Кіріспе

Ежелгі грек діні мен мифологиясында Анемой (грекше: Ἄνεμοι, "Желдер") – жел құдайлары. Олардың әрқайсысына белгілі бір бағыттан соққан желдер (классикалық компастық желдерді қараңыз) жатқызылған, сонымен қатар олар әртүрлі маусымдар мен ауа райымен байланысты болған. Олар таң құдайы Эос пен оның күйеуі, түнек құдайы Астрайдың ұрпақтары еді.

Этимология

Грек тіліндегі сөздің және гректердің желге табынуының ең ерте куәлігі, болжам бойынша, микендік грек тіліндегі мына сөздер болып табылады: a ne mo i je re ja, a ne mo, i je re ja, яғни "желдің жыншысы". Бұл сөздер сызықтық В жазуымен KN Fp 1 және KN Fp 13 тақташаларында кездеседі.

Мифология

Анемоилер – кіші құдайлар, олар Эолус құдайына бағынады. Кейде олар желдің күркіреуі ретінде бейнеленсе, ал кейде қанатты адамдар ретінде суреттелген. Сонымен қатар, олар Эолустың жылқы тұрақтарында сақталатын жылқылар ретінде бейнеленген, ол Одиссейге Анемоилерді берген. Спарталықтар Тайгет тауында желге жылқы құрбан еткен деген хабар бар. Грек ақыны Гесиод айтуынша, Астрай, астрологиялық құдай (кейде Эолуспен байланысты), және таң құдайы Эос/Аврора – Анемоилердің ата-анасы болған. Төрт басты Анемоидің ішінде Борей (Рим мифологиясында Аквило) – солтүстік жел және суық қысқы ауаны әкеледі, Зефир (латынша Фавоний) – батыс жел және көктемнің бастамы мен жаздың жеңіл желдерін әкеледі, ал Нот (латынша Аустер) – оңтүстік жел және жаздың соңы мен күздің дауылдарын әкеледі; Эвр, оңтүстік-шығыс (немесе кейбір деректер бойынша шығыс) жел, гректердің үш мезгілінің ешқайсысымен байланысты емес және Гесиодтың «Теогониясы» немесе Орфикалық гимндерінде аталмаған осы төрт Анемоидің жалғыз құдайы. Рим мифологиясында Анемоилерге тең келетін құдайлар – Венти (латынша «желдер») болған. Бұл құдайлардың аттары әртүрлі болған, бірақ басқа жағынан олар грек құдайларына өте ұқсас болған, олардың атрибуттарын алып, олармен жиі шатастырылған. Птолемейдің әлем картасында 12 жел көрсетілген: Септентрио (N), Аквило (NNE), Вультурн (NE), Субсолан (E), Эвр (SE), Евроастер (SSE), Аустеронот (S), Эвронот (SSW), Африк (SW), Зефир (W), Эвр (NW), Цирций (NNW).

Бореа (Аквило)

Бореас – солтүстік желдің құдайы және Анемойдың ең қатал құдайы. Ол көбінесе афиналық ханшайым Оритияны алып қашуымен және Бореадтардың әкесі болуымен танымал. Көркем өнерде ол әдетте сақалды, егде жастағы ер адам ретінде бейнеленеді. Оның римдік баламасы Аквило деп аталады.

Зефирус (Фавоний)

Зефирус (грек. Ζέφυρος [Zéphyros]),

Рим мифологиясында Нотустың баламасы – Аустер, ол сирокко желінің, оңтүстік желдің, бұлтты ауа райының, күшті желдің және жаңбырдың Оңтүстік Еуропаға әкелетін символы. (Аустер компастың оңтүстік нүктесін Австралис деп атады және елдің атын Австралия деп берді.) Аустер желдері Вергилийдің «Энеида» поэмасының ІІ кітабында 304–307 жолдарында еске алынады:

Тағы бір римдік ақын Тибулл 1.1, 47–48 жолдарында жаңбырлы қыс күндері төсекте жатудың ләззаты туралы айтады:

Австралия атауы («оңтүстік жер») Аустерден шыққан.

Еврус (Vulturnus)

Кейбіреулер бойынша, Эврус (Εὖρος, Euros) оңтүстік-шығыс жел болған, ал басқалары бойынша – шығыс жел. Бірақ Аулус Геллиус үшін Вольтурн оңтүстік-шығыс желдің Эвронотусқа теңдес келіп, осылай аталған. Латын поэзиясында Эврус атауы грек тіліндегідей, көбінесе шығыс немесе оңтүстік-шығыс желді білдіреді. Эврус – дауылды жел, ол дауыл кезінде кемелерді қиын жағдайға түсіріп, толқындармен ойнатады. Гомердің мадақтау өлеңінде ол "Спартаның құтқарушысы" деп аталады. Нонн Дионисиакада Эврусты "ыстық жел" деп те атайды. Дионисиаканың мәтіндерінде Эврус Гелиоспен тығыз байланысты, ол Гелиос сарайының жанындағы Фаэтоннан шақырылған, күннің шығыстан туатын жерінен.