Жің әулетінің император шонжайы Ван Юаньцзи (217-268) – даналығымен, әдептілігімен танымал, Жің әулетін құруға зор үлес қосып, бүліктерді болжаған билеуші.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Цзинь әулеті жесір императрицасы (217–268)
Jin Dynasty Empress Dowager (217–268)
Ван Юаньцзи (217 – 20 сәуір 268) – Қытайдың Үш патшалық дәуірінде өмір сүрген, аристократ, Цзинь әулетінің император жесірі. Ол Үш патшалық дәуірінде Цао Вэй мемлекетінің регенті Сима Чжаоның әйелі болған. Өзінің ұлы Сима Янның билік кезінде жесір императрица атанды, ол Вэй режимін жойып, Цзинь әулетін құрды. Өлгеннен кейін "Вэньмин императрицасы" (сөзбе-сөз "азаматтық және түсінікті императрицасы") деген құрметті атаққа ие болды. Ол даналығымен, ізгі мінезімен, Цзинь әулетінің құрылуы мен тұрақтандырылуына қосқан үлесімен және 264 жылы Чжун Хуйдің бүлік көтерілісін болжауымен танымал.
Wang Yuanji (217 – 20 April 268) was a Chinese noble lady, aristocrat and later empress dowager of Jin dynasty, who lived during the Three Kingdoms period. She was the wife of Sima Zhao, a regent of the state of Cao Wei during the Three Kingdoms period of China. She became the empress dowager during the reign of her son Sima Yan, who ended the Wei regime and founded the Jin dynasty. She was posthumously honoured as "Empress Wenming" (literally "civil and understanding empress") after her death. She is known for her wisdom, good moral character, contributions to the origin and stabilization of the Jin dynasty, and for predicting Zhong Hui's rebellion in 264.
Өмір
Ван Юаньцзи Тан округінен (郯縣), Донхай командованиесінде (東海郡) туған, қазіргі Шандоң провинциясының Танченг округінің тұрғыны. Оның әкесі Ван Су Вэй мемлекетінде әскери шенеунік қызмет етті және Ланлинг графы (蘭陵侯) титулын алды. Ван Юаньцзи сегіз жасқа толғанда (Шығыс Азия есебі бойынша) жақсы жадына ие болды және Конфуций классикасын еркін жатқа айта білді. Бір күні, тоғыз жасында анасы Янг ханым ауырғанда, ол анасының жанында болып, оның күтімін жасады. Ол өте тапқыр болды және ата-анасы үй шаруасын жүктегенде, жақсы атқарып шықты. Әкесінің әкесі Ван Лан оны өте жақсы көріп, ерекше қабілеті бар екенін сезді. Ол былай деді: "Осы қыз біздің әулетімізге даңқ әкеледі. Егер ол ұл болғанда!" Бұл сөздер оның бала кезіндегі ерке, ұл мінезін өкінуден айтылғанын да көрсетеді. Әкесінің сөзі жылдар өткен соң орындалды, ол жаңа династияның тұрақтап, императрица болуына үлкен үлес қосты. Ван Юаньцзи он екі жасқа толғанда (Шығыс Азия есебі бойынша) әкесінің әкесі қайтыс болды, ол одан қатты қайғырды. Осы оқиғадан кейін әкесі оны одан да көп құрметтеді және оның шынымен ерекше екенін түсінді.
Wang Yuanji was from Tan County (郯縣), Donghai Commandery (東海郡), which is present day Tancheng County, Shandong. Her father, Wang Su, served as a military officer in Wei and held a peerage as the Marquis of Lanling (蘭陵侯). When Wang Yuanji was eight years old (by East Asian reckoning), she already had a good memory and could recite the Confucian classics fluently. Once, when she was nine, her mother Lady Yang fell sick so she remained by her mother's side all the time to take care of her. She possessed savoir faire and performed well when her parents allowed her to manage household chores. Her grandfather Wang Lang doted on her and felt that she was extraordinary. He said,
"This girl will bring glory to our family. It's a pity that she isn't a boy!" These words have also been interpreted as him lamenting her headstrong, tomboyish nature during her childhood. Her grandfather's words came true, years later she contributed to the stabilization of a new dynasty and became empress. When Wang Yuanji was 12 (by East Asian reckoning), her grandfather died and she cried her heart out. Her father respected her even more after that incident and felt that she was indeed very special.
Неке
Ван Юаньцзи ересек жасқа жеткеннен кейін (шамамен 15 жасында) Сима Чжаоға үйленді және оған бес ұл – Сима Ян, Сима Динггуо (司馬定國), Сима Ю, Сима Чжао (司馬兆) және Сима Гуанде (司馬廣德) – және тарихта Цзиньчжао ханшайымы (京兆公主; әдебиеттік мағынасы – "Астана ханшайымы") деп белгілі болған қыз дүниеге келді. Ол үйленген соң да ізгі мінезін сақтап, қарындастарына жақсы қызмет етті. Әкесі қайтыс болғанда, ол қайта-қайта жылады. Сима Чжао Вэй патшалығының регенті болғанда, Чжун Хуэйдің қабілетін танып, оны жоғары лауазымдарға тағайындады. Ван Юаньцзи күйеуіне: "Чжун Хуэй – жеке мүддесі үшін моральдық қағидаларын жеңілтекке жебететін адам. Оған тым көп сенім артса, бәле тудыруы мүмкін. Оған маңызды жауапкершіліктерді тапсыруға болмайды", – деді. Ван Юаньцзидің болжамы кейін расталды, өйткені Чжун Хуэй 264 жылдың наурыз айында Вэйге бәсекелес Шу Хан мемлекетін бағындыруға көмектескеннен кейін бүлік көтерді.
Wang Yuanji married Sima Zhao after reaching adulthood (around the age of 15) and bore him five sons – Sima Yan, Sima Dingguo (司馬定國), Sima You, Sima Zhao (司馬兆) and Sima Guangde (司馬廣德) – and a daughter who was historically known as Princess Jingzhao (京兆公主; literally "Princess of the Capital"). After her marriage, she maintained her good moral character and served her in laws well. She cried her heart out again when her father died. When Sima Zhao became the regent of Wei, he recognised Zhong Hui's talent and promoted the latter to higher appointments. Wang Yuanji told her husband, "Zhong Hui is a man who will forsake moral principles for his personal gains. He's likely to cause trouble if he's overly indulged and favoured. He shouldn't be entrusted with important responsibilities." Wang Yuanji's prediction came true later as Zhong Hui started a rebellion in March 264 after helping Wei conquer its rival state, Shu Han.
Ежелгі патшайым
265 жылы қыркүйекте Сима Чжао қайтыс болды, ал оның орнына үлкен ұлы Сима Ян Вэйдің регенті болды. 266 жылы ақпанда Сима Ян Вэйдің соңғы билеушісі Цао Хуанды өзінің пайдасына тақтан басқаруға мәжбүр етті, осылайша Вэй режимін аяқтап, Цзинь әулетін құрды. Таққа отырғаннан кейін Сима Ян анасын императорлық жесір етіп тағайындады және оған Чонхуа сарайын (崇化宮) резиденция ретінде берді. Императорлық жесір болғаннан кейін де Ван Юаньжи қарапайым және салымды өмір сүруді жалғастырды. Оның бөлмесінде қымбат жиһаз бен әшекейлер болған жоқ, тағамын қарапайым етіп дайындады, кірген киімдерін қайта киді және өзі тоқыды. Ол императорлық харемді тиімді басқарды және Сима Янның әйелдері арасында үйлесімді сақтады. Ван Юаньжи сарайға қабылданғанымен, өзін қарапайым және практикалық ұстауға тырысты. Алайда, оның ізбасарлары оның әдістеріне наразы болғандықтан, оның қол астындағылары тәртіпсіздікке ұшырап, бір-бірімен жанжалдар тудырды. Осы себепті ол саяси мәселелерде сырт қалды. Оған тағылған қатаң айыптамалар оның өзінің нашарлығынан болған ба, әлде наразы қызметкерлердің жалған айыптауынан болған ба, белгісіз. Ван Юаньжи 268 жылы 52 жасында (Шығыс Азия есебі бойынша) қайтыс болды. Ол күйеуімен бірге Чонянлингте (崇陽陵; қазіргі Янши, Луоян, Хэнань) жерленді. Сима Ян анасының ізгілігін мақтап, сөздерін жазды және оны жариялауды сарай тарихшысына тапсырды.
Sima Zhao died in September 265 and was succeeded by his eldest son, Sima Yan, as the regent of Wei. In February 266, Sima Yan forced the last Wei ruler, Cao Huan, to abdicate in his favour, thereby ending the Wei regime and establishing the Jin dynasty. After ascending the throne, Sima Yan instated his mother as the empress dowager and gave her Chonghua Palace (崇化宮) as her residence. Even after becoming the empress dowager, Wang Yuanji continued to live a humble and frugal life. There were no expensive furniture and decorations in her room; she kept her meals simple, wore old clothes again after washing them, and did her own weaving. She managed the imperial harem well and maintained harmony among Sima Yan's consorts. Wang Yuanji was admitted to the court yet sought to be simple and practical with conducting herself. However, since her followers apparently disapproved of her methods, her vassals were disorderly and instigated fights against one another. For this reason, she was said to have kept a low profile in political matters. It's not clear if the harsh charges against her were caused from her own ineptitude or due to purposeful slander from discontent retainers. Wang Yuanji died in 268 at the age of 52 (by East Asian age reckoning). She was buried at Chongyangling (崇陽陵; somewhere in present day Yanshi, Luoyang, Henan) with her husband. Sima Yan personally wrote a eulogy praising his mother's moral character and ordered a court historian to have it published.
Танымал мәдениетте
Ван Юаньджи алғаш рет Koei's Dynasty Warriors видео ойынының жетінші бөлімінде ойналатын кейіпкер ретінде ұсынылады. Ол сонымен қатар "Warriors Orochi 3" және "Warriors Orochi 4", әрі "Warriors All Stars" ойындарында да ойналатын кейіпкер ретінде пайда болды. Оның мінезі сабырлы, тыныш және ұқыпты, бірақ жалқау және тәртіпсіздікке бой алғандарды жазалауға бейім.
Wang Yuanji is first introduced as a playable character in the seventh instalment of Koei's Dynasty Warriors video game series. She has also made her appearance as a playable character in both Warriors Orochi 3 and Warriors Orochi 4, as well as in Warriors All Stars. Her personality is portrayed as calm, cool, and collected, with a slight tendency to punish people who are lazy and out of order.