Кіріспе

Формула-1 Америка Құрама Штаттарының Гран-приі 1989 және 1991 жылдар аралығында Аризона штатының Финикс қаласындағы көше трассасында өтті. Жарыс қала орталығында, Финикс Сивик Плаза және Америка Вест Арена жанында, штаттың бейсбол стадионы Банк Уан Баллпарк салынар алдында ұйымдастырылды. Финикстегі АҚШ Гран-приі үш жылға созылды, бірақ Формула-1 басшылығы ешқандай түсіндірме бермей оны тоқтатты. 2000 жылы Индианаполис моторлы трассасында алғашқы Гран-при өткізілгенге дейін АҚШ-та Формула-1 жарыстары қайтадан өткізілген жоқ.

Қорытынды

1986 жылы бұрынғы жарыс жүргізушісі және кәсіпкер Гай Гонья сол кездегі қала әкімі Терри Годдардқа Феникс қаласын ірі туристік орталық ретінде әлемге таныту мақсатында FIA Formula One әлем чемпионатының бір кезеңін қабылдау мүмкіндігі туралы ұсыныс жасады. Годдард пен қалалық шенеуніктердің қолдауымен Гонья жан-жақты мүмкіндіктерді зерттеді, Сауда палатасы, Fiesta Bowl колледж футбол комитеті және конгрессмен Джон Кил сияқты қаланың 37 жетекші бизнес ұйымының қолдауын алды. Жалпы қолдауға ие болған соң, Гонья Францияның Париж қаласында FIA президенті Ж.М. Балестрмен және Formula One ұйымының басшысы Берни Экклстоунмен кездесіп, жарыс жоспарын ұсынды. Экклстоун Детройт Формула 1 Гран-приін алмастыру мүмкіндігіне қызығушылық танытып, Гоньямен қосымша кездесуге келісті. 1987 жылы Детройт Гран-приінде Гонья, Экклстоун, Американың Автоспорт Клубының (SCCA) басшысы Джордж Кузенс, АҚШ Автоспорт Федерациясының (ACCUS) басшысы Берди Мартин және Лонг-Бич Инди Гран-при промоутері Крис Пук тағы бір кездесу өткізді. Іс-шараны өткізу шарттарын келісу үшін «Феникс Гран-при комитеті» құрылды. Бірақ бір мәселе бар еді – Детройт 1991 жылға дейін АҚШ Гран-приін өткізуге құқылы еді. Алайда 1988 жылдың қазан айында Детройт Экклстоун талап еткен жарыс алаңын жақсартуға қаржы жұмсаудан бас тартып, 1989 жылы Формула 1 орнына Indycar жарысын өткізуге шешім қабылдады. 1989 жылдың 13 қаңтарында қала әкімі Терри Годдард басқаратын Феникс қалалық кеңесі бес жылдық келісімшарт бойынша жыл сайынғы Формула 1 жарысын өткізуге келісті. Сондай-ақ, қалалық кеңес 5 жыл ішінде жарыс трассасының инфрақұрылымына салық төлеушілердің 9 миллион долларын жұмсауға мақұлдады. Ұйымдастырушылар Феникстің жазда ыстық болатынын жақсы білді, бірақ Феникс 1989 жылдың 4 маусымында Детройт жарысының күтілген күнін мұра етті. Қалаға 4 шақырымдық трассаны 4 ай ішінде аяқтау тапсырылды. Бұл үшін жол қоршалып, қайта жабылды, трибуналар, пит-стоптар үшін гараждар және басқа да инфрақұрылымдар салынды. Жобаның ауқымы соншалық, жергілікті БАҚ қала совет әскерінің шапқыншылығына дайындалып жатқандай әзілдеді. 1989 жылғы алғашқы жарыста Айртон Сенна McLaren Honda көлігімен поул позициясын жеңіп алды, бірақ жарыстың ортасынан сәл кейін электрондық ақауға ұшырады. Феникс шөлінің ыстығы командалар мен жүргізушілерге қиындық туғызды, 26 машинаның тек 6-сы ғана финиш сызығын кесті. Ален Прост, Сеннаның командаласы, Риккардо Патрезе және Феникстің тумасы Эдди Чивердің алдында жеңіске жетті. Шылымды ыстықтан сақтау үшін келесі жылы жарыс маусымның ашылу кезеңі ретінде өткізілуге шешім қабылданды. Ол 1990 жылдың 11 наурызында өтті. Сенна жеңіске жетті. Жан Алеси екінші орын алды. Фениксте өткен соңғы АҚШ Гран-приі 1991 жылдың 10 наурызында өтті, Сенна тағы да жеңіске жетті. Жарыс трассасының ұзындығы 2,312 шақырымға дейін қысқартылды. Сенімділік де маңызды фактор болды, жарыс аяқталғанда тек тоғыз машина ғана жүріп жатты. Екі Tyrrell де екінші маусым қатарынан ұпай жинады. Ferrari командасына өтетін Алесидің орнын басатын Стефано Модена төртінші орын алды, ал Накажима бесінші орынға ие болды.

Күшін жою

1991 жылдың 22 тамызында Берни Экклстоун Феникс қаласына 1992 жылдың 15 наурызында Формула-1 жарысы өткізілетіні туралы хабарлама жіберді. 1991 жылдың 21 қыркүйегінде Феникс қаласы Феникс халықаралық жарыс жолының иесі Бадди Джобты келесі шараға консультант ретінде тартты. Алайда, 1991 жылдың 7 қазанында Экклстоун Лондондағы кеңсесінен Феникс қаласына қоңырау шалып, Формула-1-нің Феникске қайта оралмайтынын мәлімдеді, себебін түсіндірмеді. Феникс қаласының басқарушысы Дэвид Гарсия Экклстоунның келісімшартты бұзу үшін қалаға 1,2 миллион доллар төлеуге келіскенін, ал бұзу себебі апартеид тоқтағаннан кейін Оңтүстік Африка Гран-приін қосуға ниеттену болуы мүмкін екенін айтты. 1992 жылғы Оңтүстік Африка Гран-присінде Экклстоуннан Феникс жарысын тоқтатуға көрермендердің аздығы себеп болды ма деп сұрағанда, ол «мәселе көрермендердің жетіспеушілігі емес, жарыстың шағын бөлігін ғана көре алатын жерге 20 000-нан астам орынды орналастыру мүмкін болмауы» деп жауап берді.

Мұра

2017 жылдың 12 тамызында жаңа Формула 1 басшысы Чейс Кэри Экклстоунды АҚШ-та тым көп қысқа мерзімді келісімдер жасағаны үшін сынады, былай деді: "Адамдардың қиялын бағып алу керек. Бұл Фениксте емес, Нью-Йорк немесе Майамиде іске аспайды". 2019 жылдың мамыр айында Аризона штатының Скоттсдейл қаласында тұратын Эрик Шульц суретші Mallory Dawn-ға бұрынғы трассадан оңтүстікке қарай 1 км жерде, Орталық даңғылда Айртон Сенаның қабырға суретін салуды тапсырды, оның ондағы екі жеңісін құрметтеу үшін. Қабырға суретінде Сена трассаның бұрынғы орнына солтүстікке қарай қарап тұр.