Кіріспе

Partial Portraits – Генри Джеймстің 1888 жылы жарық көрген әдеби сын кітабы. Кітапта Джеймстің соңғы он жылда жазған эсселері жинақталған, олардың көп бөлігі ағылшын және американдық жазушылар туралы, сонымен қатар Альфонс Дауде, Гай де Мопассан және Иван Тургеневтің шығармаларына арналған. Бұл эсселердің ең маңыздысы – «Проза өнері» (The Art of Fiction) деп аталатын, онда Джеймс көркем прозада мазмұн мен техника жағынан мүмкіндігі шексіз еркіндікке қолдау көрсетеді.

Қорытынды және тақырыптар

"Фикция өнері" атты эссе ағылшын сыншысы Уолтер Бесанттың "фикция заңдарын" орнатуға тырысқан мақаласына жауап ретінде жазылды. Мысалы, Бесант романистердің өз тәжірибелерімен шектелуі керек деп талап етті: "Тынық ауылда өскен бойжеткен гарнизон өмірін сипаттаудан аулақ болуы тиіс". Джеймс, жеткілікті сезімтал романист кез келген жерден білім алып, оны тиімді пайдалана алатынын дәлелдеді: "Ауылда тұратын бойжеткеннің әскерилер туралы айтуға құқығы жоқ деп айту үшін, оған ештеңе жатпауы керек. Менің ойымша, қиялдың көмегімен одан да үлкен кереметтерге қол жеткізілуі мүмкін, ол осы мырзалар туралы шындықты айтуы керек". Джеймс романистердің тақырыпты және оны беру әдісін таңдауда толық еркіндігін үнемі қорғайды: "Романға қатысты алдын ала талап етуге болатын жалғыз міндет – оның қызықты болуы, әйтпесе, бізді еркіндікке ұқсас айыптаудан сақтай аламыз". Әсіресе, Джеймс фикцияны нақты моральдық ережелермен шектеуге күдікпен қарады: "Ешқандай жақсы роман үстірт ойлы адамнан тумайды; мен үшін бұл аксиома, фикция өнеріндегі суретші үшін барлық қажетті моральдық негізді қамтиды". Джеймс өзінің кеңесіне сәйкес, "Бөлек портреттер" жинағына енген әртүрлі жазушыларды сынады. Мысалы, Маупассан туралы эссесінде француздың адамзат өмірін "маймылдар клеткасы" деп қарастыратынын жазды. Бірақ Джеймс Маупассанның өмірді өз көзқарасымен суреттеудегі күшін, дәлдігін және лаконизмді мақтады. Сол сияқты, Джеймс Джордж Элиоттың зиялық күшін, Энтони Троллоптың байыпты, бірақ толыққанды егжей-тегжейлі жұмысын, Роберт Луис Стивенсонның шексіз қиялын және Альфонс Даудеттің ақылдылығын мақтады. Бәрі де өте әртүрлі жазушылар, бірақ олардың барлығы өмірге қатысты жеке көзқарастарынан нық пікір білдіреді. Бұл кең ауқым Джеймстің "фикция үйі" бейнесін "Леди портреті" кітабының Нью-Йорк басылымына алғы сөздерінде қолдануына себеп болды, онда әр романист өмірге үйдің әртүрлі терезесінен қарап, бірегей және жеке есеп жасайды.

Санаткерлік бағалау

Кейінгі сыншылар Джеймстің жеке жазушылар немесе туындылар туралы нақты бағаларымен келіспесе де, көбісі Джеймстің көркем әдебиетті жоғары өнер саласы ретінде талқылауға мүмкіндік бергенін мойындайды. "Partial Portraits" жинағы Джеймстің әріптес жазушылары туралы ең есте қаларлық және толыққанды эсселерін қамтиды, ол олардың туындыларын маңызды көркемдік еңбектер ретінде әдемілік пен стильмен бағалады. Жекелеген эссе – Джеймстің өмірінде маңызды, бірақ әлі де толыққанды түсініксіз рөл атқарған Констанс Фенимор Вулсонға арналған туынды. Бұл "Partial Portraits" жинағындағы маңызды емес жазушы туралы жазылған жалғыз эссе, және ол көптеген өмірбаяндық болжамдарға негіз болды.