1955 жылға дейін Отаго университетінде дәріс оқыды.

Кейінгі жұмыстар

1970 жылдары Покок өзінің назарын заңгерлердің заң эволюциясын қалай түсінгенінен философтар мен теологтардың қалай түсінгеніне бұрды. "Макиавеллилік сәт" (1975) атты, кеңінен мойындалған еңбек, флоренциялықтардың, ағылшындардың және американдықтардың ерте заманадағы әлемді шарпыған дағдарыстар кезеңінде өз мемлекеттері мен саяси құрылымдарының құлауына қалай жауап бергенін және талдағанын көрсетті. Әрине, барлық тарихшылар Пококтің тұжырымын қабылдамайды, бірақ ерте заманғы республикалық идеологияны зерттейтін жетекші ғалымдар оның ықпалын байқайды, әсіресе саяси теоретик Джеймс Харрингтонды (1611–1677) маңызды тарихи тұлға ретінде сипаттауда. Пококтің кейінгі зерттеулері британдық тарихшы Эдвард Гиббонның (1737–1794) әдеби ортасын зерттеді, сондай-ақ Гиббонның Рим империясының құлдырауын ежелгі ізгілік пен заманауи коммерция арасындағы қақтығыс ретінде қалай түсінгенін ашты. Гиббон, тіпті өзінің ұлы "ағартушылық повесін" жазғанда да, шынайы азаматтық гуманистің барлық белгілерін көрсетеді. Пококтің Гиббон, варварлық және дін тақырыбындағы алты томдық еңбегінің алғашқы екі томы 1999 жылы Американдық философиялық қоғамның мәдени тарих саласындағы Жак Барзун сыйлығына ие болды.

Кембридж мектебі

Покок тарихшы ретінде ғана емес, сонымен қатар тарихи әдістемелердің жаңа түрінің – контекстуализмнің, яғни «мәтіндерді контексте» зерттеудің пионері ретінде даңққа ие. 1960 және 70-жылдардың басында ол (саяси ойдың «тілдерін» енгізе отырып), Квентин Скиннермен (авторлық ниетке назар аудара отырып) және Джон Даннмен (биографиялық деректерге баса мән бере отырып) бірлесіп, бұл тәсілді саяси ой тарихының «Кембридж мектебі» ретінде жүзеге асырды. Содан кейін Кембридж мектебі мен оның жақтастары үшін, бұрынғыдан келе жатқан «маңызды» саяси еңбектердің «канонын» әдеттегідей анахронистік және үзілістік тәсілмен зерттеудің бұрынғы әдісі енді қолданылмайтын болды. Пококтің «саяси тілдері» осы тарихи қайта қарастырудың аса маңызды түйіні болып табылады. «Идиомалар, риторика, мамандандырылған сөздіктер және грамматика» ретінде анықталған тілдер «бір, бірақ көпқырлы дискурс қауымдастығы» ретінде қарастырылады және тарихшылар оларды мәтіндерде «ашады» (немесе табады), содан кейін оларды тиісінше «үйренеді». Осыдан туындайтын таныс болу саяси ойдың тарихи тұрғыдан анықталған «тілдік әлемдерде» қалай айтылатыны туралы білімді қамтамасыз етеді және мәтіннің барлық немесе бір бөлігі қалай білдірілуі мүмкін екенін көрсетеді. Мысал ретінде Покок он жетінші және он сегізінші ғасырлардағы «жалпы құқық», «азаматтық юриспруденция» және «классикалық республикалықтық» саяси тілдерін келтірді, олар арқылы Джеймс Харрингтон, Томас Гоббс және Джон Локк сияқты саяси жазушылар өздерінің риторикалық мақсаттарына жетті. 2019 жылдың қаңтар айында жарияланған жаңа мақаласында Покок «Кембридж мектебінің» контекстуализміне қарсы айтылған сынның бір бөлігіне жауап берді: ««Глобалды» сынның бастауы жақсы белгілі және ортақ негіз ретінде қабылдануы мүмкін. Олар бұл саладағы «Кембриджтік» зерттеулер «Еуроцентрикалық» екенін айғақтайды [ ]. Бұл анық және реформа талап етеді».

Ұлыбритания тарихы

1975 жылдан бастап Покок "Британ тарихы" деп аталатын жаңа пәннің дамуын қолдауға кірісті (сонымен қатар "Жаңа британ тарихы" деп аталды, бұл атаудан Покок өзінің арылуын қалайтынын айтты). Покок Британ аралдарының орнына "Атлантикалық архипелаг" терминін ұсынды: "Біз мен атаған Атлантикалық архипелагтан бастауымыз керек, себебі ирландтар "Британ аралдары" терминін қабылдамайды, ал ағылшыздар оны толыққанды маңызды деп санамайды". Ол сондай-ақ әріптес тарихшыларын британ тарихының болашағымен байланысты екі мәселені қайта қарауға шақырды. Біріншіден, ол Британ аралдарының тарихшыларын Шотландия, Ирландия және Англия сияқты үш патшалықтың жеке тарихын зерттеуден аулақ болуға үндіді, сонымен қатар ұлттық баяндамаларды біріктіретін немесе тоғыстыратын, шынайы интеграцияланған зерттеулерді қажет етті. Содан бері тарихшылар британ тарихын осылай қарастыруды қалыпты жағдайға жеткізді. Екіншіден, ол саясаткерлерді Ұлыбританияның Еуропалық Одаққа қосылу арқылы жүріп жатқан еуропалық интеграцияны қайта қарауға шақырды. Тек экономикалық мүдделер үшін ұлттық егемендіктің үлкен бөлігінен бас тарту, бұл шешім британдық егемендіктің мәнін күмәндандырды. Покок сұрақ қояды: ұлттық өзін-өзі анықтау қабілеті мен оны іске асыру мүмкіндігі ең жоғары баға бергенге сатылса, елдер қалай болады (және болуы керек)?

Жаңа Зеландия

Гиббон туралы жұмысымен қатар, оның азаматтығы болған Жаңа Зеландияға қайта жаңарған назар аударылды. 1991 жылдан бері жарияланған эсселер сериясында Покок 1840 жылғы Уайтанги шартының (Британ тәжі мен жергілікті маори халқы арасындағы) тарихи негіздерін және маорилер мен 19 ғасырдағы еуропалық (бірақ көбінесе британдық) қоныс жайлаушылардың ұрпақтары, Pākehā деп аталатындар үшін оның қылымдарын зерттеді. Екі тараптың да ұлттық егемендікке қатысты заңды талаптары бар. Покок Жаңа Зеландияның егемендігі мәселесі – бұл үнемі жалғасатын ортақ тәжірибе болуы керек, қажет болған жағдайда бірнеше жеке келісімдерге әкелетін мәңгілік пікірталас, және маори мен Pākehā оған тұрақты түрде бейімделуі керек деп қорытындылайды. Балама жол – 19 ғасырлық Жаңа Зеландия соғыстарының зорлық-зомбылығы мен қан төгілуінің қайта оянуы, ол болмайды және оған жол беруге болмайды. 2002 жылы Королеваның туған күні мен Алтын юбилейлік марапаттарында Покок саяси ой тарихына қосқан қызметі үшін Жаңа Зеландияның Еңбегінің офицері атағымен марапатталды.

Жеке өмір

1958 жылы Покок Фелисити Уиллис Флемингке үйленді; олардың екі ұлы болды және ол 2014 жылы қайтыс болғанға дейін олар некеде тұрды. Покок 2023 жылғы 12 желтоқсанда Балтимордағы күтім үйінде 99 жасында жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды.