Батыс Жінь дәуірінің ақыны және саяхатшысы Чжан Хуа
Zhang Hua
Жан Хуа (232-300) – Батыс Жінь дәуірінің ақын-саяхатшысы. "Боувучжи" энциклопедиясының авторы, саяси мансабы биік болған. Сәулеттік тұрақтылыққа үлес қосты, бірақ қастандық құрбаны болды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытайлық шенеунік және ақын (232–300)
Chinese official and poet (232 300)
Чжан Хуа (232–7 мамыр 300), әдеби есімі Маоксиан, Батыс Цзинь әулетінің және оған дейінгі Цао Вэй мемлекетінің қытай ақыны және саясаткері болған. Өнерлі ақын Чжан «Бовуцзи» атты табиғаттың кереметтері мен құпия құбылыстар туралы жазбалар жинағының авторы. Оның саяси мансабы 291–300 жылдары гүлденді, ол император Цзя Наньфэннің билігіндегі жетекші министр қызметін атқарды. Чжан тиімді министр саналды және әріптесі Пей Вэймен бірлесіп, Цзинь сарайындағы салыстырмалы тұрақтылықты сақтауға көмектесті. 299–300 жылдары сарайда фракциялық таластар күшейген кезде Чжан император туысы Сима Лунның бүлік көтерілуге шақыруларын қабылдамады және ол билікті басып алғанда жазаланды.
Zhang Hua (232–7 May 300), courtesy name Maoxian, was a Chinese poet and politician of the Western Jin dynasty and the preceding state of Cao Wei. An accomplished poet, Zhang also authored the Bowuzhi, a compendium of entries about natural wonders and supernatural phenomena. His political career reached its zenith from 291 to 300, when he served as a leading minister during the de facto regency of Empress Jia Nanfeng. Zhang was considered an effective minister and, in conjunction with his colleague Pei Wei, helped ensure a period of relative stability within the Jin court. As the court fell into factional disputes from 299 to 300, Zhang rebuffed the rebellious overtures of the imperial relative Sima Lun and was executed when the latter seized power from the empress.
Вэй тұсында қызмет ету және тарихы
Чжан Хуаның әкесі Чжан Пинг (張平) Үш патшалық дәуірінде Цао Вэй мемлекетінде әкімші болып қызмет еткен. Чжан Хуа әлі жас болғанда ол қайтыс болды. Чжан Хуаның отбасы кедейленіп, ол жас кезінде мал бақты. Әкім Лиу Фан (劉放) Чжан Хуаның қабілетіне қатты әсерленіп, оны өзінің қызына үйлендірді. Чжан Хуа әдеби дарынымен танылып, өлеңдер жинағын жазды, сырттай қарағанда ол құстар туралы болғанмен, шын мәнінде адамдардың мінез-құлқы туралы айтқан. Оның өлеңдері кеңінен танылды, ал әкімші оны регент Сима Чжаоға ұсынды. Сима Чжао оны хатшыларының бірі етіп тағайындады, және ол осы қызметте өзін жақсы жағынан көрсетті. Бірақ, Церемониялар министрлігінің академигі (太常博士) болып жұмыс істегенде, императорлық ата-бабалар ғибадатханасының бір тірегі сынғаннан кейін, салғысыздан қызметтен босатылып, қорланды.
Zhang Hua's father, Zhang Ping (張平), was a commandery administrator in the Cao Wei state during the Three Kingdoms period. He died when Zhang Hua was still young. Zhang Hua's family became impoverished, and he was a shepherd when he was young. The official Liu Fang (劉放) was so impressed with Zhang Hua that he arranged for Zhang Hua to marry his daughter. Zhang Hua became known for his literary talent, and he wrote a collection of poems, ostensibly about birds – but in fact about people's tendencies. His poems received great renown, and the commandery administrator recommended him to the regent, Sima Zhao. Sima Zhao made him one of his secretaries, and he distinguished himself in that role. However, as an Academician in the Ministry of Ceremonies (太常博士), he suffered disgrace when he was dismissed for negligence after one of the beams in the imperial ancestral temple broke.
Цзинь әулетінің тұсында қызмет ету
265 жылы Сима Чжаоның ұлы Сима Ян (У императоры) соңғы Цао Вэй императоры Цао Хуаннан тақты тартып алып, Цзинь әулетін құрды (266–420), ол Чжан Хуаны Сары қақпаның мырзасы (黃門侍郎) етіп тағайындады және оған екінші маркиз (關內侯) атағын берді. Кейіннен ол жазу шебері (尚書) лауазымына көтерілді. 279 немесе 280 жылдары генерал Ян Ху император Вуны Цзинь әулетінің қарсыласы Шығыс Вуны жаулап алуға шақырғанда, көптеген лауазымды адамдар қатты қарсылық білдірді, бірақ Чжан Хуа Ян Хумен келісіп, Шығыс Вуға қарсы науқанның стратегиясы мен логистикалық шараларына белсенді қатысты. 280 жылы Цзинь әулеті Шығыс Вуны жаулап алғаннан кейін, император Ву Чжан Хуаны Гуанву маркизі (廣武侯) ретінде оның үлесі үшін марапаттады. Чжан Хуа көп ұзамай император Вудың ықыласынан айырылды. Бірде император Ву ұлы Сима Чжунның (кейіннен император Хуэй) регенті кім болуы керек деп сұрағанда, Чжан Хуа император Вудың інісі Сима Ю (Ци ханзадасы) ұсынды. Сима Ю бұл рөлді орындауға қабілетті болғанымен, император Ву Чжан Хуаға ашуланды, себебі ол Сима Ю болашақта Сима Чжуннан тақты тартып алуы мүмкін деп қорқыды, өйткені ол халықтан зор қолдауға ие болған. Бұрын Шығыс Вуға қарсы науқанға қарсы болған шенеуніктер бұл мүмкіндікті пайдаланып, император Ву алдында Чжан Хуа туралы жаман сөздер айтып, императордың ықыласынан айырды. Содан кейін император Ву Чжан Хуаны Ю провинциясындағы солтүстік шекараға, Ухуанды қорғайтын полковник (護烏桓校尉) және Солтүстікті бекітуші генерал (安北將軍) ретінде қызмет етуге жіберді. Чжан Хуа өзінің қызметін жақсы атқарды, өйткені ол аймақтағы Ухуан және Сяньбей тайпалары сияқты хань емес тайпаларды бағындырды. Император Ву Чжан Хуаны патшалық астана Лоянға министрлік лауазымдарға шақыруды ойластырғанмен, Чжан Хуаны ұнатпайтын шенеуніктердің пікірін тыңдағаннан кейін әрқашан ойын өзгертіп отырды. 290 жылы император Ву қайтыс болғаннан кейін, Чжан Хуа Луоянға қайта шақырылып, рәсімдер жөніндегі шенеунік (太常卿) болып тағайындалды, бұл нақты билігі жоқ лауазым еді. Оның негізгі міндеті жаңадан таққа отырған Сима Чжунның (Император Хуэй) мұрагері Сима Юға сабақ беру болды. Императрица Цзя Наньфэн императрица Жесір Ян мен оның әкесі Ян Цзюньді төңкеріспен құлатып, Чжан Хуаға оң жақ кеңесші (右光祿大夫), сарай қызметкері (侍中) және сарай жазушыларының бақылаушысы (中書監) ретінде үлкен жауапкершіліктер жүктеді. 296 жылы Чжан Хуа құрылыс министрі (司空) болып тағайындалды. Келесі жылдары, императрица Цзя Наньфэн билікте болған кезде (Император Хуэй тек қуыршақ император болған), Чжан Хуа өзінің саяси шеберлігін қолданып, әртүрлі бәсекелес топтарды тежеуге тырысты, императрица Цзяның туысы Пей Вэймен бірлесіп.
In 265, after Sima Zhao's son, Sima Yan (Emperor Wu) usurped the throne from the last Cao Wei emperor Cao Huan and established the Jin dynasty (266–420), he appointed Zhang Hua as a Gentleman of the Yellow Gate (黃門侍郎) and awarded him the title of a Secondary Marquis (關內侯). He was promoted to the position of a Master of Writing (尚書) later. Around 279 or 280, when the general Yang Hu encouraged Emperor Wu to conquer the Jin dynasty's rival state Eastern Wu, most officials strongly objected but Zhang Hua agreed with Yang Hu and became heavily involved in the strategies and logistic arrangements behind the campaign against Eastern Wu. After the Jin dynasty conquered Eastern Wu in 280, Emperor Wu enfeoffed Zhang Hua as the Marquis of Guangwu (廣武侯) to honour him for his contributions. Zhang Hua soon fell out of favour with Emperor Wu. When Emperor Wu once asked him who could be a regent for his son Sima Zhong (later Emperor Hui), Zhang Hua recommended Emperor Wu's brother, Sima You (the Prince of Qi). Although Sima You was clearly capable of fulfilling that role, Emperor Wu was angry with Zhang Hua because he feared that Sima You might usurp the throne from Sima Zhong in the future since he had much support from the masses. The officials who previously opposed the campaign against Eastern Wu seized this opportunity to speak ill of Zhang Hua in front of Emperor Wu and cause him to fall out of the emperor's favour. Emperor Wu then sent Zhang Hua away to the northern frontier in You Province to serve as Colonel Who Protects the Wuhuan (護烏桓校尉) and General Who Stabilises the North (安北將軍). Zhang Hua performed well in office as he pacified the various non Han Chinese peoples, such as the Wuhuan and Xianbei tribes, in the region. Although Emperor Wu considered summoning Zhang Hua back to the imperial capital Luoyang to serve in ministerial positions, he changed his mind every time after listening to officials who disliked Zhang Hua. Following Emperor Wu's death in 290, Zhang Hua was summoned back to Luoyang to serve as an Official of Ceremonies (太常卿), a position without actual power. His role was mainly to teach Sima Yu, the heir apparent of the newly enthroned Sima Zhong (Emperor Hui). After Empress Jia Nanfeng overthrew Empress Dowager Yang and her father Yang Jun in a coup d'état, she entrusted Zhang Hua with greater responsibilities as Right Household Counsellor (右光祿大夫), Palace Attendant (侍中) and Supervisor of the Palace Writers (中書監). In 296, Zhang Hua was promoted to Minister of Works (司空). Over the subsequent years, with Empress Jia Nanfeng in power (Emperor Hui was merely a puppet emperor), Zhang Hua used his political skills to keep the various competing factions in check, in conjunction with Empress Jia's cousin Pei Wei.
Өлім
299 жылы император Цзя Наньфэн Сима Юге мемлекеттік қасас жасады деп жала жапқаннан кейін, оны тақтан түсірді, соның салдарынан саяси жағдай Чжан Хуаның күшіне басып, оны басқару мүмкін болмай қалды. Келесі жылы Сима Ю қайта оралып, билікке таласады деп қорқып, император Цзя оны өлтірді. Хуэй императорының немере інісі, Цжао ханзадасы Сима Лун, император Цзяны биліктен ығыстыру үшін төңкеріс ұйымдастырды. Ол Чжан Хуаны өзіне қосылуға көндіруге тырысты, бірақ Чжан Хуа тартынды. Сол жылы Сима Лун император Цзяны сәтті құлатып, оның бірнеше жақтастары мен байланысты адамдарын (соның ішінде Чжан Хуаны) отбасыларымен бірге өлімге кесті. Содан кейін Сима Лун таққа отырып, қысқа ғана уақытқа император болып билік жүргізді, бірақ ол да тақтан құлатылды. 301 жылы Сима Юдың ұлы, Сима Цзюнь (Ци ханзадасы), сол кездегі регент, Чжан Хуаның атын ақтап, бұрынғы лауазымдары мен атақтарын қайта берді.
In 299, the political firestorm became too big for Zhang Hua to handle after Empress Jia Nanfeng framed Sima Yu for treason in 299 and had him deposed. In the following year, fearing that Sima Yu would make a comeback, Empress Jia had him murdered. Sima Lun (the Prince of Zhao), a granduncle of Emperor Hui, plotted a coup d'état to remove Empress Jia from power. He tried to persuade Zhang Hua to join him, but Zhang Hua was reluctant to do so. Later that year, after Sima Lun successfully overthrew Empress Jia, he had her several of her supporters and associates (including Zhang Hua) executed along with their families. Sima Lun then usurped the throne and briefly ruled as emperor before he was overthrown. In 301, Sima You's son, Sima Jiong (the Prince of Qi), then the regent, had Zhang Hua posthumously rehabilitated and restored to his former titles and positions.
Поэзия
Жан Хуаның поэзиясын Руан Цзи және Чэнь Лю (陳留) сияқты адамдар жоғары бағалады. Ол өте білімді болған, және ол үйін ауыстырғанда кітапханасын тасымалдау үшін отыз арба қажет болды. Жан Хуа түрлі қызығушылық тақырыптарына арналған мақалалар жинағы – "Бовуцзи" еңбегінің авторы. Бұл еңбек Сунь әулеті кезінде жоғалып кеткен сияқты, ал қазіргі кезде осы атпен таралған жұмыс, басқа кітаптардан алынған үзінділерден құрастырылған болуы мүмкін.
Zhang Hua's poetry was admired by such people as Ruan Ji and Chen Liu (陳留). He was profoundly learned, and when he changed houses it took thirty carts to carry his library. Zhang Hua was the author of the Bowuzhi, a collection of articles on various topics of interest. It appears to have perished during the Song dynasty, and the modern work which passes under that name was probably compiled from extracts found in other books.
Отбасы
Чжан Хуаның екі ұлы болды: Чжан И (張禕), ол тұрақты атты әскери кеңесші (散騎常侍) қызметін атқарды; Чжан Вэй (張韙), ол атты жолдас (散騎侍郎) болды. Екеуі де 300 жылы әкесімен және отбасының қалған бөлігімен бірге қаза тапты. Чжан Хуаның немерелерінің бірі – Чжан Ю (張輿) ғана тазалаудан аман қалды. Ол 301 жылы әкесінің абыройы қайта жаңарғаннан кейін, оның лауазымын мұраға алды.
Zhang Hua had two sons: Zhang Yi (張禕), who served as a Regular Mounted Attendant (散騎常侍); Zhang Wei (張韙), who served as a Mounted Gentleman (散騎侍郎). Both of them died together with their father and the rest of their families in 300. Only one of Zhang Hua's grandsons, Zhang Yu (張輿), survived the purge. He inherited his grandfather's peerage in 301 after his grandfather was posthumously rehabilitated.