Кіріспе
Көлтерек (ағылшын тілінде: chalk maple; сондай-ақ ақ қабықты көлтерек, ақ қабықты көлтерек және қант көлтерек) – Солтүстік Каролинадан оңтүстікке Флориданың солтүстік-батысына және батысқа Шығыс Техасқа дейін Оңтүстік-Шығыс АҚШ-қа тән жапырақты ағаш. Ол ылғалды, тасты топырақта, өзендердің жағалауларында, шатқалдарда, орманды жерлерде және жартастарда орманның төменгі қабатында өседі. Көбінесе сирек кездесетін болғанымен, Грузияның ішкі жағалау жазығында және Пьемонт аймақтарында жиірек кездеседі.
Acer leucoderme (English: chalk maple; also whitebark maple, pale bark maple and sugar maple) is a deciduous tree native to the southeastern United States from North Carolina south to northwest Florida and west to eastern Texas. It lives in the understory in moist, rocky soils on river banks, ravines, woods, and cliffs. Although generally an uncommon tree, it is most often found in the inner coastal plain and Piedmont regions of Georgia.
Сипаттама
Кремдік клен – биіктігі 8-9 метрге жететін, жіңішке бұтақтары бар, көбінесе бірнеше діңгегі бар дөңгелек пішінде дамитын шағын ағаш. "Кремдік клен" атауы (латынша атауы "ақ тері" дегенді білдіреді) ересек ағаштардың тартымды, тегіс және жұқа, борпылдақ ақ немесе ашық сұр қабығынан шыққан. Қабық қартайған сайын түбінде қараңғыланып, қабыршақты болады. Жапырақтары қарама-қарсы және қарапайым, 5-9 см ұзындығында және енінде, көбінесе ұшы сәл төмен қарап тұрады. Олардың 5 немесе 3 ұзын, сүйір тісті жапырақтары болады, жиектері толқынды немесе ірі тісті. Жапырақтарының үстіңгі жағы қара жасыл және түксіз, ал астыңғы жағы сары жасыл және жұмсақ қылды. Күзде жапырақтары жарқын сарыдан қызғылт сарыға, содан кейін терең қызыл түске өзгереді. Жемісі – 2-2,5 см ұзындығындағы жұпталған қоңыр қанатты тұқым, күзде піседі. Acer leucoderme көбінесе Acer floridanum (Флорида клені)мен шатастырылады, бірақ бірнеше ерекшеліктері бар. A. leucoderme Флорида кленінен кішірек, бірақ жапырақтары үлкенірек. A. leucoderme жапырақтарының астыңғы жағы сары жасыл, ал Флорида кленінікі ақшыл. Флорида кленінің жапырақтарындағы тілімдер A. leucoderme-ге қарағанда көбірек тікбұрышты және дөңгелек келген. Кейбір ботаниктер A. leucoderme-ні қант кленінің бір түрі деп санайды: A. saccharum subsp. leucoderme.
Таксономия
Джон Кункель Смолл 1895 жылы тұңғыш рет Acer leucoderme-ді жеке түр ретінде мойындады, оны Солтүстік Каролина штатының Стэнли округіндегі Ядкин өзені мен Джорджия штатының Гвинет округіндегі Сары өзен бойында байқады. Ал Ив Десмарай 1952 жылы бұл түрді Acer saccharum subsp. leucoderme (Small) Desmarais деп сипаттады. Фрэнсис Реймонд Фосберг Acer nigrum var. leucoderme (Small) Fosberg синонимін қолданды.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Асер лейкодермесі Солтүстік Каролинадан Флоридаға дейін оңтүстікке қарай, ал Техасқа дейін батысқа қарай таралған.
Өсіру
Асер лейкодерме АҚШ-тың оңтүстік-шығысындағы жоталы аймақтардың жылы және құрғақ климатына өте жақсы бейімделген. А. лейкодерме өсу үшін құнарлы топыраққа қажеттілік танытпағандықтан, қалалық жерлерде отырғызуға қолдануға болады.
Флорида кеспектен ажырату
Aceraceae (күлтегін) отбасының мүшесі, Acer leucoderme ең жақын туысы, Acer floridanum (Флорида күлтегін немесе Оңтүстік қант күлтегін) жапырақтары мен мөлшері арқылы оңай ажыратылады. Ақ күлтегіннің жапырақтары әдетте кішкентай, 5-8 см диаметрлі, 3-5 бөлікті, ал Флорида күлтегіннің жапырақтары ірі, 11 см-ге дейін жетеді. A. leucoderme жапырақтарының астыңғы жағы сары-жасыл, Флорида күлтегінінің ақшыл астыңғы жағынан өзгеше. Флорида күлтегінінің жапырақтарындағы бөліктері A. leucoderme-ге қарағанда көбірек тікбұрышты және дөңгелек келген. Ақ күлтегін 9 метрге дейін өседі, бірақ көбінесе бұта сияқты көрінеді, ал Флорида күлтегіні 15-25 метрге дейін өседі. Екі ағаш та күзде жарқын қызғылт-сарыдан қызыл түске дейін жапырақтарын өзгертеді. Екі ағаш та қыста құрғақ жапырақтарын сақтап қалады.
Қолданылуы
Асер леукодерме көбінесе әсемдік ағаш ретінде қолданылады, бірақ одан сорақы ағаш өндірісі үшін де пайдаланылған.