Оңтүстік-шығыс Сілезиядағы тарихи аймақ – Цешин Сілезиясы. Польша мен Чехия арасында бөлінген, 810 мың тұрғыны бар. Тарихы, географиясы және евроаймақтар туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Орталық Еуропадағы тарихи аймақ
Historical region in Central Europe
Сиецин Силезиясы, Тешин Силезиясы немесе Тешен Силезиясы (Śląsk Cieszyński; немесе Těšínsko; Teschener Schlesien немесе Olsagebiet) – оңтүстік-шығыс Силезиядағы тарихи аймақ, орталығы – Цешин және Чески Тешин қалалары және Ольза өзенімен екіге бөлінген. 1920 жылдан бері Польша мен Чехословакия, кейін Чехия арасында бөлініп келген. Оның ауданы шамамен құрайды және 810 000-ға жуық халқы бар, оның ішінде (44%) Польшада, ал (56%) Чехияда тұрады. Аймақтың тарихи шекаралары бұрынғы тәуелсіз Цешин Герцогтығының шекараларымен шамамен сәйкес келеді. Қазіргі уақытта Сиецин Силезиясының жартысынан астамы Сиецин Силезиясы Еуроаймағын құрайды, ал қалған бөлігі Бескид Еуроаймағына жатады.
Cieszyn Silesia, Těšín Silesia or Teschen Silesia (Śląsk Cieszyński ; or Těšínsko ; Teschener Schlesien or Olsagebiet) is a historical region in south eastern Silesia, centered on the towns of Cieszyn and Český Těšín and bisected by the Olza River. Since 1920 it has been divided between Poland and Czechoslovakia, and later the Czech Republic. It covers an area of about and has about 810,000 inhabitants, of which (44%) is in Poland, while (56%) is in the Czech Republic. The historical boundaries of the region are roughly the same as those of the former independent Duchy of Cieszyn. Currently, over half of Cieszyn Silesia forms one of the euroregions, the Cieszyn Silesia Euroregion, with the rest of it belonging to Euroregion Beskydy.
Әкімшілік бөлініс
Әкімшілік тұрғысынан алғанда, Силезияның поляк бөлігі Силезия воеводтығының құрамына кіреді және Сиэцин ауданын, Бельско ауданының батыс бөлігін, сондай-ақ Бельско-Бяла қаласының батыс бөлігін қамтиды. Чехия бөлігі Моравиялық Силезия аймағына жатады және Карвина ауданын, Фридек-Мистек ауданының шығыс бөлігін, Острава қалалық ауданының шығыс бөліктерін және Острава қаласының өзін қамтиды.
From an administrative point of view, the Polish part of Cieszyn Silesia lies within the Silesian Voivodeship and comprises Cieszyn County, the western part of Bielsko County, and the western part of the town of Bielsko Biała. The Czech part lies within the Moravian Silesian Region and comprises the Karviná District, the eastern part of the Frýdek Místek District, and the eastern parts of the Ostrava City District and of the city of Ostrava itself.
Мәдениет, тіл және дін
Циешин Силезиясы 19 ғасырда біріктірілген аймақ ретінде, кейіннен Австрия Силезиясының шығыс бөлігіне айналып, Австрия-Мажарстанның Цислейтания бөлігінің тәжді жеріне кірді. Бұл тіл, дін және этникалық алуан түрлілік негізінде ерекше жергілікті ұлттық сананың қалыптасуына көмектесті және Сілезияның басқа бөліктерінен өзгешеліктерін көрсетті. Аймақта бірнеше этникалық топтар тұрды. Ең көп саны поляктар (тарихи түрде Вассерполактар деп те аталды), чехтар (негізінен аймақтың батыс бөлігінде), немістер (әсіресе неміс тілінде сөйлейтін Бельско-Бяла аймағында) және еврейлер болды. Солтүстік бөлігі, өте индустрияланған және қалаланған, оңтүстік, таулы бөлігіне қарағанда тығыз қоныстанған. Циешин Силезиясының халық тығыздығы шамамен 360 адам/км² (932 адам/миль²). Аймақтың оңтүстік, таулы бөлігінде Сілезия горалдары қоныстанған, бұл аймақтың иеленуші халқы. Олардың өзіндік мәдениеті бар, ол бүкіл аймақтың мәдениетіне әсер етті. Циешин Силезиясы діни алуан түрлілігімен танымал. Ең көп таралған діндер – Рим католицизмі және лютерандық дін. Аймақ протестантизмімен ерекшеленеді, ол бүкіл аймаққа әсер етеді. Протестанттар көпшілік тұратын муниципалитеттерге Скочов және Висла маңындағылар жатады, Висла Польшадағы протестанттар көпшілік құрайтын жалғыз қала. Протестанттық ықпал Циешин Сілезия диалектісіндегі «Dzierży sie twardo jak lutersko wiara kole Cieszyna» (Циешин маңындағы лютерандық сенімдей берік тұр) деген аймақтық мақалда көрінеді. Бірнеше қалаларда, әсіресе Бельско, Циешин және Фрыштат қалаларында бұрын үлкен еврей қауымдары болған, бірақ екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистер жергілікті еврейлерді жаппай қырып салған, ал соғыстан кейін жергілікті немістер Германияға немесе Австрияға депортацияланды. Бүгінде көптеген басқа да діни ұйымдар, көбінесе христиан дінінің түрлері, аз санда кездеседі, олардың ішінде Ехоба куәгерлері, Жетінші күндік адвентистер және Пятидесятниктер бар, олардың Польшадағы қозғалысы Циешин Силезиясынан бастау алған. Циешин Силезиясы өз диалектісімен де ерекшеленеді – Циешин Сілезия диалектісі, ол Жоғарғы Сілезияда сөйленетін басқа Сілезия диалекттерінен өзгеше. Бұл негізінен поляк тілінің ықпалымен қалыптасқан ерекше диалект, чех және неміс тілдерінің де ықпалы зор. Циешин Силезиясының тұрғындары күшті аймақтық (Циешин Сілезиясы, Горал және т.б.) ұлттық санаға ие – жергілікті тұрғындар өздерін «(tu) stela» (осы жерден) дейді, бірақ көпшілігі ұлттық санақтарда өзін поляк немесе чех деп жариялайды. Бұл Жоғарғы Сілезиядағы жағдайдан өзгеше, онда автономияға ұмтылыс әлі де сақталып тұр. Бұл аймақта ең көп таралған халықтық киім – Циешин халықтық киімі, ол Циешин влахтарымен байланысты.
Cieszyn Silesia as a region consolidated in the 19th century, which later became a discrete eastern part of Austrian Silesia, crownland of the Cisleithanian part of Austria Hungary, which helped to form a distinct local identity based on language, religious and ethnic pluralism, and distinctiveness from other parts of Silesia. The region was inhabited by several ethnic groups. Most numerous were Poles (historically called also Wasserpolaks), Czechs (mainly in the western part of the region), Germans (especially in the German language island of Bielsko Biała) and Jews. The northern part, strongly industrialised and urbanised, is more densely populated than the southern part, which is more mountainous. The population density of Cieszyn Silesia is about 360/km2 (932/mi2). The southern, mountainous part of the region is home to the Silesian Gorals , the indigenous people of the region. They have their own distinct culture which has influenced the culture of whole region. Cieszyn Silesia is known for its religious pluralism. The most widespread religions are Roman Catholicism and Lutheranism. The region is distinct in large part because of its Protestantism, which has an influence on the whole region. Some of the municipalities with a Protestant majority include those in the vicinity of Skoczów and Wisła, the only town in Poland with a Protestant majority. Protestant influence is reflected in the regional saying in the Cieszyn Silesian dialect "Dzierży sie twardo jak lutersko wiara kole Cieszyna." (Stays strong like the Lutheran faith around Cieszyn.) Several towns, especially Bielsko, Cieszyn and Fryštát, in the past had a larger Jewish community, but the local Jews were almost completely annihilated by the Nazis during World War II and the local Germans were all deported to Germany or Austria after the war. Today, many other religious, mostly Christian, denominations are present in small numbers, including Jehovah's Witnesses, Seventh day Adventists and Pentecostals whose movement within Poland originated in Cieszyn Silesia. Cieszyn Silesia is also distinct for its dialect, the Cieszyn Silesian dialect, which differs from the other Silesian dialects spoken in Upper Silesia. It is a distinct dialect with predominantly Polish influences; Czech and German influences are also strong. The inhabitants of Cieszyn Silesia feel a strong regional (Cieszyn Silesian, Goral etc.) identity – locals will say they are (tu) stela (from here) – but the vast majority declare themselves to be of Polish or Czech nationality in their respective national censuses. This is somewhat different from the situation in Upper Silesia where a tendency toward autonomy still exists. The most widespread folk costume in the area used to be a Cieszyn folk costume associated with Cieszyn Vlachs.