Кіріспе

Австралиялық композитор, пианист, дирижер және мұғалім, американдық математик Артур Лесли Бенджамин (18 қыркүйек 1893 жылы Сиднейде дүниеге келген, 10 сәуір 1960 жылы Лондонда қайтыс болған) – австралиялық композитор, пианист, дирижер және мұғалім. Ол ең көп танылғаны «Ямайка румбасы» (1938) және Альфред Хичкок фильмінің «Тым көп білген адам» (1934 және 1956 жылдары) екі нұсқасында пайда болған «Дауылды бұлттар» кантатасының авторы ретінде белгілі.

Ерте өмір және соғыс

Артур Бенджамин 1893 жылдың 18 қыркүйегінде Сиднейде еврей отбасында дүниеге келді, бірақ ол дінге сенбейтін еврей болған. Артур үш жасқа толғанда оның ата-анасы Брисбенге көшіп келді. Алты жасында ол алғаш рет пианист ретінде көпшілік алдында өнер көрсетті, ал үш жылдан кейін Джордж Сэмпсоннан, Сент-Джон соборының органшысы және Брисбен қаласының органшысынан, ресми музыкалық білімін алды. 1911 жылы Бенджамин Брисбен грамматикалық мектебінен Корольдік музыка колледжіне (RCM) стипендия ұтып алды, онда ол Чарльз Вильерс Стэнфордтан композицияны, Томас Данхиллдан гармония мен контрапунктті, ал Фредерик Клиффтан фортепианоны оқыды. 1914 жылы ол Офицерлерді даярлау корпусына қосылып, 1915 жылдың сәуірінде уақытша қызметке бекітілді. Ол бастапқыда жаяу әскерде, Корольдік фюзельерлердің 32-ші батальонында 2-ші лейтенант болып қызмет етті және 1917 жылдың қарашасында Корольдік әуе корпусына пулеметші болып ауысты. 1918 жылдың 31 шілдесінде оның ұшағы Германияда жас Герман Герингпен атып түсірілді, ал Бенджамин соғыстың қалған бөлігін Берлинге жақын Рульлебен тұтқындық лагерінде неміс тұтқыны ретінде өткізді. Сол жерде ол 1914 жылдан бері тұтқындыққа алынған, кейін Жаңа Оңтүстік Уэльс мемлекеттік музыка консерваториясының директоры болған композитор Эдгар Бэйнтонмен танысты.

Орындаушы, мұғалім, төреші

1919 жылы Австралияға оралған Бенджамин Сиднейдегі Жаңа Оңтүстік Уэльс мемлекеттік музыка консерваториясында фортепиано профессоры болды. Бірақ 1921 жылы ол Англиядағы Корольдік музыка колледжінде фортепианодан сабақ беру үшін келді. 1926 жылы РМК-да профессорлық қызметке тағайындалғаннан кейін, ол оны келесі он үш жыл бойы атқарып, фортепиано оқытушысы ретінде көрнекті мансап жасады. Оның сол дәуірдегі белгілі шәкірттері: Мьюр Матисон, Пегги Гланвилл Хикс, Мириам Хайд, Джоан Тримбл, Стэнли Бейт, Бернард Стивенс, Ламар Кроусон, Алун Ходдинот, Дориан Ле Галлиен, Наташа Литвин (кейін Стивен Спендердің әйелі және танымал концерттік пианист), Уильям Блезард және Бенджамин Бриттен. Бриттеннің жеке фортепианоға арналған «Демалыс күндегі жазбалар» (Holiday Diary) шығармасы Бенджаминге арналған және оның ұстазының көптеген ерекшеліктерін бейнелейді. Бенджамин сонымен қатар Корольдік музыка мектептерінің біріккен кеңесінің төрешісі және емтиханатор болды, бұл оны Австралия, Канада және Вест-Индия сияқты елдерге алып келді. Вест-Индияда ол «Манго Уокі» (Mango Walk) деген жергілікті әнді тапты, оның негізінде 1938 жылы жазылған «Екі ямайкалық пьесаның» бірі – өзінің ең танымал шығармасы «Ямайка румбасын» (Jamaican Rumba) жазды. Ямайка үкіметі оған елін әйгілі еткені үшін жыл сайын бір баррель ром сыйлады. 1945 жылы «Ямайка румбасының» фортепианоға арналған қысқартылған сололық нұсқасы жарық көрді.

Канада

Бенджамин RCM-дегі лауазымынан кетіп, Ванкуверге (Британдық Колумбия, Канада) қоныстанды және соғыс аяқталғанға дейін онда тұрды. 1941 жылы ол жаңа құрылған CBR симфониялық оркестрінің дирижері болып тағайындалды және 1946 жылға дейін осы қызметте болды. Ол сол кезде "әлдеқанда жүздеген" канадалық алғашқы орындауларды ұйымдастырды. Музыка сабақтарын бергеннен, дирижерлік және композиторлық қызметтен, сондай-ақ радиодағы баяндамалар мен концерттерден кейін ол Канаданың музыкалық өміріндегі маңызды тұлғаға айналды. Ол АҚШ-қа жиі сапар шегіп, қазіргі британдық музыканың көптеген орындалуларын таратып, ұйымдастырды. 1944-1945 жылдары Орегон штатындағы Портленд қаласындағы Рейд колледжінде тұрақты лекторы болып жұмыс істеді, оның студенттерінің арасында композитор Памела Харрисон және Джон Кармайкл болды.

Өлім

Артур Бенджамин 1957 жылы Музыканттар қауымының Коббет медалімен марапатталды. Ол 1960 жылдың 10 сәуірінде Лондонның Миддлсекс ауруханасында 66 жасында қайтыс болды. Оның өліміне үш жыл бұрын шаққан қатерлі ісік қайтадан себеп болды. Басқа бір түсіндірме бойынша, Бенджамин мен оның серіктесі, музыка баспасында жұмыс істеген канадалық Джек Хендерсон, австралиялық суретші Дональд Френдпен Сейлонға (қазіргі Шри-Ланка) демалысқа барған кезде жұқтырған гепатитке байланысты қайтыс болған болуы мүмкін.

Басқа композиторлардың сыйлықтары

Герберт Хауэллз бес бөлімнен тұратын "Б" атты оркестрлік сюита жазды, әр бөлімі жақын досына арналған. Бұл туынды алғаш рет 1914 жылы орындалды және өткен жылы Хауэллстің №1 фортепиано концертінің тұсаукесерін өткізген Артур Бенджаминге құрмет көрсету үшін "Бенже" атты геральдикалық маршпен аяқталады. Хауэллстің оркестрлік шығармасы "Procession" (1922 жылғы "Proms" үшін жазылған) Бенджаминге арналған. Бенджамин өз кезегінде кейіннен үш беттік "Саксофон блюзін" (1929) Хауэллзге арнады. Артур Бенджаминмен ерекше байланысы бар және оның көптеген фортепиано туындыларын жазған австралиялық пианист және композитор Иан Манро Бенджаминнің қысқаша өмірбаянын жазды.

Оркестрлік шығармалары

Оркестрлік шығармалар 1927 жылдан кейін көбірек таралды: «Негр тақырыптарына рапсодия» (1919 ж. жазылған); фортепиано мен оркестрге арналған «Концертино» (1926/7); «Жеңіл музыкалық сюита» (1928); «Итальяндық комедияға увертюра» (1937) және «Котильон сюитасы» (1938). Ол сонымен қатар жиырмадан астам мұқият жасалған ән мен хорлық өңдеулер жазды. 1932 жылғы скрипкалық концерттің премьерасын Антонио Броза орындады, ал Бенджамин Би-би-си симфониялық оркестріне дирижерлік етті. Бенджаминнің скрипка, альт және оркестрге арналған «Романтикалық фантазиясы» 1938 жылы композитордың басшылығымен Эда Керси мен Бернард Шор орындады. Оның тұңғыш жазбасын Жаша Хайфец пен Уильям Примроуз жасады. 1941 жылғы «Элегиялық мазурка» сол жылы қайтыс болған поляк пианинісі Падеревскийге арналған «Падеревскийге құрмет» атты естелік жинағы үшін жазылған. «Орландоның күміс тойы» балеті 1951 жылы қойылды. 1953 жылғы «Гармоникалық концерт» Ларри Адлер үшін жазылды, ол оны көп рет орындап, кем дегенде екі рет жаздырды.

Камералық музыка

Э-минордағы жарияланбаған скрипкалық сонатаның қолжазбасында 1918 жыл деп көрсетілген, бұл сол жылғы сақталған жалғыз туынды және Бенджаминнің соғыс жылдарында жазған санаулы шығармаларының бірі. Бенджамин келесі бірнеше жыл бойы камералық музыка жазуды жалғастырды: скрипка мен фортепианоға арналған үш пьеса (1919–24); «Үш әсер» (вокал және струнный квартет, 1919); виолончельге арналған бес пьеса (1923); «Пасторальдық фантазия» (струнный квартет, 1924) (сол жылы Карнеги сыйлығын жеңіп алды) және «Сонатина» (скрипка мен фортепиано, 1924). 1935 жылы Бенджамин 10 жасар канадалық виолончельші Лорн Мунроемен бірге Еуропа бойынша концерттік тур жасады. Үш жыл өткен соң ол Мунрое үшін сонатина жазды, ол кейін Филадельфия және Нью-Йорк филармониялық оркестрлерінің бас виолончелисті болды, сондай-ақ бұл туындыны жазды. Басқа камералық шығармалардың ішінде – кларинет пен фортепианоға арналған Равельдің қабірі, екінші струнный квартет (1959) және желдік квинтет (1960) бар. Ол Морис Равельге деген құрметін өмір бойы сақтады, оның ықпалы ең анық «Равельдің қабірінде» және одан бұрынғы 1926 жылғы фортепианоға арналған сюитада көрінеді.

Опера

Бенджамин төрт опера жазды. Бір актілі опера "The Devil Take Her" Алан Коллард пен Джон Б. Гордонның либреттосына алғаш рет 1931 жылғы 1 желтоқсанда Сэр Томас Бичэмнің дирижерлігімен РЦМ-де қойылды. Тағы бір бір актілі опера, "Prima Donna" (1932) Лондонның Fortune театрында 1949 жылғы 23 ақпанда премьерасын күте алды. Оның либреттосын Бенджаминнің фортепиано сабақтарынан мұғалімі Фредерик Клиффтің ұлы Седрик Клифф жазған. Екі мюзикл де Австралиялық хабар тарату корпорациясы теледидарға түсірді. "Екі қаланың әңгімесі" (1950) және "Mañana" толық көлемді опералар болды. Алғашқысының либреттосын тағы да Седрик Клифф жазды. 1951 жылғы Ұлыбритания фестивалінде Деннис Арунделл қойған бұл опера алтын медаль жеңіп алды және кейіннен 1953 жылғы 17 сәуірде BBC Radio 3 арнасында тікелей эфирде берілді. Осы қойылымнан кейін Бенджамин шығарманы соңғы нұсқасына дейін өңдеді. Опера 1960 жылғы сәуір айында, оның қайтысынан бірнеше күн бұрын Сан-Францискода осы түрінде сәтті қойылды. 2023 жылғы наурызда Торонто университетінің Музыкалық опера бөлімі оны қайта жаңғыртты. "Mañana" 1955 жылы тапсырыс берілді және 1956 жылғы 1 ақпанда BBC телеарнасында көрсетілді. Айыныштысы, ол кезде сәтсіз деп танылып, қайта қойылған жоқ. Бесінші операсы "Tartuffe", Мольердің туындылары негізінде Седрик Клифф жазған либреттосымен, Бенджаминнің қайтысынан кейін аяқталмай қалды. Партитураны композитор Алан Боустед аяқтады, ал жұмысты Садлерс-Уэллстегі Жаңа опера компаниясы 1964 жылғы 30 қарашада Боустедтің дирижерлігімен қойды. Бұл операның жалғыз қойылымы болған сияқты.

Фильмдер

Бенджамин 1934 жылы «The Scarlet Pimpernel» (Наполеон дәуірінен бейімделген музыка) және Альфред Хичкоктың «The Man Who Knew Too Much» (1934, 1956 жылы қайта түсірілді) фильмдері үшін музыка жазушы ретінде де белсенділік танытты, олар үшін Бенджамин «Дауылды бұлттар кантатасын» жазды. Басқа фильмдерге жазылған музыкалар: Александр Корданың 1947 жылғы «Идеал күйеу», «Эверестті бағындыру», «Камберленд хикаясы» (1947), «Балет сатылары» (Британ Кеңесі / Орталық ақпарат басқармасы, 1948), «Банкдам шебері» (Holbein Films, 1947), «Көктегі толқындар» (1955) және «Жалынды төменде» (1957). Оның көптеген музыкалық партитуралары Британ кітапханасында сақтаулы, бірақ фильмдерге жазылған партитураларының барлығы жоғалып кеткен. «Идеал күйеу» туындысының Boosey & Hawkes басылымынан басқа, сақталған жалғыз партитура – «Дауылды бұлттар кантатасы».