Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Horní Suchá (Оберсухау) – Чехияның Моравия-Силезия аймағындағы Карвина ауданындағы муниципалитет және ауыл. Халық саны шамамен 4400 адамды құрайды. Муниципалитетте елеулі поляк азшылығы бар.
Horní Suchá (, Obersuchau) is a municipality and village in the Karviná District in the Moravian Silesian Region of the Czech Republic. It has about 4,400 inhabitants. The municipality has a significant Polish minority.
Этимология
Суча атауы тікелей "құрғақ" дегенді білдіреді. Бір теория бойынша, бұл атау Суха деп аталатын болжамды өзеннің немесе ағыстың атынан шыққан, ол уақыт өте келе құрғап қалған. Horní сөзі "жоғарғы" деген мағынаны береді және бұл елді мекеннің ағайынды елді мекендермен – Prostřední Suchá ("ортаңғы") және Dolní Suchá ("төменгі") – салыстырғандағы географиялық орналасуын көрсетеді.
The name Suchá literally means 'dry'. According to one theory, the name is derived from the name of a hypothetical river or stream Sucha, which dried up. The supplementary adjective Horní means 'upper' denoting its upper location in comparison to sister settlements: Prostřední Suchá ('middle') and Dolní Suchá ('lower').
География
Horní Suchá Хавировтың қасында, Остраваның оңтүстік-шығысында шамамен орналасқан. Ол Острава ойпатының жазықтығында, Циешин Силезиясының тарихи аймағында жатыр.
Horní Suchá is located next to Havířov, about southeast of Ostrava. It lies in the historical region of Cieszyn Silesia in the Ostrava Basin lowland.
Тарих
Хорни Суча Орлова монастырының Святой Бенедикт орденінің поляк монахтарымен құрылған болуы мүмкін. Ауыл туралы алғашқы жазба шамамен 1305 жылға жататын Вроцлав епархиясының латын тіліндегі құжатында, Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis-те Суча utraque (латын тілінде "екі Суча" – екіншісі Долни Суча) деп кездеседі. Хорни Суча бастапқыда Польшаның ұсақ герцогтықтарға бөлінуі кезінде құрылған Циешин герцогтығына қарасты. Ол 1471 жылға дейін Циешин герцогтарымен басқарылды, содан кейін түрлі поляк және неміс отбасыларының иелігіне өтті. Тұрғындардың негізгі көзі – ауыл шаруашылығы, сондай-ақ мата тоқу да дамыған. Хорни Сучадағы қамал туралы алғашқы мәлімет 1674 жылы айтылған. Бірақ ол аристократтардың резиденциясы емес, әкімшілік ғимарат болған.
Horní Suchá may have been founded by Polish monks from the Order of Saint Benedict from the Orlová monastery. The first mention of the village comes from a Latin document of the Diocese of Wrocław called Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis from around 1305 as Sucha utraque (i. e. "both Suchas" in Latin (the other being Dolní Suchá). Horní Suchá belonged initially to the Duchy of Cieszyn, established during the fragmentation of Poland into smaller duchies. It was ruled by the Dukes of Cieszyn until 1471, after which it was passed between various Polish and German families. The livelihood of the inhabitants was mainly agriculture, to a lesser extent also linen. A castle in Horní Suchá was first mentioned in 1674. However, it was not an aristocratic residence, but only an administration building.
19 ғасыр
1805 жылы Хорни-Сучаның солтүстік бөлігін Австрия империясының қаржы министрі граф Иоганн Лариш Мённих сатып алды. Лариш Мённих отбасы ауылдың ең маңызды иелері болды және олардың билігі кезінде Хорни-Суча жылдам дамыды. Алғашқы мектеп 1810 жылы салынды. 1832 жылы граф мұнда қант зауытын ашты, ол 1876 жылға дейін жұмыс істеді. Ол кезде ол Австрия империясының ең заманауи зауыттарының бірі болды. 1848 жылғы революциялардан кейін Австрия империясында қайта құрылған Австрия Силезиясында қазіргі заманғы әкімшілік бөлініс енгізілді. Ауыл муниципалитет ретінде кем дегенде 1880 жылдан бері Фрайштадт саяси және сот округтеріне қарасты. 1880–1910 жылдары өткізілген халық санауына сәйкес, муниципалитет халқы 1880 жылы 1532 адамнан 1910 жылы 2761 адамға дейін өсті. Көпшілігі поляк тілінде сөйлейтін болды (96,1% -дан 97,9% -ға дейін), сондай-ақ чех тілінде сөйлейтіндер (1890 жылы 2 немесе 0,1% болса, 1910 жылы 66 немесе 2,4% -қа дейін өсті) және неміс тілінде сөйлейтіндер (1,5% -дан 2,8% -ға дейін) де болды. Діни сенімдері бойынша, 1910 жылы көпшілігі рим католиктері (76,8%) болды, одан кейін протестанттар (22,6%) және яһудилер (15 немесе 0,5%) келді.
In 1805, the northern part of Horní Suchá was bought by Count Johann Larisch Mönnich, then Minister of Finance of the Austrian Empire. The Larisch Mönnich family became the most important owners of the village and during their rule, Horní Suchá experienced a rapid expansion. The first school was built in 1810. In 1832, the count founded a sugar factory here, which was in operation until 1876. At that time, it was one of the most modern in the Austrian Empire. After the Revolutions of 1848 in the Austrian Empire, a modern municipal division was introduced in the re established Austrian Silesia. The village as a municipality was subscribed at least since 1880 to political district and legal district of Freistadt. According to the censuses conducted in 1880–1910 the population of the municipality grew from 1,532 in 1880 to 2,761 in 1910. The majority were Polish speakers (between 96.1% and 97.9%), accompanied by Czech speakers (growing from 2 or 0.1% in 1890 to 66 or 2.4% in 1910), and German speakers (between 1.5% and 2.8%). In terms of religion, in 1910 the majority were Roman Catholics (76.8%), followed by Protestants (22.6%) and Jews (15 or 0.5%).
20 ғасыр
Хорни Сучаның өнеркәсіптік дамуы ХХ ғасырда жалғасты. 1907 жылы темір жол құрылысы басталды, ал 1910 жылы кірпіш және керамика зауыттары салынды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Хорни Суча поляк-чехословакия соғысының және 1920 жылы Чиешин Силезиясының бөлінісінің әсеріне ұшырады. Содан кейін Хорни Суча Чехословакияның құрамына кірді. 1938 жылдың қазан айындағы Мюнхен келісімінен кейін Хорни Суча, сондай-ақ Просредни Суча және Долни Суча поляк әскері тарапынан басылып алынды. Транс-Ольза аймағы Польшаға қосылды және Силезия воеводтығының Фриштат округі басқаруына берілді. Польшаның оккупациясы Польшаға жасалған неміс шабуылынан кейін аяқталды. Неміс оккупациясы кезінде Хорни Суча Жоғарғы Силезия провинциясының (Regierungsbezirk Kattowitz) бір бөлігі болды. Осы кезеңде Хорни Суча, Просредни Суча және Долни Суча бір муниципалитетке – Суха қалалық округіне біріктірілді. Қалалық округ 1945 жылдың 3 мамырында Қызыл Армиядан азат етілді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Хорни Сучаның дамуы және шахта жұмысшылары үшін инфрақұрылым құрылысы жалғасты. Жаңа мектептер, мәдени және спорттық нысандар біртіндеп ашылды. 1980 жылы Хрост деп аталған жаңа тұрғын үй кешенінің құрылысы аяқталды. 1975 жылдан 1990 жылға дейін Хорни Суча көршілес Хавиров қаласымен біріктірілді.
The industrial development of Horní Suchá continued in the 20th century. In 1907 the construction of the railway was started, and in 1910 a brickyard and a ceramic plant were built. After World War I, Horní Suchá was affected by the Polish–Czechoslovak War and the division of Cieszyn Silesia in 1920. Horní Suchá then became a part of Czechoslovakia. Following the Munich Agreement in October 1938, Horní Suchá as well as Prostřední Suchá and Dolní Suchá were overrun by the Polish army. The Trans Olza region was annexed by Poland, and governed by Frysztat County of Silesian Voivodeship. The Polish occupation ended after the German attack on Poland. Under German occupation, Horní Suchá was part of the Province of Upper Silesia (Regierungsbezirk Kattowitz). During this period, Horní Suchá, Prostřední Suchá and Dolní Suchá were merged into one municipality named Sucha. The municipality was liberated by the Red Army on 3 May 1945. After the World War II, the development of Horní Suchá and the construction of infrastructure for the mine employees continued. New school, cultural and sports facilities were gradually opened. In 1980 the construction of a new housing estate called Chrost was completed. From 1975 until 1990 Horní Suchá was merged with the neighbouring city of Havířov.
Экономика
1999 жылы Франтишек кенінің жабылуы муниципалитетте жоғары жұмыссыздық деңгейіне алып келді. 2010 жылы бұрынғы кен орнының жерінде муниципалитет құрған индустриалды аймақ ашылды, онда бірнеше жүз адамды жұмыспен қамтитын 25-тен астам компания орналасқан.
The closure of the František Mine in 1999 caused high unemployment in the municipality. In 2010, an industrial zone established by the municipality was opened on the site of the former mine, which houses more than 25 companies employing several hundred people.
Білім
1810 жылы Хорни Сучада алғашқы мектеп ашылды, ал 1838 жылы жаңа мектеп ғимараты, қазіргі әкімшілік кеңсесі салынды. 1870 жылдан бері поляк тілінде оқытылды, ал 1921 жылы чех тілінде сыныптар ашылды. 1961 жылы жаңа мектеп ғимараты салынды және чех және поляк мектептері бөлініп шықты. Бүгінде екі балабақша және екі бастауыш мектеп бар, олардың біреуі чех тілінде, екіншісі поляк тілінде білім береді.
The first school in Horní Suchá was founded in 1810 and a new school building, today the municipal office, was erected in 1838. Since 1870, there has been taught in Polish and in 1921 Czech classes were opened. In 1961, a new school building was built and the Czech and Polish schools were separated. Today there are two kindergartens and two elementary schools, one pair teaching in Czech and one in Polish.
Көрікті жерлер
Хорни Сучаның ерекше белгісі – Әулие Жозеф шіркеуі. Ол 1864 жылы 1835 жылғы шағын ғибадатхананы кеңейту арқылы салынды, ол жергілікті тұрғындардың қажеттілігін қанағаттандыра алмады.
The landmark of Horní Suchá is the Church of Saint Joseph. It was built in 1864 by rebuilding a chapel from 1835, the capacity of which was insufficient for the number of local believers.