Кіріспе

Гоиндуал (айтылуы: , мағынасы – «Говинд қаласы», Құдайдың атауы), сондай-ақ Гоиндуал Сахиб деп те аталады, және Гоиндуал деп жазылуы мүмкін, Үндістанның Пенджаб аймағындағы Тарн Таран ауданында, Тарн Таран Сахибтен шамамен қашықтықта орналасқан. 16 ғасырда Гуру Амар Дас Джи-дің гурулығы кезінде бұл орын сикх дінінің маңызды орталығына айналды. Гоиндуал Беас өзенінің жағасында орналасқан және Тарн Таран ауданының шағын өнеркәсіптерінің бірі болып табылады. Гуру Амар Дас (үшінші гуру немесе үшінші Нанак) Гоиндуалда 33 жыл тұрды, онда сикх дінін уағыздаудың жаңа орталығын құрды. Онда 84 сатыдан тұратын, плиткамен қапталған баоли (сатылы құдық) салынды. Сикхтер баолиде тазаланып, 84 сатықтың әрқайсынан өте шығып, Гуру Нанакқа берілген құдай сөзі – Джапжи Сахибты оқыса, 84 000 000 өмірлік циклдан босатылып, Құдаймен бірігуге (мухти) қол жеткізеді деп сенеді. Гоиндуалда Гуру Амар Дас Джи Гуру Рам Дас Джимен, келесі гурумен кездесті. Гуру Аржан Дев та 15 сәуірде 1563 жылы осы жерде дүниеге келді. Бұл орын сикх дінінің алғашқы орталығы болғандықтан, сикхтердің ошағы деп аталады. Бүгінде Гурдвара және Гоиндуал Баоли қасиетті саяхат орындары болып саналады, ал үлкен лангар немесе қоғамдық асхана күн сайын көптеген паломниктерге тамақ ұсынады.

Гиндуал атаусының шығу тегі

Қала орналасқан жер – ежелгі шығыс-батыс тас жолы болды, ол Дели мен Лахорды байланыстырып, Биас өзенін кесіп өтетін және Биас өзеніндегі ең маңызды паромдардың орны саналатын. Солтүстік Үндістанның ауған билеушісі Шер-Шах Сури (1540–45 жж.) бұл тас жолды жаңартқаннан кейін, бұл паромдық орын маңызды транзиттік пунктке айналды. Осыдан кейін Марваха Хатри саудагері Гоинда немесе Гонда паромның батыс жағында елді мекен құруды жоспарлады. Бірақ табиғи апаттар оның жоспарына кедергі келтірді, Гоинда бұл апаттарды зұлым рухтарға байланысты деп есептеді, сол себепті ешкім онда қоныстанбады. Гоинда Қадурға барып, Гуру Ангадтың батасын сұрады және егер Гурудың екі ұлының біреуі сол жерде тұра бастаса, халықтың зұлым рухтарға қатысты сенімдері жойылып, ауыл мекенделеді деп үміттенді. Гуру Гоиндаға көмектесуге келісті, бірақ Гурудың ұлдары бұл ұсынысқа келіспеді. Сондықтан Гуру өзінің адал шәкірті Бхаи Амар Дасқа (кейін ол гуру болады) Гоиндаға көмектесуін сұрады. Бхаи Амар Дас бұл жерді жақсы білген, өйткені ол өз ұстазының тазару рәсімі үшін күнделікті осы жерден Қадурға өзен суын тасып әкелген. Ол Гоинданың ауылының негізін қалады, ол кейін Гоинданың атымен аталып, Гоиндвал деп белгіленді. Саудагер Гоинда Гоиндвалда халықты құрметтеу үшін арнайы орын салғызды.

Амар Дастың күнделікті қызметі - "Гуру Ангад" мерекесіне су әкелу.

Гуру Амар Дас Гоиндуалды өз үйі етіп алуын сұрады. Түнде Амар Дас Гоиндуалда ұйықтады, ал күндіз міндеттерін жалғастырып, Баас өзенінен су алып, Гуру Ангад Дев Джи-дің таңғы жуынуы үшін Қадурға жеткізді. Жол жүріп Амар Дас Джи сикхтердің таңғы дұғасы – "Жапжи Сахиб" дұғасын оқыды. Гуру Амар Дас Джи Гоиндуалдан шамамен бір жарым шақырым жерде ағаш астында демалыс алған орынды еске алу үшін Гурдуара Даммада Сахиб салынды. Бұл тарихи ағаш бүгінге дейін сақталған. Гуру Амардас Джи Гуру Ангад Дев Джи-дің "Аса ди Вар" әнін, Нанактың әндерімен араластырылып тыңдау үшін Қадурда болды. Содан кейін ол Гурудың аспаздық үйіне су алу үшін Гоиндуалға қайтып, оны Гуру Ангад Дев Джи мен оның жақтастары тұратын Қадурға жеткізді.

Гоиндуалдағы сикхтер дамуы

Гуру Ангад өзінің адал ізбасары Амар Дасқа Гоиндуалды салу жобасын бақылауды тапсырды. Гуру Амар Дасқа таяқ беріп, оны кез келген кедергілерді жою үшін пайдалану керектігін айтты. Гуру Ангад Амар Дасты өзінің ең адал сикхы ретінде таңдап, оны өзінің мұрагері етіп тағайындады. 1552 жылы 73 жасында Гуру болып кигеннен кейін Гуру Амар Дас отбасымен және ізбасарларымен бірге сикх штабын Хадурдан Гоиндуалға көшірді. Сол жылы Гуру Амар Дас Гоиндуалда Баоли, яғни су деңгейіне дейін баспалдақпен түсетін құдық қазуды бастады, ол аяқталғаннан кейін алыс-жақын жерлерден паломниктерді тартты. Гуру Амар Дас тұсында Гоиндуал Вайсахи мерекесіне арналған жыл сайынғы жәрмеңке орталығына айналды, оны Гуру Амар Дас Гоиндуалда бастады. Гуру Амар Дас Лангарды сикх қауымының ажырамас бөлігіне айналдырды және оны кез келген адам оны көруге келсе, алдымен Лангарда тамақтанып алу керектігін талап етті, осыдан "Пехлай Пангат тай пичхай Сангат" деген мақал пайда болды – "Алдымен "Аяқтар қауымына" отырып, содан кейін "Әншілер тобына" қосылыңыз". Гуру Амар Дас алыс жерлерде жаңа дінді таратудың жаңа жүйесін – Манжи жүйесін жасады, Сати дәстүрін тоқтатты және Гоиндуалда Ананд Сахиб баниын жазды. Танымал сикх ақыны Баи Гурдас 1551 жылы Гоиндуалда дүниеге келді. Гуру Аржан Ади Грантқа жинақтау үшін Баба Моханнан алғашқы 4 Гурудың гимндерін алу үшін Гоиндуалға келді.

Гура Амар Дас Гоиндуалды тастап кетеді

Гургаддиден кейін, Гуру Амар Дастың рухани бейнесін көру үшін адамдар көптеп келді. Бұл Гуру Ангaдтың кіші ұлы Даттудың қысымын туғызды. Датту Гоиндвалға келіп, шәкірттерімен қоршалған Гурумен кездесті. Ашуға еріп, ол Гуруды тепті. Гуру дереу оның аяғына тиіп, өкініш білдіріп, қартайған сүйектерінен аяғының ауырғанын айтты. Осы оқиға және Даттудың Гуру Амар Дасқа деген жалпы наразылығы Гуру Амар Дастың Гоиндвалды уақытша тастап кетуіне себеп болды. Гуру Амар Дас өзінің туған ауылы Басаркеге көшіп, уединен жерге жасырынып, есігіне: «Кім есікті ашса, ол оның сикхы емес, және ол оның Гуруы емес» деп жазды. Бірақ, бауырлары Гуруды көруге асыққанда, Баба Будда алдыңғы есікті ашмай, артқы қабырғаны бұзып, бауырларына Гуруға жетуге мүмкіндік берді. Баба Будда басшылығымен бауырлары Гуруды Гоиндвалға қайтуға шақырып, оны сонда алып барды. Гурдвара Санн Сахиб осы оқиғаны еске сақтайды.

Император Акбардың сапары

Тарихшылардың мәліметінше, император Акбар 1569 жылы Гоиндуалдағы Гуруға сапар шегіп, Делиден Лахорға жол жүріп бара жатқанда Лангарда түскі аспан ішкен. Акбар Лангар дәстүріне әсерленіп, Гурудың қызы Биби Бхани атынан жер дарытты. Гуру өз күйеу баласы Гуру Рам Дасқа осы жаңадан дарытылған жерде Амритсар қаласын салуды бұйырды.

Бхай Джета (Гуру Рам Дас) Гоиндуалда

Гуру Рам Дас, Гуру болғанға дейінгі аты Джета, бұрын Хадурда көрген Гуру Амар Даспен байланыста болу үшін Гоиндуалға келді. Джета пісірілген бұршақ сату арқылы күнкөрісін жасады, бірақ уақытының көп бөлігін Баоли құрылысына және халықтық асханаға жұмсады. Гуру Амар Дас және оның әйелі Мата Манса Деви Бхай Джетаның тура мінезін және берілген қызметін мойындап, қыздарын Биби Бханиді оған үйлендіруге шешім қабылдады. Олар 1554 жылдың 1 ақпанында үйленді. Жұбайлар Гуруға қызмет ету үшін Гоиндуалда қалды. Олардың үш ұлы болды: Притхи Чанд, Махадев және Арджун Дев (кейін Гуру Арджан Дев атанды). Гуру Амар Дастың ізбасары Гуру Рам Дас Амритсарды салып, оны өзінің тұрақты орны еткенімен, бауырлар әлі де қасиетті Баолиде тазарну үшін және жергілікті киелі орындарға құрмет көрсету үшін Гоиндуалға келіп тұрды.

Гуру Харгобинд пен Гуру Тег Бахадурдың сапары

Гуру Харгобинд отбасымен бірге Джабалдан Гоиндуалға сапар шекті. Гоиндуалға жеткенде, Гуру Харгобинд, оның отбасы және оның сикхтері Гуру Амар Дас салған Гоиндуал Баолиде дәрет жасады. Шамалы екі жасар Тег Бахадур қасиетті сумен жуылды. Гуру Харгобинд Картарпурға аттанғанға дейін, дәрет тағы ертеңіне қайталанды. Гуру Амар Дастың шөбересі Баба Сундардың көндіруімен отбасы Гоиндуалда қалды. Амритсарга оралған соң, Гуру Харгобинд Гоиндуалдан отбасын қайтарды. Гуру Тег Бахадур 1664 жылы тағы да Гоиндуалға барды, бұл саяхатында алғаш Амритсарда, содан кейін Тарн Таран мен Хадур Сахибте тоқтады.

Гуру Хар Райдың сапары

Мұғұл императоры Шахжаханның үлкен ұлы Дара Шико ауыр сырқатқа шалдыққанда, Гуру Хар Рай оған емдік шөптер жіберді, соның арқасында ол жазылып кетті. Осылайша, сикх пен моғол қарым-қатынастары қысқа мерзімге жақсы қалпында сақталды. Шахжахан ауырғанда және оның екінші ұлы Аурангзеб кіші інісі Мурадпен бірігіп үлкен ағасы Дара Шикохқа, Шахжахан бекіткен мұрагеріне қарсы шыққанда Делидегі хан сарайында тұрақсыздық орнады. Аурангзеб әкесін Аграда тұтқынға алып, оның әскері мен кіші інісі Мурадтың әскері Дара Шикохты Пәнджабқа қашуға мәжбүр етті. Гуру Хар Рай 1558 жылдың маусым айында 2200 атты әскермен бірге Гоиндуалға келді, сол жерде ол бата алуға келген Дара Шикохты кездестірді. Дара Шикох, Гуру өзі ауырғанда өмірін сақтап қалғанын есіне алды. Дара Шикох – зиялы болған және басқа діндерге жол беретін адам еді. Ол мұсылман суфиі Миан Мирді құрметтеді, ал Миан Мир өз кезегінде Гуруларды жоғары бағалады. Гуру Хар Рай Дара Шикохты қабылдап, ханзаданы лайықты құрметпен қарсы алды. Біраз уақыттан кейін Дара Шикохты Аурангзебтің әскері тұтқынға алды. Аурангзеб Дара Шикохты өлімге кесті, содан кейін кіші інісі Мурадты да өлтіріп, өзін император етіп жариялады.

Сәулет

Гоиндвальдың кіреберісі сикх тарихының маңызды эпизодтарын бейнелейтін қабырға суреттерімен әсемделген. Баулидің қасында орналасқан басты гурдвара, ауланың қара-ақ тіктөртбұрышына қарсы ақ түсті. Гурдвара – бұл сикх сәулетінің классикалық үлгісі, алтын қыры бар үлкен күмбезбен, негізгі күмбезбен формасы ұқсас төрт кішкентай күмбездермен, және мұнаралардың, эллипстік кәрниздер мен шатырлы терезелердің кең таралған фасадымен ерекшеленеді. Гуру Амар Дас Гоиндвалда Баоли, яғни жабық сатылы құдық салдырған. Сатылы құдық шамамен 25 фут немесе 8 метрге созылады. Құдықта 84 сатырдың арасында бірнеше демалыс орындары бар, бұл сикхтерге жиналып, рухани әңгімелесуге мүмкіндік береді. Аркалық кіреберіс Гуру Амар Дастың өмірін бейнелейтін фрескалармен әсемделген күмбезді кіреберіске ашылады. 84 жабық сатырдан тұратын бөлінген жер астын жолы Гоиндвалдың қасиетті суларына дейін төмен түседі. Баолиге кең, үшкір арка арқылы кіріледі, ал құрылыстың үстінде үлкен қабырғалы күмбез орналасқан. Барлық жағында шатырлар бар, ал алдыңғы жағында кішкентай мұнаралар қатары орналасқан. Күмбез астындағы кәрниз гүлдік суреттермен көп түсті.