Кіріспе

Ұлыбританияның бұрынғы жоғары мемлекеттік лауазым иесі

Ирландияның Лорд-Үлкен Стюарды – Ұлыбританияның мұрагерлік жолмен берілетін жоғары мемлекеттік лауазым иесі, кейде мұрагерлік Ұлы сенашкал деп те аталады. Шрусбери графтары (Ирландия жұрттығындағы Уотерфорд графтары) 15 ғасырдан бері осы лауазымды иеленіп келеді. 1922 жылы Ирландия еркін мемлекеті, кейін Ирландия Республикасы тәуелсіздік алғанымен, атағы өзгермей, Солтүстік Ирландия аймағын көрсете алмай қалды, ол әлі де Ұлыбритания құрамында. Шрусберидің 1-ші графы 17 шілдеде 1446 жылы король Генрих VI-ның патент хатымен Уотерфорд графы және Ирландияның Лорд-Үлкен Стюарды болып жарияланды, мұрагерлік еркектерге берілді. Қазіргі Лорд-Үлкен Стюард – оның мұрагері, Шрусберидің 22-ші графы.

Англия мен Шотландиядағы филиалдармен салыстырғанда

Англияның Лорд-Гардиан-Стюард атағы мұрагерлік болып қала алмады; мысалы, ол 1911 жылы Коронация кезінде Нортумберленд герцогына табыс етілді. Ол Мемлекеттік жоғары лауазымдардың біріншісі және парламенттегі жоғарғы судья саналады. Лорд-Гардиан-Стюард жаңа монархтың алдында барып, барқыт жастықшада Изгі Эдуардтың тәжін алып жүреді. Ол ақ атлас және алтыннан тігілген киім, сондай-ақ ұзын қызыл манта және ермектің жағасы бар киім киеді. Шотландияның Лорд-Гардиан-Стюарды – Шотландияның герцогы, Ротесей герцогы, ол қазіргі уақытта Уэльс принці және Корнуолл герцогы болып табылады. Осы Принцтің басқа да міндеттерін ескере отырып, соңғы екі Коронацияда Кроуфорд графы оның орнына қызмет ету үшін тағайындалды. Ирландияның Лорд-Гардиан-Стюарды – мұрагерлік лауазым, тарихи тұрғыдан Шрусбери графына тиесілі, бірақ басқа жағынан Англиядағы лауазымға ұқсас, бұл 1862 жылы Бас прокурормен анықталды. Бұл лауазымның тарихи негізі – Ирландияның Ұлы Сенешалы немесе Лорд-Гардиан-Стюард лауазымы, оны король Генрих II Бертрам де Верденге берген. Линч өзінің феодалдық мәртебелер туралы кітабында осы лауазым мен мұрагерлік атаққа, сондай-ақ оның тегіне егжей-тегжейлі бөлім арнады.

Қылмыстық заңдар бойынша мұрагерлік қызмет атқарудағы кемшіліктер

Король Генрих VI заманынан бастап, 1821 жылы король Георг IV Ирландияға келгенге дейін, (1690 жылғы азамат соғысы кезінде король Джеймс II және король Уильям III-тен басқа) ешбір ағылшын монархы Ирландияда болған жоқ. Сондықтан, сол кезеңде Шрусбери графының Ирландияның Лордтардың Бас басқарушысы ретіндегі өкілдік міндеттерін орындауларына мүмкіндік болған жағдайлар өте сирек болды. Шрусбери графтары бұрын Рим католиктері болғандықтан, 1829 жылы Ирландияда католиктерге эмансипация берілгенге дейін, олар Лордтардың Бас басқарушысының сот функциясын тиімді түрде орындаудан алыс қалды. Сондықтан, мысалы, 1739 жылы лорд Уиндхэм сегіз рет Ирландияның Лорд-судьяларының бірі болды және лорд Сантриді кісі өлтіру және мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыппен соттағанда Ирландияның Лордтардың Бас басқарушысы ретінде қызмет етті. Бұл Ирландия Корольдығында лордты өз теңдестерінен соттаған алғашқы сот болды. Барон Уиндхэм Фингласс 1739 жылы денсаулығының нашарлауына байланысты өз өтініші бойынша Лорд-судья лауазымынан бас тартты. Келесі сот процесі 1743 жылы Николас, 5-ші виконт Неттервиллді кісі өлтіргені үшін болды, онда Роберт Джоселин, 1-ші виконт Джоселин (Ирландияның Лорд-канцлері) Лордтардың Бас басқарушысының міндетін атқарушы ретінде төрағалық етті. Лорд Сантриді соттағандағыдай рәсімдер сақталды, бірақ іс екі маңызды куәгердің қайтыс болуына байланысты бастапқыда-ақ тоқырады. Құрамына жиналған пэрлер лорд Неттервиллді кінәлі емес деп тапқанда, Лордтардың Бас басқарушысы ақ таяқты сындырып, отырысты жапты. Ирландияда пэрді өз теңдестерінен соттаған үшінші жағдай - 1798 жылдың мамырында Роберт, Кингстонның 2-ші графы, оның қарындасының күйеуінің заңсыз ұлы Генри Джеральд Фицджеральдты өлтіргені үшін болды. Іс бойынша айыптау тарапынан куәгерлер болмағандықтан, ол кінәсіз деп танылды, ал Лордтардың Бас басқарушысы сол сәтте өзінің лауазымдық таяғын сындырды. Осы оқиғада Лордтардың Бас басқарушысының міндеттерін Джон Фицгиббон, 1-ші Клэр графы, сонымен қатар Ирландияның Лорд-канцлері атқарды.

Католиктер азаттықтан кейін қайта басталады

Тек 1829 жылғы Рим католиктеріне көмек көрсету туралы заң қабылданғаннан кейін ғана Джон, Шрусберидің 16-шы графы Парламенттегі орнын ала алды. Король Уильям IV графтың Лорд-Горя Стюардессылыққа деген құқығын мойындап, оның өтінішіне жауап беріп, графқа Лорд-Горя Стюардессылыққа тән артықшылықтарды, атап айтқанда, сарай киімін киюге, корольдің қабылдауына жеке кіруге және оны басқа да дәстүрлі жағдайларда пайдалануға рұқсат берді. Сызықтық мұрагерлік және құқықтардың осындай сабақтастығы Ирландияның Бас сержанттығы жағдайында да сақталды, өйткені жағымсыз иелену мерзімі де, "нонусор" немесе "мисусор" тақырыбы да бірінші грант иесі Уолтер Круздың заңды және бекітілген талабына қарсы жарамсыз деп танылды. Бұл мәселе король Эдуард VI билігінің бесінші жылында, 13 қарашада шешілді және сотқа берілді, сондай-ақ Линчтің "Феодалдық дәрежелері" еңбегінде жазылған. Осылайша, Шрусбери графы король Уильям IV-тің қосылу рәсімінде Ирландияның Лорд-Горя Стюардессы ретінде жоғары мемлекеттік лауазымды тұлғалардың қатарында өз орнын алды, және королева Виктория оны Ирландияның туын алып жүруге тағайындады. Кейіннен, Геральдикалық кеңседе дайындалған және 1843 жылы Ирландияның лорд-лейтенанты граф де Грей бекіткен, сондай-ақ 1858 жылы Ирландияның лорд-лейтенанты граф Эглинтон да бекіткендей, Ирландияның мұрагерлік Лорд-Горя Стюардессы ретінде Англияның герцогтарынан басымдығы белгіленді. 1862 жылдың 1 тамызында Лордтар палатасы Шрусбери мен Уотерфорд графтарының және Генри Джон Талбот графтарының Ирландияның Лорд-Горя Стюардессы лауазымына құқығын растау туралы бұйрық шығарды.

Ақ таяқ

Сэр Джон Талбот (1803 жылы туған) 18 сәуірде Дублиндегі Сент-Патрик соборында Уэльс принсінің 1868 жылы Сент-Патриктің рыцары ретінде тағына кигізілуіне қатысты. 15 қыркүйек 1871 жылы королева Виктория Чарльз Джон Четвинд Талботқа, Шрусбери графына және т.б. "Ол және оның дене мұрагерлері Ирландияның Лордтар Жоғары Стюарды болғандықтан, Ирландияда ресми түрде пайда болғанда және мемлекеттік рәсімдерге қатысқанда ақ таяқ таси алады және Ирландияның Лордтар Жоғары Стюардының кеңсесіне сәйкес осындай рәсімдерде орналастырылады" деген рұқсат берді. Осыған сәйкес, кейіннен 1902 жылы Эдуард VII патшаның және 1911 жылы Георг V патшаның таққа отырғызылуында ақ таяқ қолданылды, ал 1937 жылы Георг VI патшаның таққа отырғызылуында Джон Джордж Чарльз Генри Альтон Александр Четвинд Талбот ақ таяқпен жүрді. Ақ таяқтың маңыздылығы Лордтар Жоғары Стюардының жоғарғы сот функцияларын бейнелеуінде жатыр, оны Фингласс бароны Уиндхам, Генри Барридің 4-ші бароны Барридің ісін қарағанда, Лордтар Жоғары Стюардтың міндетін уақытша атқару кезінде қолданған. Сол кезде әдеттегі қара таяқтың қараушысы, Лордтар Жоғары Стюард үшін қараның орнына ақ таяқ ұстады. Лорд Сантри кешіріліп, Англияға қашып кетті. Ақ таяқтың мәні мынада: ол – лауазымдық таяқ және уақытша Лордтар Жоғары Стюардты тағайындаған комиссия, әдет-ғұрып бойынша таяқты сындырып таратылады. Бұл Англиядағы Лордтар Жоғары Стюардтың жұмыс істеген кездегі дәстүрлі практикасы (мұрагерлік емес). Алайда, Шрусбери графы, Лордтар Жоғары Стюардтығын мұрагерлік негізде иеленгендіктен, таяқты сақтай алады, сондықтан королева Викторияның оны мемлекеттік рәсімдерде қолдануға рұқсат беруінің себебі осы. Ақ таяқ (немесе slat bhan) ежелгі ирланд патшаларының тағына кигізілуіне байланысты гаэль/брехон дәстүрінде де маңызды. Бұл Тирконнеллдің ханзадасы О’Доннеллдің тағына кигізілуінен анық көрінеді. Ақ таяқтың маңыздылығын Джеффри Китинг былай түсіндірді: "Жылнамашы әрбір ханның [немесе патшаның] қолына оның тағына кигізілуі кезінде таяқ ұстайтын. Ол таяқты ұсынғанда, халыққа хан немесе патша енді елді бағындыру үшін қару алуға қажеті жоқ екенін хабарлайтын, олар оның таяғына, шәкірт ұстазына бағынғандай бағыну керек екенін айтатын. Өйткені, дана шәкірт ұстазына бағынып, оған риза болғандай, солайша қарапайым адамдар патшаларына мойынсұнуға міндетті, өйткені ол әділдік пен туралық таяғымен өкіметін жүргізеді, әділетсіздік қаруының жиегімен емес". Сондай-ақ, Шотландиядағы барондар үшін барондық шенеуніктердің таяғы да ақ таяқ болып табылады, ол басшылықпен байланысты және бастапқыда шотланд королінің (немесе Ард Риг) скипетрімен байланысты, шотланд феодалдық бароны да өз шеңберінің ішінде билік ететін шеф де фамили екенін көрсетеді. Лордтар Стюардтарының немесе сенашальдардың тарихи рөліне О’Ниллдің Туллаходжде принц ретінде тағына кигізілуінен мысал келтіруге болады. О’Кахан сайланған О’Нилл принцінің басына алтын сандал тастайтын, ал О’Хаган, Туллаходж бароны, О’Ниллдің басқарушысы және Тиронның әділ билеушісі тура таяқ ұсынатын, содан кейін сандалды принцтің аяғына бекітетін. Лордтар Жоғары Стюарды бұрынғыдай Ирландияның Ұлы Сенашалы ретінде де белгілі болған. Сенашаль – Ирландияда Прескриптивті барондықтың немесе Манордың басқарушысын білдіретін термин (Англияда оны шенеунік деп атайтын), оның алдында соттың Литі немесе франк-залы өткізілетін. Соңғы кезде "Сенашаль" термині 1932 жылы Ирландия еркін мемлекетінің генерал-губернаторы Донал Баклиді сипаттау үшін де қолданылған.

Жоғарғы басқарушы әміршінің ауласы

Англиядағы Лорд-Гардиан соты алғаш рет 1499 жылы Уориктің 17-ші графы Эдвард Плантагенеттің ісін қарау үшін ресми түрде құрылды және Парламент актісімен бекітілді. Ирландияда Корольдің құрметті мұрагерлік лауазымын атқару үшін орынбасар тағайындаудың прецеденті 1220 жылы король Джонның Джон Маршалға Лорд Маршал ретінде орынбасарларын тағайындауға рұқсат берген құжатында, сондай-ақ Англия/Шотландияда Кроуфорд графының Шотландияның Лорд-Гардианның орынбасары ретінде тағайындалуында кездеседі. Аталған Лорд-Гардиан Ротсей герцогы және Уэльс пен Шотландияның ханзадасы болғандықтан, басқа да міндеттері болды, атап айтқанда, тақ мұрагері ретіндегі рөлі. Ирландияның Лорд-Гардианның округ басқарушысы ретінде орынбасар тағайындаудың прецеденті Англияның Плантагенет әулетінен шыққан Генрих VI королінің билігінің 28-ші жылында (шамамен 1450 жыл) 27 тамызда Джон, Шрюсберидің 1-ші графының Джон Пеннингтонды Уэксфорд еркіндігінің басқарушысы етіп тағайындауында табылды. Бұл факті 1862 жылғы 1 тамыздағы Лордтар палатасының шешімімен қарастырылған іс бойынша куәлік ретінде мойындалды. Лорд-Гардиан сотында мұндай орынбасарды мұрагерлік негізде тағайындаудың прецеденті Англияның Бас қайырымдысы, Эксетер маркизі, Англияның Бас оюшысы, Денбиг және Дезмонд графтары және Бас соколовшы, Сент-Олбанс герцогы тұлғаларында көрінеді. Осылайша, прецеденттік құқық және аналогиялық принциптер бойынша Ирландияның Лорд-Гардиан округтерге орынбасарлар – стюардтар немесе сенашалдарды тағайындауға және оларды мұрагерлік негізде бекітуге құқылы болды. Бұл құқық Қылмыстық заңдар кезеңінде және кейіннен, егеменнің Ирландияға сапары болмаған кезде қолданылмағанмен, Лорд-Гардианның құқығы күшін жойған жоқ және 20-шы ғасырда кейбір тағайындауларда қолданылды. Мұндай Лорд-Гардиандардың (мысалы, Шотландия немесе Англия) орынбасарларын тағайындаулары бұрын Коронацияларда құрылған Талаптар сотымен қабылданып келді, соңғы рет 1953 жылы. Ирландияның Лорд-Гардианның немесе Бас сенашалының орынбасарының функциясы Тирконнеллдің Лорд-Гардианды тағайындауымен байланысты, ол Лорд-Гардианның немесе Бас сенашалының патенттік хаты арқылы, оған берілген патшалық билік негізінде грант алушыға және оның тұңғыш ұрпақтарына мәңгілікке берілді. Бұл лауазым Тирконнеллдің мұрагерлік сенашалы немесе лорд-стюарды Патрик Денис О'Доннеллге (1922–2005) берілді және кейіннен оның ұлы Фрэнсис Мартин О'Доннелл мұрагерлік етті.