Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кейінгі Трэн әулеті (, chữ Nôm: 茹後陳; қытай-вьетнам: triều Hậu Trần, chữ Hán: 朝後陳), ресми атауы Ұлы Вьет (; chữ Hán: 大越) – вьетнамдық әулет. Бұл 1407 және 1413 жылдар аралығында Қытайдың Мин әулетіне қарсы вьетнамдық көтерілістерге басшылық еткен Тран әулетінің тікелей жалғасы болды. Бұл кезеңде Мин Қытайы Вьетнамды басып алып, билік құрған кезде, оған қарсы екі көтеріліс болды.
The Later Trần dynasty (, chữ Nôm: 茹後陳; Sino Vietnamese: triều Hậu Trần, chữ Hán: 朝後陳), officially Great Việt (; chữ Hán: 大越), was a Vietnamese dynasty. It was the continuous line of the Tran dynasty that led Vietnamese rebellions against the Chinese Ming dynasty from between 1407 and 1413. The regime was characterized by two revolts against the Ming China which had by then established its rule over Vietnam.
Бірінші кезең (14071409)
1406–1407 жылдары Мин империясының Вьетнамды басып алуы Хо Куй Лиді қызметтен шеттету және бұрынғы Тран әулетін Дай Вьет тағына қайтару мақсатымен жасалды, алайда бұл Дай Вьеттің құрылуымен және Цзяочжи провинциясының құрылуымен аяқталды. Миннің жылнамаларында Тран әулетінен мұрагер табылмай, вьетнамдық мемлекетті Мин империясына қосып алғаны айтылады, бірақ Тран әулетінің мүшелері пайда болып, Мин билігіне қарсы шыққанда, Мин оларды елемеді, тіпті іздеп тауып, жазалап өлтірді. 1408 жылы Мин қытайлықтарына қарсы Вьетнамдағы алғашқы көтеріліс ханзада Тран Нгой басшылығымен болды. Вьетнамдық жылнамалар оны бұрынғы Тран патшасының екінші ұлы деп мойындаса, Мин оны моңғолдық қиянаткер деп есептеді. Мин императоры Мю Шенгке көтерілісті басу үшін Юньнань, Гуанси, Гуйчжоу және Сычуань провинцияларынан 40 000 әскерді жұмылдыруға бұйрық берді, бірақ Тран Нгойдың партизандық отрядтарынан толық жеңіліске ұшырады. 1409 жылдың 23 ақпанында Юнле императоры Мю Шенгтің орнына Чжан Фуды тағайындады. 1407 жылы ол басып алған 8600 қайық пен 47 000 әскерді біріктіріп, Чжан Фу 1409 жылдың қыркүйегінде теңіз шайқасында Тран Нгойдың 20 000 әскері мен 600 кемесін жеңді. Тран Нгой желтоқсан айында тұтқындалып, Нанкинге өлім жазасын алу үшін жіберілген кезде, оның туысы Тран Куй Хоанг Мин әулетіне қарсы күресті жалғастырды. Тран Куй Хоанг Юнле императорына екі рет елшілік жіберіп, мойындауын сұрады. Бірінші елшілер тоғышастырылды, бірақ Мин екінші елшілерді қабылдады, олар Тран Куй Хоангтың өзінің қатысуын алмастыру үшін алтын мен күмістен жасалған мүсіндерді әкелді. Хо Куй Лидің ұлы Хо Нгуен Трунгты жоғары сот лауазымына көтерген Юнле, Хо Нгуен Трунгты елшілермен сөйлесіп, қосымша ақпарат алу үшін тағайындады. Елшілердің бірі Хоға "шын" жағдайды жеткізді, содан кейін Миннің ұсынысын қабылдады. Ол Тран Куй Хоангты Цзяочжи провинциясының провинциялық комиссары етіп тағайындады және сол елшіні Нге Анның судьясы етіп тағайындады. Алайда, елшіге келген соң, ұсынысты қабылдағаны үшін Тран Куй Хоанг оны өлімге кесті, өйткені елші оның атынан төмен лауазымды қабылдағанына наразы болды.
The Ming conquest of Vietnam of 1406–1407 in attempt to remove Ho Quy Ly and to bring the previous Tran family back to the throne of Dai Viet, however resulted in the destruction of Dai Viet and the creation of Ming province of Jiaozhi. The Ming's chronicles said that when they did not see a Tran heir, they incorporated the Vietnamese kingdom into Ming Empire, but when Tran royal family members appeared and challenged the Ming rule, the Ming ignored them, even hunted down and executed them. The first Vietnamese uprising against the Ming Chinese rule in 1408 was led by Prince Tran Ngoi. Vietnamese annals recognized him as the second son of the former Tran king, while the Ming considered him to be a Hmong imposter. The Ming emperor ordered Mu Sheng mobilized 40,000 from Yunnan, Guangxi, Guizhou and Sichuan to repress the rebellion, but was utterly defeated by Tran Ngoi's guerrilla bands. Yongle emperor, being preoccupied with the Mongol wars, appointed Zhang Fu to replace Mu Sheng on February 23, 1409. Mobilizing 8,600 boats he had captured in 1407, along with 47,000 troops, Zhang Fu overwhelmed Tran Ngoi's 20,000 men and 600 ships in a naval battle in September 1409. While Tran Ngoi was captured in December and being delivered to Nanjing for execution, his nephew Tran Quy Khoang continued leading the struggle against the Ming dynasty. Tran Quy Khoang sent two missions to the Yongle emperor seeking recognition. The first pair of envoys were executed, but the Ming accepted the second pair, who carried statues of gold and silver to substitute for Tran Quy Khoang's personal presence. Yongle, who had promoted Ho Quy Ly's son Ho Nguyen Trung to a high court position, appointed Ho Nguyen Trung to speak to the envoys and find out more information. One of the envoys revealed the "true" situation to Ho, then accepted the Ming's offer to appoint Tran Quy Khoang as the Province Commissioner of Jiaozhi Province and appoint that envoy as the magistrate of Nghe An. However, upon returning, the envoy who accepted the offer was executed by Tran Quy Khoang, who was displeased at the envoy accepting the lower position on his behalf.
Екінші кезең және жеңіліс (14091414)
Тран Куй Хоанг әрі қарай қозғалысын жаңартып, бүлігіне көбірек адамдарды жинады. Жан Фу Вьетнамды басу үшін Цзяоцзиге қайтаруға бұйрық алды және Тран Куй Хоангтың сол аймақта зор амбициялары бар екенін, Мин императорының өз халқының тағдырын шешуіне рұқсат етпейтінін білді. Жан Фу 1411 жылғы 12 ақпанда Нам Динде Тран Куй Хоангтың әскерлерімен шайқасып, 4500 адамды өлтіріп, 2000 адамды тұтқынға алды. 6 тамызда генерал Чжан Шенгтің басқаруымен Мин әскері Тан Хоадағы қаһарлы шайқаста жеңіске жетіп, 160 кемені батырып, 120 қайықты жаулап алып, жүздеген мың вьетнамдықты өлтірді. Қару-жарақ және сандар жағынан артықшылыққа ие болған Тран Куй Хоанг және оның жақтастары Вьетнамның жер бедерін пайдаланып, Мин әскерлеріне қарсы күресін жалғастырды, қажет болған жағдайда Камбоджаға шегінді. 1413 жылдың соңына қарай оның күші 60-70 пайызға азайды және тірі қалу үшін Мин астық қоймаларынан азық-түлік пен егін ұрлауға мәжбүр болды. Ол, оның әйелі және бауыры 1414 жылғы 30 наурызда Мин әскерімен тұтқындалды және 16 тамызда Нанкинде өлім жазасына кесілді.
Tran Quy Khoang eventually renewed his movement, rally more people into his rebellion. Zhang Fu was ordered to return Jiaozhi to suppress the Vietnamese, and learned that Tran Quy Khoang had high ambitions in that part of the world and would not allow the Ming emperor to dictate the destiny of his people. Zhang Fu again mobilized a strong force of 24,000, battled Tran Quy Khoang's forces in Nam Định on February 12, 1411, killed 4,500 and captured 2,000. On August 6, the Ming army under general Zhang Sheng won fiercely battle in Thanh Hóa, sank 160 vessels, captured 120 boats and killed hundreds of thousands of Vietnamese. Outgunned and outnumbered, Tran Quy Khoang and his partisans continued fought against the superior Ming forces by utilizing Vietnam's terrains against the Ming regulars, and retreating into Cambodia when necessary. By end of 1413, his force lost 60% to 70% and was forced to steal food and crop from the Ming granaries for survival. He, his wife, and his brother were captured by the Ming on March 30, 1414, and was executed in Nanjing on August 16.
Монархтар
Giản Định Đế (簡定帝), билеу мерзімі 1407–1409
Trùng Quang Đế (重光帝), билеу мерзімі 1409–1413
Giản Định Đế (簡定帝), r. 1407–1409
Trùng Quang Đế (重光帝), r. 1409–1413