Кіріспе
Сиқырлы сақина – мифтік, халықтық немесе ойдан шығарылған, көбінесе саусаққа тағылатын әшекей, оның табиғаттан тыс қасиеттері немесе күштері бар деп есептеледі. Ол фантастика мен ертегілерде жиі кездеседі. Сиқырлы сақиналар сақина тағатын барлық елдің фольклорында табылады. Кейбір сиқырлы сақиналар оны киген адамға көрінбей қалу және өлмейтін болу сияқты түрлі қабілеттер сыйлайды. Ал басқалары тілектерді орындай алады немесе мәңгілік махаббат пен бақыт секілді сиқыр береді. Кейде сиқырлы сақиналар қарғысқа ұшырауы мүмкін, мысалы, скандинавия мифологиясындағы Сигурд құрт Фафнирдің қазынасынан тапқан сақина немесе "Сақиналардың иесі" кітабындағы ойдан шығарылған сақина. Бірақ көбінесе олар жақсылық күші ретінде немесе құндылығы киген адамға байланысты бейтарап құрал ретінде бейнеленеді.
the magic trick
A magic ring is a mythical, folkloric or fictional piece of jewelry, usually a finger ring, that is purported to have supernatural properties or powers. It appears frequently in fantasy and fairy tales. Magic rings are found in the folklore of every country where rings are worn. Some magic rings can endow the wearer with a variety of abilities including invisibility and immortality. Others can grant wishes or spells such as neverending love and happiness. Sometimes, magic rings can be cursed, as in the mythical ring that was recovered by Sigurð from the hoard of the worm Fáfnir in Norse mythology or the fictional ring that features in The Lord of the Rings. More often, however, they are featured as forces for good, or as a neutral tool whose value is dependent upon the wearer.
Тарих
Сиқырлы сақиналар туралы ертегілер классикалық антикалық дәуірге дейін жетеді. Платон "Мемлекет" атты екінші кітабында Гигестің сақинасы туралы айтады, ол киген адамға көрінбейтін етеді. Үңгірде тапқан қойшы Гигес оның күшін пайдаланып, патшаны өлтіріп, орнын басып алды. Алайда, Лидия патшасы Гигес туралы ертерек жазбаларда сиқырлы сақина туралы ештеңе айтылмаған. Ежелгі грек аңыздарында сақиналарға сиқырлы күштер жиі жатқызылмайды, бірақ Персей аңызында сияқты, көптеген басқа сиқырлы заттар тізімделген. Иосиф Флавий (8.2) Веспасианның алдында сиқырлы сақина арқылы жын-перілерді қуған Елазар туралы әңгіме айтады. Ж.Г. Фрейзер "Алтын тармақ" еңбегінде сақиналар "алғашқы санада" жанның денеден шығуына және жын-перілердің кіруіне кедергі келтіретін құрал ретінде қызмет ете алады деп болжайды. Сондықтан, сиқырлы сақина жанның шығуына бөгет қойып, өмір бойы сақтауға және зиянды сиқырдың енуіне жол бермеуге мүмкіндік береді. Осы қасиеттер "ежелгі гректердің Пифагорға [көне философ және мистик] жатқызылатын, адамдарға сақина тағуға тыйым салған" қағидасын түсіндіруі мүмкін. Аяқ шебері Мааруф Шаддад ибн Аадтың мөрін табады. Әр сақинаның ішінде джинннің сиқырлы күші қамтылған. Аладдин мен Сиқырлы Шам ертегісінде Аладдин Маграби сиқыршысы берген сақинадан екінші джиннді шақырады. Ренессанс дәуірінде Сүлейменнің сақинасы батыс магиясына, оккультизмге және алхимияға енді. Сиқырлы сақиналар ортағасырлық еврей мистикалық дәстүрінде белгілі; олар Талмудта және Мидрашта еске алынады. Аңыз бойынша, Сүлейменнің сиқырлы сақинасы көптеген қасиеттерге ие болған: ол оны барлығын білетін етеді, жануарлармен сөйлесу қабілетін сыйлады және джинндерді бөтелкелерге қамауға арналған ерекше мөрді алып жүрді. Алайда, сақиналар туралы еврей мистикалық әдебиеттерінде толығырақ талқыланады. Сақинаның күші - оған жазылған құдайдың есімінде; мұндай сақиналар түрлі аспан сарайларының сақшыларын шақыру және оларға кіру үшін қолданылады. "Зохарда" Құдайдың мөрленген сақинасы немесе кемінде мөрі бар сақинаға ие екені айтылады.
Германдық мәдениеттер
Англияда викинг дәуірінен қалған англосаксондық саусақ сақиналарының аз ғана саны табылды, олардағы рун жазулары, көрінетіндей, сиқырлы мәнге ие, мысалы, Кингмур сақинасы және Брамхам Мур сақинасы. Ерекше қасиеттері бар сақиналар, ескі дінді ұстанатын скандинавиялықтар үшін маңызды болған. 13 ғасырғы «Эйрбюггья сагасы» бойынша, 10 ғасырдағы бір пұтқа табынушы исландтық басшының ғибадатханасы болған, онда қол сақинасы «алтарь» деп аталатын сталлиге орнатылған, және ауданның барлық серттері сонда берілуге тиіс болған. Герман мифологиясындағы сиқырлы сақина – Драупнир, оны Один құдайы киген. Оның жалғыз белгілі қызметі тоғыз күн сайын алтын білезік жасау болғандықтан, Драупнир байлықтың өсуін бейнелейтін діни символ болған болуы мүмкін. Сақина Бальдрдың өртеу қадасына қойылды, бірақ Бальдр Драупнирді Гермодқа қайтарып берді, сондықтан сақина Хельден Одинге қайтарылды. Андваринаут – германдық туындылардағы маңызды сақина, мысалы, Орта биік неміс тіліндегі «Нибелунген әні» және исландтық «Вёльсунга сагасы». Ақырында ол батыр Зигфридтің немесе Сигурдтің меншігіне көшеді. «Вёльсунга сагасында» бұл алтын сақина, оны Локи Фафнирдің әкесі Грейдмарға төлеу үшін күшпен алған кезде, жұлдыз Андвари қарғыс айтқан. 14 ғасырғы орта ағылшын тіліндегі Артур романсы «Уэльс патшасы Персеваль» кейіпкері өз сақинасына алмастырып, ұйықтап жатқан бойжеткеннің саусағынан сақина алады, содан кейін ол бүкіл сарацин армиясын қыздар елінде жеңуді қамтитын оқиғалар сериясына қатысады. Романның соңына жақын ол киіп жүрген сақинаның сиқырлы екенін және оны киген адамды өлтіруге болмайтынын біледі. Осыған ұқсас сақиналар 14 ғасырғы ортағасырлық романс «Сер Эгламур Артуа» және 12 ғасырғы «Флорис және Бланшфлор» романдарында, сондай-ақ Томас Малоридің «Сер Гарет Оркни туралы әңгімесінде», оның 15 ғасырғы «Ле Морте д'Артур» эпосында кездеседі, онда Гаретке Авалонда тұратын бойжеткен сақина сыйлайды, ол оны турнирде қан жоғалтудан сақтайды. Осы сақина Сер Гаретке өз сымбатын жасыруға мүмкіндік береді, дейді бойжеткен, себебі «Менің сақинаманың қасиеті осында: жасыл түс қызылға, ал қызыл түс жасылға, көк түс аққа, ал ақ түс көкке айналады; және ол барлық түстер үшін осылай істейді; сондай-ақ, осы сақинаны киген адам қан жоғалтпайды». Шотландиялық балладалар «Хинд Хорн» және «Бонни Би Хом» екеуінде де оны алған адам оны сыйлаған адамды жоғалтқанда солған сиқырлы сақина туралы айтылады.
Кейінгі әдебиет
Франсуа Фенелон, Камбрей архиепискобы, өзінің әдеби жырда "Розимунд пен Браминт тарихында" сиқырлы көрінбейтін сақина мотивін дамытты. Бұл әңгіме Эндрю Лангтың "Жасыл ертегі кітабында" "Сиқырлы сақина" деп аударылды.
Фольклорлық
Фольклортануда, халықаралық Аарне-Томпсон-Утер индексіндегі ATU 560 нөмірімен белгіленген "Сиқырлы сақина" ертегісі, кейіпкерге ертегіде берілетін сиқырлы заттың атымен аталған.
Қазіргі көркем әдебиет
Сиқырлы сақиналар қазіргі заманғы фантастикалық әңгімелерде көбінесе маңызсыз заттар ретінде кездеседі, бірақ көптеген романда сақина сюжеттің орталық бөлігі болып табылады. Басқа сиқырлы заттар сияқты, сиқырлы сақиналар да сюжеттік құрал ретінде қолданылуы мүмкін, бірақ екі ерекше жолмен. Олар әдетте қабілеті жоқ адамға сиқырлы күш сыйлайды немесе әрі қарай сиқыршының күшін күшейтеді. Керісінше, олар тек MacGuffin – кейіпкерлердің оларды алуға ұмтылысынан ғана оқиға дамитын, ешқандай ішкі күші жоқ заттар ғана болуы мүмкін. Мысалы, Дж.Р.Р.Толкиннің "Хоббит" кітабындағы сиқырлы сақина Билбо Бэггинске нақ ерлерге тән қабілеттерге ие болуға және қиын міндетті орындауға көмектеседі.
Нибелунгтің сақинасы
Композитор Ричард Вагнер "Нибелунгерлер сақинасы" атты төрт операдан тұратын серия жазды, ол "Нибелунгерлер жыры" мен "Волсунга сагасы", сондай-ақ "Эдда" прозалық нұсқасындағы оқиғаның өзінің түсіндірмесін ұсынады. Опералар ағылшын тілінде көбінесе Вагнердің сақина циклы деп аталады. Осы циклда Нибелунг сақинасы ақырында ескі құдайлардың құлауына себеп болады, себебі Брунгильда күш сыйлайтын сақинаны алғашқыда алтыны ұрланған Рейн қыздарына қайтарады.
Л. Франк Баумның және оның ізбасарларының "Оз" және басқа да кітаптары
Баумның шығармаларында бірнеше сиқырлы сақина кездеседі. Бірі – "Аспан аралында", оны киген адамды ешкім көре алмайды, бірақ басқа тірі жаратылыс тиген кезде ғана көрінеді. Тағы бірі – "Теңіз перилері" романында, онда су қыздары Тротқа қажет болғанда олардың көмегін шақыруға мүмкіндік беретін сақина сыйлайды. "Глинда Озда" Глинда Доротиге сиқырлы сақина тартады, оның көмегімен ол Глинданы алыстан шақырып, көмек немесе құтқару сұрай алады. Рут Пламли Томпсонның "Оздың қорқақ арыстаны" атты жалғасында бір кейіпкерде сиқырлы сақина бар, ол хабаршыны берілген тапсырманы орындауға міндеттейді, егер ол иесіне қиянат жасаса, оны көк түске бояп, қозғалмай қалуын қамтамасыз етеді. (Көптеген сиқырлы сақиналардан өзгеше, бұл сақина иесі оны шешкенде белсенді болады.) "Оздағы айналма" романында айналмадағы атты қолға түсіре алатын мыс сақина, сонымен қатар Халидом патшалығының үш сақинасының бірі болып табылады, ол патшалықтың мүшесі киген кезде оның халқына ептілік пен дағдыны сыйлайды.
"Хоббит" және "Жылғалдақтардың иесі"
Дж. Р. Р. Толкиннің «Хоббит» фантастикалық романы балалар әдебиеті ретінде жазылған, бірақ оқиға «Сақиналардың Иесі» болып дамыған сайын, мазмұны кеңейіп, көптеген тақырыптары, жаратылыстары мен аттары үшін герман және скандинав мифологиясынан елеулі шабыт алды. Жиырма сиқырлы Күш Сақинасының төртеуі егжей-тегжейлі сипатталған: сюжеттің төңірегінде айналатын, өте күшті және қауіпті «Бір Сақина»; және сиқыршы Гандальф пен эльфтер Эльронд пен Галадриел киген үш сақина. Жеті Күш Сақинасы ерлерге берілді, оларды тәлкеулеуге көбінесе сәл ғана күш жұмсалды. Адамдар одан да осал екені көрінеді; тоғыз Назгулдың әрқайсысы бұрын адамзаттың ұлы билеушілері болған, бірақ өз сақиналары арқылы қорқынышты көлеңкелерге және Қара Мырза Сауронның қызметшілеріне айналды. Ерлер мен ерлерге берілген он алты сақина эльфтер мен Сауронның бірлескен күш-жігерімен жасалған. Эльфтер сақтап қалған үш сақина эльфтердің өзі жасаған, ал Саурон олардың жасалуына тікелей қатыспады. Саурон «Бір Сақинаны» құпия түрде жасады, оның «бас сақина» болып, барлық басқа сақиналарды бақылауға мүмкіндік беретінін көздеді, бірақ бұл мақсатына толыққанды жете алмады. «Хоббит» кітабында тек «Бір Сақина» ғана кездеседі, ол киетін адамды көрінбейтін ететін сиқырлы сақина ретінде ғана танылады; оның әлдеқайда үлкен және қараңғы маңызы «Сақиналардың Иесі» кітабына дейін ашылмайды. Күш Сақиналарының тарихы «Сильмариллионда» «Күш Сақиналары және Үшінші Дәуір туралы» бөлімінде толық сипатталған.
Гүл мен сақина
Уильям Макепис Тэккерейдің "Гүл және сақина" атты сатиралық романында иесін әдемі ете алатын күші бар сақина бейнеленеді; осы сақина романда бір адамнан екінші адамға өтуі оқиғаның маңызды бөлігі болып табылады.
Нарния жылнамалары
К.С. Льюистің "Нарния жылнамалары" сериясынан "Сиқыршының немересі" кітабында, екі сиқырлы жүзік оқиғаның орталық тұсы болып табылады. Олар адамдарды әлемдер арасындағы Ормандағы кеңістікке – параллель әлемдерді байланыстыратын бөлмеге жеткізеді. Сары жүзікке тиіскен адам бірден Ормандағы кеңістікке көшіріледі, ал жасыл жүзік сол жерден оны таңдаған әлемге алып барады. Бұл жүзіктерді "Андрей аға" деп аталатын сиқыршы Атлантидадан алынған сиқырлы шаңды пайдаланып жасаған.
Гарри Поттер сериясы
Жазушы Дж. К. Роулингтің «Гарри Поттер» сериясында Гарри Поттер мен Лорд Волдеморттың ата-бабалары – Певерелл ағайындыларымен байланысты гербті сиқырлы жүзік кездеседі. Бұл жүзік Гарри Поттер әлеміндегі ең маңызды заттардың біріне айналады, себебі оның ішінде Волдеморттың жанының бір бөлігі сақталған. Ал Дэмблдор оны бөлшектемес бұрын, ол үш Өлім сыйының бірі – Көтерілу тасын (Resurrection Stone) ұстаған, ол қайтыс болғандарды шақыруға қабілетті.
"Доктор кім" бірінші сериясы
Ең ұзақ уақыт бойы көрсетіліп келе жатқан ғылыми фантастикалық «Доктор Кто» сериалында, Бірінші Доктор кейде керемет күштерге ие сақина қолданған, ол алғаш рет «The Web Planet» эпизодында пайда болды, онда ол оны Зарбиді бақылау үшін пайдаланды. «Доктор Ктоның» 20 жылдығына арналған «Бес дәрігер» атты әңгімесінде, Уақыт Лордтары қоғамын құрған аңыздық Рассилонның сақинасы өлместік сыйлайды делінеді. Көрініп тұрғанындай, Рассилон осылайша тірі қалған. Алайда, салттан жаңылған Уақыт Лорды Боруса сақинаны киген кезде тасқа айналады, бұрын да осылай болғандар бар еді. Бұл Рассилонның салттан жаңылған Уақыт Лордтарына арналған қапаны еді.
Бейне ойындар
Сиқырлы сақиналар бейнеойындарда жиі кездесетін заттар болып табылады, көбінесе ерекше қабілеттерді немесе статистиканы арттыру сияқты әсерлер сыйлайды.