Кіріспе
Тыныс дыбыстары, сондай-ақ өкпе дыбыстары немесе дем дыбыстары деп те аталады, – бұл тыныс алу жүйесі арқылы ауа қозғалысынан туындайтын нақты дыбыстар. Оларды оңай естуге болады немесе стетоскоппен өкпе аймақтарын аускультациялау арқылы, сондай-ақ өкпе дыбыстарының спектрлік ерекшеліктері арқылы анықтауға болады. Оларға қалыпты дем дыбыстары және сыңғырлау, ыңғырау, плевралық үйкеліс, стертор және стридор сияқты қосымша дыбыстар жатады. Дыбыстарды сипаттау және жіктеу әдетте дем циклінің инспирациялық және экспирациялық фазаларын аускультациялауды қамтиды, сонымен қатар естілген дыбыстардың биіктігін (әдетте төмен (≤200 Гц), орташа немесе жоғары (≥400 Гц) деп сипатталады) және қарқындылығын (жеңіл, орташа, қатты немесе өте қатты) ескереді. Қалыпты дем дыбыстарын дыбыс ұзақтығының үлгілері және төмендегі кестеде сипатталғандай дыбыс сапасы арқылы да анықтауға болады:
Атауы Ұзындығы Жиілігі/биіктігі Инспирациялық/Экспирациялық Сапасы Жиі кездесетін себептері Мысалы
Ыңғырау немесе рхонхи Ұзындығы Жоғары (ыңғырау) немесе төмен (рхонхи) Инспирациялық немесе экспирациялық Сыбырлау/сибиляция Тыныс жолдарының тарылуынан туындайды, мысалы, астма, созылмалы обструктивті өкпе ауруы, шетел дене.
Стридор Ұзындығы Жоғары Инспирациялық, экспирациялық немесе екеуі де Сыбырлау/сибиляция Эпиглоттит, шетел дене, көмей ісігі, круп.
Инспирациялық дем Ұзындығы Жоғары Инспирациялық Ұрығу Көк жөтел (ұрығулы жөтел) New England Journal of Medicine журналындағы «Classic Whooping Cough» дыбыс файлына қараңыз, N Engl J Med 2004; 350:2023–2026 қосымшасы.
Сыңғырлау (рале) Ұзындығы Жоғары (жіңішке) немесе төмен (қалың) Инспирациялық Сызаңдау/қырылдау/сыңғырлау Пневмония, өкпе ісігі, туберкулез, бронхит, жүрек жеткіліксіздігі.
Плевралық үйкеліс Ұзындығы Төмен Инспирациялық және экспирациялық Жиі қайталанатын ритмикалық дыбыс Өкпе қабығының қабынуы, өкпе ісігі Керек жоқ.
Хэмман белгісі (немесе медиастиналық сынық) Ұзындығы Жоқ (жүрек соғысы) Ұрығу, сызылу Пневмомедиастинум, пневмоперикардиум Керек жоқ.
Қысылған дем Ұзындығы Төмен Экспирациялық Ұрығу Сурфактант жетіспеушілігі, пневмония, жүрек аномалиялары.
Name Continuous/discontinuous Frequency/pitch Inspiratory/expiratory Quality Common Causes Example Wheeze or rhonchi continuous high (wheeze) or lower (rhonchi) expiratory or inspiratory whistling/sibilant Caused by narrowing of airways, such as in asthma, chronic obstructive pulmonary disease, foreign body. Stridor continuous high inspiratory, expiratory, or both whistling/sibilantepiglottitis, foreign body, laryngeal edema, croup Inspiratory gasp continuous high inspiratory whoop pertussis (whooping cough) see New England Journal of Medicine, Classic Whooping Cough sound file, Supplement to the N Engl J Med 2004; 350:2023 2026 Crackles (rales) continuous high (fine) or low (coarse) inspiratory cracking/clicking/rattling pneumonia, pulmonary edema, tuberculosis, bronchitis, heart failure Pleural friction rubdiscontinuouslowinspiratory and expiratorymany repeated rhythmic soundsinflammation of lung linings, lung tumors not available Hamman's sign (or Mediastinal crunch) discontinuous neither (heartbeat) crunching, rasping pneumomediastinum, pneumopericardium not availableGruntingContinuouslowexpiratorysnoringsurfactant deficiency, pneumonia, cardiac abnormalities
Жалғастыру
Ұшқырлау: Өкпедегі кішкене сыңғырлау, көпіршіктей немесе дірілдеу сияқты дыбыстар. Бұл дыбыстар адам тыныс алғанда естіледі. Олардың пайда болуына ауа альвеолаларды ашу себеп деп саналады. Ұшқырлауды ылғалды, құрғақ, ұсақ және ірі деп сипаттауға болады. Ронхи – бронхтардағы секреттерден туындаған, қалың дірілдеулі тыныс дыбыстары. Бұл дыбыстар қақырық естіледі. "Ронхи" – "ронхус" сөзінің көпше түрі. Ысқырық: Тыныс жолдары тарылғанда пайда болатын жоғары жиілікті дыбыстар. Олар көбінесе адам дем шығарғанда (тыныс алғаннан кейін) естіледі. Ысқырық және басқа да бөгде дыбыстар кейде стетоскопсыз да естілуі мүмкін.