Кіріспе

Американдық еврей математигі Бертрам Костант (24 мамыр 1928 – 2 ақпан 2017) – өкілдік теориясы, дифференциалдық геометрия және математикалық физика салаларында жұмыс істеген американдық математик.

Ерте өмір және білім

Костант Нью-Йорк қаласында өсті, ол 1945 жылы Стуйвесант орта мектебін бітірді. 1950 жылы Пердью университетінде математика мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды. Ол 1954 жылы Чикаго университетінен Ирвинг Сегалдың жетекшілігімен Лай топтарының өрнектемелері тақырыбында диссертация қорғады.

Математикадағы мансап

Принстон университеті мен Берклидегі Калифорния университетінің Ғылыми-зерттеу институтында жұмыс істегеннен кейін, ол Массачусетс технология институтының профессорлық құрамына қабылданды және 1993 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін сонда қызмет етті. Костанттың ғылыми еңбектері өкілдік теориясы, Ли топтары, Ли алгебралары, гомогенді кеңістіктер, дифференциалдық геометрия және математикалық физика, әсіресе симплектикалық геометрия салаларын қамтиды. Ол Lie тобы E8 бойынша бірнеше лекция оқыды. Ол геометриялық кванттау теориясын дамытуға үлкен үлес қосты. Оның прекванттау теориясын енгізуі кванттық Тода торлары теориясының пайда болуына әкелді. Костанттың бөлініс функциясы оның құрметіне аталған. Герхард Хохшильд пен Алекс Ф. Т. В. Розенбергпен бірге ол кейбір алгебралардың Хохшильд гомологиясын сипаттайтын Хохшильд–Костант–Розенберг теоремасының авторларының бірі. Оның шәкірттерінің арасында Джеймс Харрис Симонс, Джеймс Леповский, Мосс Свидлер, Дэвид Воган және Биргит Спех бар. Қазіргі уақытта оның 100-ден астам математикалық ізбасары бар.

Марапаттар мен құрметтер

Костант 1959-60 жылдары Гуггенхайм стипендиаты (Парижде) және 1961-63 жылдары Слоан стипендиаты болды. 1962 жылы ол Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі, ал 1978 жылы Ұлттық ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. 1982 жылы Тель-Авив университетінің Саклер озық зерттеулер институтының мүшесі болды. 1990 жылы ол 1975 жылғы «Байланыстардың белгілі бір тізбектерінің болуы және толымсыздығы туралы» мақаласы үшін Американдық математикалық қоғамның Стил сыйлығымен марапатталды. 2001 жылы Костант Берклиде Черн лекторы және Черн қонақ профессоры болды. Ол 1989 жылы Аргентинаның Кордоба университетінен, 1992 жылы Испанияның Саламанка университетінен және 1997 жылы Пердью университетінен құрметті диплом алды. Соңғысы, оның бітірген оқу орнынан, математикаға қосқан маңызды үлесі мен оның және оның еңбектерінің зерттеушілердің бірнеше буынына шабыттандырғаны үшін құрметті ғылым докторы дәрежесін алды. 2008 жылдың мамыр айында Тынық мұхиты математикалық ғылымдары институты «Lie Theory and Geometry: the Mathematical Legacy of Bertram Kostant» атты конференция өткізді, онда Костанттың 80 жылдығына орай өмірі мен еңбектері тойланды. 2012 жылы ол Американдық математикалық қоғамның алғашқы мүшелерінің қатарына сайланды. Өмірінің соңғы жылы Костант Рио-де-Жанейроға физикадағы топтық-теориялық әдістер жөніндегі коллоквиумға қатысты, онда ол беделді Вигнер медалін «математика мен физиканың жаңа салаларын тудырған бейнелеу теориясына қосқан маңызды үлесі үшін» алды.