Кіріспе
Томи деПаоланың "Стрега Нона" кітабы – Томи деПаола жазған және сурет салған балалар сурет кітабы. Егер халық аңызы ретінде қарастырылса, бұл оқиға Арне-Томпсонның 565-ші түрі, «Сиқырлы диірмен». Оқиға Стрега Нона (италия тілінде «Әже сиқыршы» деген мағынаға жақын, бірақ дұрысы «Нонна Стрега», екі сөз орны ауыстырылып, біріншісі екі «n» әрпімен жазылады) және оның көмекшісі Ұлкен Энтони туралы. Тек бір «n» әрпі бар (яғни, Nona), атау итальян тілінде «Тоғызыншы сиқыршы» дегенді білдіреді. Ұлкен Энтони Стрега Нонаның сиқырлы макарон қазанынан сонша көп макарон жасап алады, одан қала суға батып, көмілуге айналады. Ұлкен Энтони ақымақтығы үшін Стрега Нонамен қиын жағдайға түседі. Бұл кітап, деПаоланың ең танымал туындысы, 1975 жылы жарық көрді және 1976 жылы Кальдекотт сыйлығының иегері атанды. 2012 жылы «School Library Journal» журналының сауалнамасында «Барлық уақыттағы ең жақсы 100 сурет кітабының» бірі деп танылды. «Стрега Нона» Америка Құрама Штаттарындағы кейбір балалар кітапханаларында сынға ұшырады немесе тыйым салынды, себебі ол сиқыр мен колдовствоны оң жағынан көрсетеді.
Strega Nona is a children's picture book written and illustrated by Tomie dePaola. If considered as a folktale, the story is Aarne Thompson type 565, the Magic Mill. It concerns Strega Nona (resembling what would be "Grandma Witch" in Italian, although this would actually be "Nonna Strega", with the two words inverted and the first one spelled with a double n) and her helper, Big Anthony. With only a single "n" (i. e., Nona), the title actually means "Ninth Witch" in Italian. Big Anthony causes the title character's magic pasta pot to create so much pasta that it nearly floods and buries a town led Big Anthony in trouble with Strega Nona due for his foolish observes. The book, which is likely dePaola's best known work, was published in 1975 and won a Caldecott Honor in 1976. It was one of the "Top 100 Picture Books" of all time in a 2012 poll by School Library Journal. Strega Nona has been challenged or banned in some children's libraries in the United States because it depicts magic and witchcraft in a positive light.
Сюжет
Бұл кітап Италияның оңтүстігіндегі Калабрияда өтеді. Онда Стрега Нонаның өмірі мен оқиғалары баяндалады. Ол – өз ауылында көптеген тиімді емдеулерімен танымал, дана әйел және сиқыршы. Ол ауыл тұрғындарына түрлі қиындықтарда көмектеседі, әсіресе бас ауруларын емдейді, бойдақ әйелдерге күйеу табуға көмектеседі және адамдарды терідегі майлы безден (warts) құтыртады. Стрега Нона қартайғандықтан, үй шаруасын атқару үшін жас жігіт, Үлкен Энтонидің көмегіне жүгінеді. Оның жақсы назар қоймайтынын білген Стрега Нона, Үлкен Энтониге міндеттерін мұқият және анық түсіндіреді, сонымен қатар бір ғана ескерту жасайды: оның сиқырлы макарон қазандысына тиіспеу керек. Үлкен Энтони оған бағынады, бірақ бір түні ол жасырын түрде Стрега Нонаның сиқырлы макарон қазандысына сиқыр оқып, көп мөлшерде пісірілген спагетти дайындап жатқанын көреді. Ол таңғалады, бірақ өкінішке орай, ол қазанды тоқтату үшін Стрега Нонаның қазанды үш рет сүйіп, имандылық тілегенін байқамайды. Үлкен Энтони келесі күні қала тұрғындарымен осы құпиясын бөлісуге тырысады, бірақ олар оған күліп, сенбейді. Ол бір күні оларды макаронды өзі пісіріп таң қалдыруға ант етеді. Оның мүмкіндігі екі күннен кейін туады, Стрега Нона досы Стрега Амелияны көру үшін кетіп, үйді Үлкен Энтонидің қамқорлығына қалдырады. Стрега Нона кеткен соң, Үлкен Энтони макарон қазандысын алып, көп мөлшерде макарон пісіріп, қала тұрғындарына ұсынады. Бірақ Үлкен Энтони қазанды тоқтатып білмейді, сондықтан спагетти біртіндеп Стрега Нонаның үйін жауып, қаланың көп бөлігін су баса жаздай болады. Апаттың алдын Стрега Нона қайтып келіп, бірден қазанды тоқтату үшін үш рет сүйіп, имандылық тілеу арқылы алады. Қала тұрғындары Үлкен Энтониді жазалауға асығады, бірақ Стрега Нона араласып, жазаның қылмысқа сай болуын талап етеді. Ол Үлкен Энтониге шанышқын (fork) береді және оған өзі пісірген барлық макаронды жеуге бұйырады. Түн ортасына дейін ол тоқ сырғанша жейді.
Даму
Кітаптың алғашқы басылымдарының мұқабасында және титул бетінде Стрега-Нона «Томи деПаола қайта айтып, суреттеген ескі ертегі» деп көрсетілсе де, шындығында деПаола кейіпкерді және оқиғаны өзі ойлап тапқан. Ол 1970 жылдардың басында салған әйел басының эскизінің жанына «Стрега Нона» деген сөзді жазды және кейіннен оны «Тілеуқор жеміс» ертегісіне негізделген әңгімесінің басты кейіпкері етті. Кітаптың кейінгі басылымдарында «Томи деПаола жазған және суреттеген түпнұсқа әңгіме» деген дұрыс тақырыпша қолданылады. Итальян тілінде «strega» сөзі «құпияшы» дегенді білдіреді, ал «nonna» сөзі «әже» дегенді білдіреді, кітап аталымында «nona» деп қате жазылған. Сондықтан «Стрега-Нона» «Әже құпияшы» деген мағынаны білдіреді. Томас Олсон мен Роберта Карлсон «Стрега Нона, Биг Энтони және Сиқырлы сақина» және «Стрега Нонаның тарихы» шығармаларын Минеаполистегі Балалар театрының 1986–1987 жылғы маусымында «Стрега Нона мюзиклы» ретінде бейімдеді. Гастрольдік сапарда болған мюзикл «Томи деПаоланың Стрега Нонасы» деп те белгілі болды. 1980 жылдардың соңы мен 1990 жылдардың басында «Стрега-Нона» Дом ДеЛуиз оқыған аудиокнигаға бейімделді. Стрега Нона, Биг Энтони және Бамболона 2001 жылы «Томи деПаоламен әңгімелер» телесериалында Билл Барретта орындаған Стрега Нона және Джулианна Бюшер орындаған Бамболона рөліндегі қосалқы кейіпкерлер ретінде пайда болды. 2023 жылы АҚШ пошта қызметі Стрега Нона суреті бар АҚШ пошта маркасын шығарды.