Самма әулеті: 1351-1524 жж. Синд сұлтандығында билеген ортағасырлық Синдтік династия. Тарихи ескерткіштер, Лохана тайпасы, Ислам және Сухравардилық сопылық.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
15 ғасырдағы Синд аймағындағы династия.
15th century dynasty based in Sindh
Самма әулеті (سَمَّا, ساما, سَمَّه) – 1351 жылдан 1524 жылы Арғун әулетімен ауыстырылғанға дейін Синд сұлтандығын билеген ортағасырлық Синд династиясы. Самма әулеті Синдте Тхаттадағы некрополь және басқа да құрылыстар арқылы өз іздерін қалдырды.
The Samma dynasty (, ) was a medieval Sindhi dynasty which ruled the Sindh Sultanate from 1351 before being replaced by the Arghun dynasty in 1524. The Samma dynasty has left its mark in Sindh with structures including the necropolis of and royalties in Thatta.
Басталуы
Чачнамаға сәйкес, Лохана тайпасының жаттары Саммаларды қамтыды. Сара Ансари Саммалар мен Сумролардың екеуі де ислам дінін қабылдаған кезде раджпут тайпалары болғанын айтады. Олардың басшылары Уч және Мултан қалаларындағы Сухраварди суфийлерінің ізбасарлары болды. Фиришта Синдтегі жер иелерінің екі тобын – Сумра мен Самманы – атап көрсетеді. Самма әулетінің алғашқы жылдары туралы ақпарат өте аз. Мұсылмандар алғаш рет Синдке келген кезде Самма сияқты тайпалар жаттардың бір бөлігі деп есептелді немесе олармен теңестірілді. Ибн Баттутадан 1333 жылы Саммалардың бүлік шығарғаны белгілі, оған әулеттің негізін қалаушы Жам Тамачи Унар жетекшілік етті. Саммалар 1335 жылдан кейін Сумроларды құлатты, ал Сумроның соңғы билеушісі Дели сұлтаны Мұхаммед бин Туғлуқ қорғауында Гуджарат губернаторына паналады. Мұхаммед бин Туғлақ 1351 жылы Синдке жорық жасады және Сондада қайтыс болды, мүмкін, Сумроларды қайта орнатуға тырысқанда. Осымен Саммалар тәуелсіздікке ие болды. Келесі сұлтан Фирүз Шах Туғлақ 1365 және 1367 жылдары Синдке шабуыл жасады, бірақ сәтсіз аяқталды. Деліден келген күштердің көмегімен ол кейін Банбхинийоның бағынуын алды. Самма әулеті Сумра әулетін жеңіп, 1365–1521 жылдары Синдті биледі. Сол шақта Синдхи Сваранкар қауымы Катчтан Синдтегі туған қалаларына оралды, ал кейбіреулері Синдх өзенінің жағасында, Даду қаласының жанындағы бос жерлерге қоныстанды. 1500 жылдың соңына қарай Синдхи Сваранкар қауымының барлығы дерлік Синдке қайтып келді. Осы кезең Синдте суфизмнің ой-пікірлері мен үйретімдерінің басталуын білдіреді. Сондықтан, бір кезге Саммалар тағы да Деліге бағынышты болды. Кейін Делі сұлтандығы құлағаннан кейін олар толық тәуелсіздікке ие болды. Самма билігінің көп бөлігінде Синд Гуджарат сұлтандығымен саяси және экономикалық байланыста болды, кейде шиеленістер туды. Самма әулетінің монеталарында «Сұлтан» және «Шах» атақтарымен қатар «Джам» атағы да болды. Батыс Гуджараттың Джедеджа билеушілері де Самма тайпасының бір бөлігі және Синдтің алғашқы Самма сұлтаны Жам Унардан тікелей тараған. Сандай мұсылмандары – Синдтің Саммалары. Гуджараттың Чудасама раджпуттары да Самма тайпасының бір бөлігі, олар әлі де индуистер және Гуджараттың Джунагад ауданы мен Бхал аймағында таралған.
According to Chachnama, Jats of Lohana tribe included Sammas. Sarah Ansari states both Sammas and Soomros to be Rajput tribes when they converted to Islam. Their chiefs were followers of Suhrawardi Sufi saints with their base at Uch and Multan. Firishta mentions two groups of zamindars in Sindh, namely Sumra and Samma. Information about the early years of the Samma dynasty is very sketchy. Tribes such as Samma were regarded as a sub division of Jats or on a par with the Jats when Muslims first arrived in Sindh, and it is known from Ibn Battuta that in 1333 the Sammas were in rebellion, led by the founder of the dynasty, Jam Tamachi Unar. The Sammas overthrew the Soomras soon after 1335 and the last Soomra ruler took shelter with the governor of Gujarat, under the protection of Muhammad bin Tughluq, the sultan of Delhi. Mohammad bin Tughlaq made an expedition against Sindh in 1351 and died at Sondha, possibly in an attempt to restore the Soomras. With this, the Sammas became independent. The next sultan, Firuz Shah Tughlaq attacked Sindh in 1365 and 1367, unsuccessfully, but with reinforcements from Delhi he later obtained Banbhiniyo's surrender. The Samma dynasty overtook the Sumra dynasty and ruled Sindh during 1365–1521. Around that time, the Sindhi Swarankar community returned from Kutch to their home towns in Sindh, and some settled empty land on the banks of Sindhu River near Dadu, Sindh. By the end of year 1500, nearly the entire Sindhi Swarankar community had returned to Sindh. This period marks the beginning of Sufistic thought and teachings in Sindh. For a period the Sammas were therefore subject to Delhi again. Later, as the Sultanate of Delhi collapsed they became fully independent. During most of period of Samma rule, the Sindh was politically and economically tied to the Gujarat Sultanate, with occasional periods of friction. Coins struck by the Samma dynasty show the titles "Sultan" and "Shah" as well as "Jam", the Jadeja rulers of western Gujarat also part of Samma tribe and directly descended from Jam Unar, the first Samma sultan of Sindh. Sandhai Muslims are Samma of Sindh. Even the Chudasama Rajputs of Gujarat are also part of Samma tribe, who are still Hindu, and distributed in Junagadh District and Bhal Region of Gujarat.
Тарих
Самма әулеті "Джам" атағын алды, бұл "патша" немесе "сұлтан" дегенмен мағынасы бірдей, себебі олар өздерін Джамшидтен тараған деп есептеді. Самма әулеті туралы негізгі мәліметтерді Низамуддин, Әбу әл-Фазл, Фиришта және Мир Массум сияқты тарихшылар қалдырған, бірақ олардың бәрінің де мәліметтері толық емес және бір-бірімен қайшылықты. М. Х. Саидтың "Делі сұлтандығының тарихы" еңбегінде осы әулеттің хронологиясының сенімді жазылуы келтірілген.]] II Джам Низамуддин (866–914 хижри, 1461–1508 жылдары) – 1351–1551 жылдар аралығында Синд, Пенджаб және Белуджистанның бір бөлігін билеген Самма немесе Джамот әулетінің ең танымал сұлтаны. Ол Жам Ниндо есімімен де белгілі болды. Оның резиденциясы қазіргі Пәкістанның Татта қаласында орналасқан. Самма сұлтандығы өзінің гүлдену шегіне Джам Низамуддин II билігінде жетті, ол қазірге дейін батыр ретінде еске алынады және оның тұсы алтын ғасыр деп саналады. Билікке келгеннен кейін ол үлкен әскермен Бхаккарға жорық жасады, онда шамамен бір жылдай болып, сол аймалдағы халықты мазалаған қарақшылар мен тонаушыларды талқандады. Содан кейін ол Таттада абсолютті билікпен қырық сегіз жыл патшалық құрды. Жам Ниндоның билігінің соңғы кезеңінде, 1490 жылдан кейін, Шах Бег Аргун бастаған моғол әскері Қандаһардан келді және Чундуха мен Сидежухтың көптеген ауылдарына шабуыл жасап, Агри, Охандука, Сиби Синдича және Кот Мачиан қалаларын басып алды. Жам Ниндо өзінің вазирі Дарья хан бастаған үлкен әскерді жіберді, ол Сиби маңындағы Дурух и Куреб, сондай-ақ Жолов Гир немесе Халукхар деп аталатын ауылға жетіп, моғолдарды қырғын шайқаста жеңді. Шах Бег Аргунның інісі Әбу Мұхаммед Мирза шайқаста қаза тапты, ал моғолдар Қандаһарға қашып кетті және Джам Низамуддиннің тұсында қайта оралмады. Джам Низамуддиннің қайтысынан кейін оның туыстары Джам Фероз бен Джам Салахуддин арасында мұрагерлік үшін соғыс басталды.
The Samma dynasty took the title "Jam", the equivalent of "King" or "Sultan", because they claimed to be descended from Jamshid. The main sources of information on the Samma dynasty are Nizammud din, Abu 'l Fazl, Firishta and Mir Ma'sum, all lacking in detail, and with conflicting information. A plausible reconstruction of the chronology is given in the History of Delhi Sultanate by M. H. Syed.]] Jám Nizámuddín II (866–914 AH, 1461–1508 AD) was the most famous Sultan of the Samma or Jamot dynasty, which ruled in Sindh and parts of Punjab and Balochistan (region) from 1351–1551 CE. He was known by the nickname of Jám Nindó. His capital was at Thatta in modern Pakistan. The Samma Sultanate reached the height of its power during the reign of Jam Nizamuddin II, who is still recalled as a hero, and his rule as a golden age. Shortly after his accession, he went with a large force to Bhakkar, where he spent about a year, during which time he extirpated the freebooters and robbers who annoyed the people in that part of the country. After that, for a period of forty eight years he reigned at Tatta with absolute power. In the last part of Jám Nindó's reign, after 1490 CE, a Mughul army under Shah Beg Arghun came from Kandahar and fell upon many villages of Chundooha and Sideejuh, invading the town of Ágrí, Ohándukah, Sibi Sindichah and Kót Máchián. Jám Nindó sent a large army under his Vazier Darya Khan, which, arriving at the village known by the name of Duruh i Kureeb, also known as Joolow Geer or Halúkhar near Sibi, defeated the Mughuls in a pitched battle. Sháh Beg Arghun's brother Abú Muhammad Mirzá was killed in the battle, and the Mughuls fled back to Kandahár, never to return during the reign of Jám Nizámuddín. Jam Nizamuddin's death was followed by a war of succession between the cousins Jam Feroz and Jam Salahuddin.
Ферзудин қышқылы
Джам Феруз бин Джам Низам – Синдтің Самма әулетінің соңғы билеушісі. Джам Фероз әкесі Джам Низамуддиннің орнын жас кезінде иеленді. Джам Фероз жас болғандықтан, мемлекеттік істерді басқару бастапқыда оның қамқоршысының қолында болды, сондықтан ол уақытын гаремде өткізіп, көбінесе сыртқа шықпады. Бірақ ол министрлерінен қорқыныш сезінді. Алдын алу шарасы ретінде ол өзінің қызметіне Кибак Арғұнды және оның билігі кезінде Шахбег Арғұнды тастап, Таттаға келген Моғол тайпаларынан көптеген адамдарды алды. Джам Фероз оларға «Моғол Варах» деп аталатын қаланың бір бөлігін тұруға берді. Ол Дария Ханды тежеу үшін батыл адамдарды тартқандығы үшін өзін-өзі мақтан тұтты, бірақ осы адамдардың өзі оған қандай құлдырау әкелеріне бір сәт те ойламады. Себебі, осы адамдардың арасында Шахбег Арғұн 926 жылы (1519 жыл) Синдке шабуыл жасап, Fatehpur шайқасында жеңіске жетіп, Самма әулетінің билеуін құлатты.
Jam Feruz bin Jam Nizam was the last ruler of the Samma dynasty of Sindh. Jám Feróz succeeded his father Jám Nizámuddín at a minor age. Jám Feróz was a young man, and as from the commencement the management of the state affairs was in the hands of his guardian he spent his time in his harem and seldom went out. But he was fearful of his ministers. As a precautionary measure he enlisted in his service Kíbak Arghún and a large number of men belonging to the tribes of Mughuls, who had during his reign, left Sháhbeg Arghún and came to Tattá. Jám Feróz gave them the quarter of the town, called Mughal Wárah to live in. He secretly flattered himself for his policy in securing the services of intrepid men to check Daryá Khán, but he never for a minute imagined what ruin these very men were destined to bring on him. For, it was through some of these men that Sháhbeg Arghún was induced to invade and conquer Sind in 926 AH (1519 AD) at the Battle of Fatehpur, which resulted in the displacement of the Sammah dynasty of rulers by that of Arghún.
Мұра
Даттаның маңызды сауда және мәдени орталық ретінде дамуы Джам Нинданың қолдауы мен саясатына тікелей байланысты болды. 1514 жылы португалдар Хормуз сауда орталығын басып алған кезде, Сіндтен түсетін сауда олардың кеден түсімдерінің шамамен 10% құрады және олар Таттаны әлемдегі ең бай қалалардың бірі деп атады. Таттаның гүлденуі, бір жағынан, өзінің жоғары сапалы мақта және жібек тоқыма өнеркәсібіне, екінші жағынан, Пәнджаб және Солтүстік Үндістанның ішкі аймақтарынан тауар экспорттауға негізделген. Бірақ, моғолдар билікке келгеннен кейін сауда төмендеді. Кейін, Инд өзенінің негізгі арнасының лайлануына байланысты Татта енді порт ретінде жұмыс істемеді. Самма мәдениеті Индо-ислам архитектуралық стилінің қалыптасуына зор үлес қосты. Татта Макли төбесінде орналасқан 10 шаршы километрді алып жатқан некрополімен әйгілі. Ол Джам Нинда билігі тұсында қасиетті сипатқа ие болды. Жыл сайын мыңдаған адамдар осы қасиетті орынға қажылыққа барып, мұнда жерленген әулиелерді еске алады. Бұл қабірлер Таттаның сауда, дін және ғылым орталығы ретінде гүлденген ұзақ кезеңнің куәсі.
The rise of Thatta as an important commercial and cultural centre was directly related to Jam Ninda's patronage and policies. At the time the Portuguese took control of the trading centre of Hormuz in 1514 CE, trade from the Sindh accounted for nearly 10% of their customs revenue, and they described Thatta as one of the richest cities in the world. Thatta's prosperity was based partly on its own high quality cotton and silk textile industry, partly on export of goods from further inland in the Punjab and northern India. However, the trade declined when the Mughals took over. Later, due to silting of the main Indus channel, Thatta no longer functioned as a port. The Samma civilization contributed significantly to the evolution of the Indo Islamic architectural style. Thatta is famous for its necropolis, which covers 10 square km on the Makli Hill. It assumed its quasi sacred character during Jam Ninda's rule. Every year thousands perform pilgrimage to this site to commemorate the saints buried here. The graves testify to a long period when Thatta was a thriving center of trade, religion and scholarly pursuits.