Кіріспе

Ыбырайымның туған жері, мүмкін, Иракта. Ур-Касдим (אוּר כַּשְׂדִּים), көбінесе халдейлердің Ур деп аударылады, еврей Киелі кітабында израильдіктер мен исмаилдықтардың патриархы Ыбырайымның туған жері ретінде айтылған қала. 1862 жылы Генри Роулинсон Осман империясының Бағдад әкімшілігіндегі (қазіргі Иракта) Насирияның жанындағы Телл-эль-Мукайярды Ур-Касдиммен сәйкестендірді. 1927 жылы Леонард Вулли осы жерді қазып, оны б.з.б. 9 ғасыр шамасында халдейлер қоныстанған ежелгі сумер қазбасы екенін анықтады. Соңғы археологиялық жұмыстар Насириядағы, ежелгі Урдың зигураты орналасқан жерге бағытталды. Ыбырайымның туған жері деп саналатын басқа да жерлер Түркияның Оңтүстік-Шығыс Анатолия аймағындағы Эдесса (қазіргі Урфа) қаласының маңында орналасқан.

Киелі кітап

Ур Кашдим Еврей Киелі кітапта төрт рет, Жаратылыс кітабында ( , , ), және Нехемия кітабында есімдері аталады. "Кашдим" деген айырмашылық әдетте ағылшын тілінде "халдейлердің" деп аударылады. Жаратылыс кітабында бұл есім 11:28, 11:31 және 15:7 аяттарында кездеседі. Танахта нақты айтылмаса да, ол Ыбырайымның туған жері деп жалпы түсініледі. Жаратылыс 11:27–28 аяттарында бұл жер Ыбырайымның ағасы Харанның қайтыс болған жері және Терахтың отбасының, оның ішінде ұлы Ыбырайымның да кеткен жері деп көрсетілген. Жаратылыс 12:1 аятында Ыбырайым мен оның әкесі Тарах Ур Кашдимнен Харан қаласына (вероятно, Харанға) кеткеннен кейін, Құдай Ыбырайымға туған жерін (иврит тілінде moledet) қалдыруды бұйырады. Яһудилердің дәстүрлі түсінігі бойынша, moledet сөзі "туған жер" дегенді білдіреді (мысалы, Judaica Press аудармасында). Сол сияқты, Жаратылыс 24:4–10 аяттарында Ыбырайым құлына Ысқақ үшін өз үйінен әйел алып келуді бұйырады, ал құл Харанға аттанады.

Септуагинта

Жаратылыс кітабының Септуагинта аудармасында "Ур" термині кездеспейді; оның орнына "Халдейлер жері" (грекше χώρα Χαλδαίων, Chora Chaldaion) деп сипатталған. Кейбір ғалымдар Киелі кітаптағы Ур – қала емес, жай ғана "жер" деген сөз болған деген пікірде.

Мерейтойлар

Юбилейлер кітабында Ур қаласы 1688 жылы Anno Mundi (дүние жылы) Кеседтің ұлы Урмен құрылғаны, шамасы Арфаксадтың ұрпағы болған, және осы жылы Жер бетінде соғыстар басталғаны айтылады. "Кесед ұлы Ур халдейлердің Ара қаласын салып, оған өзінің және әкесінің есімін берді." (Юбилейлер 11:3).

Жаңа Келісім

Жаңа өсиетте, Әулие Стефан 7-тарауда Ыбырайымның тарихын баяндай келіп, оны "халдейлер елі" деп атайды.

Исламдық

Ислам діни кітаптарында айтылғандай, Ибраһим (арабша Ибрахим) отқа тасталған. Оқиға бойынша, Алла Тағала патшаның отын салқындатып, Ибраһимнің өмірін сақтап қалған. Құранда патшаның есімі айтылмаса да, мұсылман ғалымдары хадистерге сүйене отырып, оны Нымрод деп атаған.

Төменгі Месопотамия

Евсевий өзінің "Ізгі хабарға дайындық" еңбегінде б.з.б. 1-ғасырдың тарихшысы Александр Полихистордың "Иудейлер туралы" еңбегінен бір үзіндіні сақтап қалды, ол өз кезегінде б.з.б. 2-ғасырдың тарихшысы Евполемустың "Ассириялық Иудейлер туралы" еңбегінен келтірілген бір бөлікті цитаталайды. Бұл үзіндіде Ыбырайымның Бабылдағы Камарина қаласында туғаны айтылады, сондай-ақ бұл қала "Урия" деп те аталғанын көрсетеді. (Полихистор арқылы Евполемустың осындай жанама цитаталары Псевдо-Евполемус деп аталады.) Қазіргі ғалымдар бұл жерді Tell el Mukayyar орналасқан Шумер қаласы Урмен байланыстырады, ол ежелгі мәтіндерде Урива немесе Урима деп аталған.

Вуллидің Урды анықтауы

1927 жылы Леонард Вулли Ур Кашдимді Шумер қаласы Урмен (б.з.д. 3800 жылы негізі қаланған), Оңтүстік Месопотамиядағы, кейіннен халдейлер қоныстанған (шамамен б.з.д. 9 ғасыр), сәйкестендірді. Вуллидің бұл тұжырымы Солтүстік Месопотамиядағы, қазіргі Түркиядағы Алтынбасақ ауылының жанындағы Харран қаласының табылуымен күмәндалған (Харрандағы археологиялық қазбалар 1950 жылдары басталды). Қазіргі археологиялық жұмыстар Насирия (Ирактың оңтүстігінде) аймағына шоғырланған, онда ежелгі Ур зиккуратының қалдықтары орналасқан. А. Т. Клей және кейбір Талмуд және ортағасырлық араб авторлары Халдейлердің Урін Шумерлік Урук қаласымен сәйкестендірді, ол Киелі кітапта Ерек деп, ал араб тілінде Варка деп аталады. Екі ғалым да бұл теңдеуге қарсы. Талмуд Йома 10а Еректі "Урихус" деп аталатын жермен сәйкестендіреді, ал Ур Кашдимді Урихус немесе Ерек/Урукпен байланыстыратын ешқандай дәстүр жоқ.

Жоғарғы Месопотамия

Кейбір яһуди дәстүрлері Ыбырайымның туған жерін Жоғарғы Месопотамия деп көрсетеді. Бұл пікірді Нахманид (Рамбан) ерекше атап өткен. Дегенмен, "моледет" сөзінің "туған жер" деген мағынаны білдіретін бұл түсінігі баршаға қабылданған жоқ. Көптеген пентатеух аудармаларында, Септуагинтадан бастап кейбір қазіргі ағылшын тіліндегі аудармаларға дейін, "моледет" сөзі "туысқандық" немесе "отбасы" деп аударылған. 4-ші ғасырда өмір сүрген Аммиан Марцеллин өзінің "Rerum Gestarum Libri" (VIII тарау) еңбегінде Хатра мен Нисибис арасында орналасқан Ур атты қамал туралы айтады. А. Т. Клей осыны Ур Кашдиммен байланыстырды, бірақ Марцеллин бұл туралы тікелей мәлімдеме жасамайды. Саяхаттарында (XX тарау) Егерия 380 жылдардың басына жатқан саяхаттарын баяндап, Нисибистен Персияға қарай бес бекеттен өтетін Хурды атап көрсетеді, бұл осы жердің өзі және ол оны Ур Кашдиммен теңейді. Алайда, бұл қамал екінші парсы империясы кезінде ғана (224–651) салынған. Жоғарғы Месопотамия Солтүстік Сирияны да қамтыды, онда аморлықтар сияқты тайпалар қоныстанды, сондықтан кейбір зерттеушілер Ыбырайымды Левантқа көшіп келген аморлықтардың қатарынан санайды. Ыбырайым мен оның ұрпақтары сияқты, аморлықтар да көшпенді мал өсірумен айналысқан. Бірақ Киелі кітап авторлары аморлықтардан алысырақ тұрып, өздерінің моральдық артықшылықтарын көрсетуге тырысты.

Санлиурфаның дәстүрі

Халдейлердің Ур (Ур Касдим) орналасқан тағы бір ықтимал жер – ежелгі Ассирия және Селевкид қаласы Эдесса, қазір Шанлыурфа деп аталады. Кейбір еврей дәстүрлеріне сәйкес, осы жерде Нымрод Ыбырайымды бір Құдайға сенгені үшін жазалап, пешке тастаған, бірақ ол керемет түрде зардап шекпестен құтылған. Қаланың түрікше атауы Урфа, ертедегі сирий тіліндегі (Orhāy) және грек тіліндегі Ορρα (Orrha) сөздерінен шыққан, бұл қала Ассириялық Сирия христиандығының маңызды орталығы болған. Гэри А. Рендсбургтың айтуынша, бұл орын Киелі кітаптағы сілтемелерді жақсы түсіндіреді, әсіресе егер Терах пен оның отбасы Ур Касдимнен Кәнаанға жол тартса, бірақ Харанда тоқтаса, онда Ур Касдимнің орналасқан жері Харанның солтүстігінде болуы керек. Сонымен қатар, Ыбырайымның әкесі Нахор және атасы Серугтің есімдері Месопотамияның солтүстігіндегі Харанға жақын орналасқан қалалармен ("Тил Нахири" және Суруч) байланысты, бұл Ыбырайымның руы Ур Касдимнен көшіп кетер алдында осы аймақта жақсы бекінгенін көрсетеді.

Ұркес

А. С. Иссардың пікірінше, Ур-Касдим қазіргі Сирияның солтүстік-шығысында орналасқан Хуриттер патшалығының астанасы – Уркеш қаласымен сәйкес келеді. Сонымен қатар, Ыбырайымның туыстарының Уркештен Харанға, одан Ханаанға қарай жасаған саяқаты туралы Киелі кітаптағы баяндама, Шумер қаласы Урдан жасалған сапарға қарағанда әлдеқайда логикалық деп есептеледі.

Урдағы халдейлер

Киелі кітаптағы Ур Торада немесе Еврей Киелі кітабында төрт рет есімдері аталады, "Касдим/Касдин" деген толықтырумен. Халдейлер шамамен б.з.д. 850 жылға қарай осы аймаққа қоныстанған, бірақ Ыбырайым өмір сүрген деп саналатын б.з.д. екінші мыңжылдықта Месопотамияда болған емес. Халдей әулеті Вавилонияны билеген (осылайша Урдың билеушілері болған) б.з.д. 7 ғасырдың соңында ғана билікке келді және б.з.д. 6 ғасырдың ортасына дейін билік етті. Бұл есім Жаратылыс кітабының 11:28, 11:31 және 15:7 тарауларында кездеседі. Нехемия 9:7-де Ур туралы айтылған жалғыз үзінді Жаратылыс кітабының қайта баяндалуы болып табылады.