Кіріспе

Анимантаркс (/æ//n///'/m//æ//n//t//ɑːr//k//s/ anniMANtarks; "тірі цитадель" деген мағынаны білдіреді) – Солтүстік Американың батыс бөлігіндегі ерте және кеш креда кезеңдерінде өмір сүрген нодозаврид анкилозаврлар туысы. Басқа нодозаврлар сияқты, ол да баяу қозғалатын, төрт аяқты шөп жегіш, қалың қабықшалармен жабылған, бірақ құйрық клубы болмаған. Бас сүйегінің ұзындығы шамамен 25 см, бұл жануардың жалпы ұзындығы 3 метрден аспағанын көрсетеді.

Ашық жерлер мен түрлер

Жалпы атауы латын сөздері animatus ("тірі" немесе "жанды") және arx ("бекініс" немесе "цитадель") сөздерінен құралған, оның бронелигімен байланысты. Атап айтқанда, атау палеонтолог Р. С. Луллдың анкилозаврлар туралы айтқан пікіріне сілтеме жасайды, ол: «жанды бекініс ретінде, бұл жануарларға шабуыл жасау іс жүзінде мүмкін емес болуы керек» деді. Типтік түрі – қазірге дейін белгілі жалғыз түрі және оны ашқан Рамал Джонстың құрметіне А. ramaljonesi деп аталды. Оның әйелі Кэрол Джонс жақын жерде Эоламбия динозаврын да тапты. Анимантаркстың бір ғана сақталған нұсқасы бар. Қалдықтарына төменгі жақ сүйегі, бас сүйегінің артқы жартысы, мойын және арқа омыртқалары, сондай-ақ әртүрлі аяқ-қол элементтері кіреді. Анимантаркс ерекше белгілерімен ерекшеленеді, оның ішінде жоғары күмбезді бас сүйегінің артқы бөлігі, бас сүйегінің пост-орбитальдық және квадрат-жағалдық сүйектеріндегі кішкентай мүйіздер және ұзындығының жартысында ғана брондалған жақ сүйегі бар. Бұл аймақтағы қазбалар көбінесе сәл радиоактивті, ал Анимантаркс қалдықтары Рамал Джонстың жүргізген аймақтың радиологиялық зерттеуінен кейін белгілі бір жерде радиоактивтіліктің жоғары деңгейін анықтағаннан кейін табылды. Осы жердегі қазба жұмыстары Анимантаркс қаңқасын тапты; сүйектерінің ешқайсысы бетте көрінбеді.

Жіктеу

Анимантаркс әдетте нодозаврид анкилозавр деп есептеледі, бірақ оның осы отбасы ішіндегі нақты туыстығы белгісіз. Анкилозаврлардың филогенезиясының ең соңғы кладистік талдауы Анимантарксты қамтымайды, бірақ авторлар оны дөңгелек supraorbital өскіндері мен иық сүйегіндегі "түйін тәрізді" акромион болғандықтан, Nodosauridae incertae sedis ретінде мойындайды. Екі жекелеген зерттеу Анимантарксті Nodosauridae ішінде Edmontonia туысының жақын туысы екенін көрсетті. Төмендегі кладограмма 2018 жылғы Ривера Сильва және әріптестерінің филогенетикалық талдауына сәйкес келеді, бірақ Panoplosaurini ішіндегі қатынастармен ғана шектелген.

Палеоорталық

Бұл қазба қалдықтары АҚШ-тың Юта штатының шығысындағы Седар тауларының Муссентухит мүшесінде табылды. Бұл формацияның бұл бөлігі соңғы Крида кезеңінің Альбиан және Сеноман кезеңдеріне, шамамен 106-97 миллион жыл бұрын жатқан деп саналады. Муссентухиттен кем дегенде 80 түрге жуық омыртқалы жануарлардың қалдықтары белгілі, олардың ішінде балықтар, бақалар, кесірткелер, жыландар, крокодилдер, динозаврлар, құстар және сүтқоректілер бар, бірақ олардың бәрі толыққанды емес. Осы мүшеде көптеген динозаврлар тобының қалдықтары кездеседі, оның ішінде ет жейтін тероподтар, сондай-ақ бірнеше түрлі шөп жейтін динозаврлар, мысалы, игуанодонт Эоламбия. Балықтар мен бақалар сияқты су ортасында тіршілік ететін жануарлардың болуы, сондай-ақ олардың қалдықтары табылған сазды тастар, бұл аймақтың су тасқынына ұшыраған жазық дала болғанын көрсетеді. Седар таулары формациясының төменгі қабаттарында басқа нодозавр түрлері кездеседі. Ең көне қабаты, Сары Мысық мүшесі деп аталады, онда Гастония бургеи табылды, аралық Уылдырық жолағы мүшесі Сауропельтаға жататын қалдықтарды қамтиды, ал жас Руби Ранчо мүшесі Гастонияның тағы бір түрінің қалдықтарын сақтайды – G. lorriemcwhinneyae. Седар тауларының ең жас мүшесі – Муссентухит мүшесі, онда Анимантаркс және Пелороплиттердің қалдықтары бар. Әлі де көп зерттеулер жүргізілуі керек болғамен, нодозавр түрлерінің осы бөлінуі басқа динозаврлар тобының бөлінуімен сәйкес келеді және Седар таулары формациясында үш жеке фауна болды деген гипотезаны қолдайды. Муссентухит фаунасы Азиялық текті болуы мүмкін көптеген таксондарды қамтиды және осы кезеңде Азиядан Солтүстік Америкаға таралу оқиғасы болған болуы мүмкін.