Кіріспе

Бокс немесе күрес спортындағы тұрып күресу позыциясы, тік қадаммен құшақтасу.

Клинч күресі немесе тұзақтау – бұл тұрып күресудің бір бөлігі, онда қарсыластар әдетте клинч ұстап тұрып, бір-бірімен күреседі. Қарсыласты клинчте ұстау оның кейбір соққыларын, тепкілерін және жақын арада қолданылатын қаруларын тиімсіз етуге мүмкіндік береді. Клинч сонымен қатар, қарсыласты жерге түсіру, лақтыру немесе аяғын сүріп тастау арқылы тұрып күресуден жердегі күреске өту үшін де қолданылады. Клинч күресі күрес, дзюдо, шуай-джао, муай-тай, летвей, самбо, бразилиялық джиу-джитсу, кенпо және сумо сияқты спорттық жекпе-жек өнерінде, сондай-ақ винг-чун, баджикуан, айкидо және хапкидо сияқты өзін-өзі қорғауға бағытталған жекпе-жек өнерінде маңызды роль атқарады.

Жауынгерлік спорт түрлерінде

Клинч күрес – күрес сияқты көптеген жекпе-жек спорттарының басты назарында болады, сондай-ақ әуесқой күрес, самбо, муай тай, летвей және аралас жекпе-жек өнерінің маңызды бөлігі. Клинчтің сипаты әртүрлі спорт түрлерінің ережелеріне байланысты өзгереді. Муай тай клинчтен соққы беруге көп көңіл бөледі, ал дзюдо лақтыруларға баса назар аударады. Осы спорт түрлерінің барлығына ортақ ереже – клинч жасау үшін қажетті күреске рұқсат ету. Бокс немесе таэквондо сияқты басқа жекпе-жек спорт түрлері клинчті қысқа ғана уақытқа рұқсат етеді немесе мүлдем рұқсат етпейді. Егер клинч жасауға тыйым салынса, клинч жасаған спортшыға ескерту беріледі, немесе төреші жекпе-жекті алыстан қайта бастайды.

Ұсталу әдістері

Клинч – бұл жердегі күресте басымдық позицияға қол жеткізу үшін күшті құрал, сондай-ақ ұпай жинауға немесе жекпе-жекте жеңіске жету үшін қолданылады, мысалы, әуесқой күресте үлкен амплитудалық лақтыру немесе дзюдода иппон. Қолданылатын техникалар түрі қатысушылардың ұстап алып, теңгерімнен шығаруға немесе лақтыруға пайдалана алатындай жеңіл киім кию-кимеуіне байланысты. Жарыстарда мұндай киімдердің мысалдары – Далянь (Шуай Цзяо Жакеті), дзюдоги, бразилиялық джиу-джитсу гиі немесе куртка. Мұндай киім киілетін жарыстарда (көбінесе ги деп аталады) қарсыластың гиін басып алуға ерекше мән беріледі, осы арқылы оны теңгерімнен шығарып лақтыруға тырысады. Мұндай жарыстардың мысалдары – дзюдо, самбо немесе кейбір бразилиялық джиу-джитсу жарыстары. Дегенмен, BJJ-де көбінесе гимен және гисіз жарыстар үшін бөлек дивизиондар болады. Гисіз жарыста екі қолмен мойыннан ұстау (double underhooks) алу тиімді деп саналады, себебі бұл позициядан лақтыру немесе түсіру амалдарын орындауға болады. Мұндай жағдайда қарсыластың артына өту – «арқаға түсу» деп аталады, және бұл одан да тиімді деп есептеледі, өйткені қарсыластың осы позициядан қорғануы қиын. Осы позициядан орындалатын техниканың мысалы – суплекс.

Қол мен қолдың орналасуы

Жарыс барысында жауынгердің қолдарының орналасуы аса маңызды. Жауынгер әрқашан қарсыласының қолының ішкі жағында болуға тырысады, бұл оған қарсыласының шынтақтарын біріктіріп, жағдайын нығайтуға мүмкіндік береді. Жауынгер әрқашан қолдарын "қолтықтаған" күйде ұстауға ұмтылады.

Ұрлау әдістері

Қолдануға болатын көптеген әсерлі соққылау техникалары бар, оларды тұтқадан тиімді қолдануға болады. Муай тай, баджикуан, винг-чун, летвей және аралас жекпе-жек өнерінің маңызды бір бөлігі болып табылады. Тұтқадан шынтақтарды, сондай-ақ ілгектер және жоғарғы соққылар сияқты қысқа, дөңгелек соққыларды тиімді қолдануға болады. Көптеген жекпе-жек спорт түрлерінде рұқсат етілмегенімен, летвейде бас соққысын қолдануға ынталандырылады және оны тұтқадан тиімді пайдалануға болады. Тұтқадағы қысқа қашықтық аяқпен соғудың тиімділігін азайтады, бірақ кейбір соққылар әлі де тиімді. Вин Чуньде қолтық, білезік немесе мойынның артынан бір мезгілде ұстау/қоршау жасау көбінесе соққыға мүмкіндік береді. Муай тайда қарсыласты басынан немесе денесінен тіземен соққыға ұстағанда, екі жағалы тұтқа қолданылады, ал кейбір аралас жекпе-жек жарыстарында қарсыластың аяқтарын тепкілеу үшін табандар қолданылады.

Ұсыну әдістері

Жердегі күреске түспей, тұтқадан тиімді қолданылатын бағыныш ұстаулар өте сирек. Ең танымал бағыныш ұстауы – гильотин тұншығуы, оны бір немесе екі жағадан ұстап жасауға болады. Гильотин тұншығуын тұтқадан қолдану үшін бойдың ұзындығы артықшылық береді, себебі жеткілікті күш қажет. Басқа да мүмкін, бірақ сирек кездесетін тұтқадан жасалатын бағыныштар – қол үшбұрышы, мойын тұншығуы (rear naked choke) және Езекиел тұншығуы.