Кіріспе

Әлеуметтік бұзылу – әлеуметтік өмірдің өзгеруін, дисфункциясын немесе күйреуін сипаттау үшін әлеуметтануда қолданылатын термин. Әлеуметтік бұзылу радикалды трансформацияны білдіреді, онда қазіргі қоғамның ескі нақтылықтары жойылып, жаңа нәрсе пайда болады. Әлеуметтік бұзылудың себептері табиғи апаттар, адамдардың жаппай қоныс аударуы, экономикалық, технологиялық және демографиялық өзгерістердің қарқынды болуы, сондай-ақ даулы саясат жүргізу болуы мүмкін. Мысалы, әлеуметтік бұзылуға теңіз деңгейінің көтерілуі жатады, ол жаңа ландшафттар мен жаңа әлем карталарын құрайды, олардың негізгі сызықтары ұлттық мемлекеттер арасындағы дәстүрлі шекаралар емес, теңіз деңгейінен биіктік деңгейі болып табылады. Жергілікті деңгейде, мысалы, қоғамдық дүкеннің жабылуы, қоғам мүшелерінің жеке қарым-қатынастар мен қоғамдық бірлікке қол жеткізуі үшін маңызды "кездесу орынын" жою арқылы қоғамда әлеуметтік бұзылуға әкелуі мүмкін.

Әлеуметтік бұзылудың нәтижесі

Біз мақсатсыз және бейжай шарлап, жақтаушылық та, қарсылық та білдіріп, бірақ барлық айырмашылықтардан тыс, көптеген құрлықтарда келісе алатын бір ғана тұжырым бар: «Мен енді әлемді түсінбеймін». Халықаралық және жергілікті сын-қатерлер қоғамдарын даулы мәселелерді жеделдетілген тәртіппен шешуге және шешім қабылдауға мәжбүр етеді. Мұндай шешімдердің күрделілігі тек түпкі себептердің көпқырлылығын жоюға ұмтылыста ғана емес, сонымен қатар олардың салдарына қатысты жоғары дәрежедегі белгісіздікке де байланысты. Сондықтан, қоғамдық пікір мен мәселелерді шешу саласы арасындағы алшақтық күшейгендігіне байланысты (Mair 2009), саяси шешімдер қоғамды одан әрі поляризациялауы мүмкін. Бұл азаматтардың жаңа құбылыстарды және олармен байланысты саясаттағы өзгерістерді екі деңгейде бағалайтынымен түсіндіріледі: жеке мүдделер мен ыңғайлылық жағдайы, сондай-ақ олардың әлеуметтік жекелігі мен қоғамдық қатысымына тигізетін әсері (Ryan and Deci 2000; Haidt 2012). Саясаттағы өзгеріс медианалық сайлаушының мүдделерін көрсететіні азаматтар үшін шешімдерді қабылдау кезінде маңызды емес (Esaiasson et al. 2017). Бұл жақтаушылар мен қарсыластар арасында мүдделер, фактілер және нормалар бойынша көп қырлы қақтығыстарға әкелуі мүмкін (Itten 2017). Сонымен қатар, саяси партиялар мен азаматтық қоғамның осы алшақтықты жою мүмкіндігі төмендеп келеді (Mair 2009). Мұндай жағдайларда әлеуметтік психология, ыңғайсыздық сезінетін азаматтар өздерін қауіпсіз сезіндіретін болжамдарды нығайтады дейді (Podziba 2014). Әсіресе мемлекеттік саясаттағы дауларда, тараптар өз болжамдарынан ерікті түрде бас тартпайды, ал азаматтар өздерінің нақты жеке мүдделерінің қақтығысын (мысалы, мүліктің құнсыздануы; қауіпсіздіксіздік) көбірек нормативтік мүдделердің қақтығысымен (мысалы, табиғатты қорғау; мәдениетті қорғау) жасыруға тырысады. Мұндай бұрмаланған мінез-құлық, азаматтар немесе қоғамдық ұйымдар саясаттағы өзгеріс олардың өмір салтына қауіп төндіреді деп ойлағанда едәуір күшейеді.

Әлеуметтік капиталдың өзара байланысы

Әлеуметтік жіктердің күшеюі мен демократиялық байланыстың әлсіреуіне байланысты Путнам мен Фельдштейн (2004) "көпірлік әлеуметтік капиталды" құрудың маңыздылығын болжады, яғни, үлкен әлеуметтік қашықтықтағы топтарды байланыстыратын байланыстарды. Авторлар атап өткендей, берік әлеуметтік капиталды құру үшін уақыт және күш-жігер қажет. Ол көбінесе екі адам немесе шағын топтар арасындағы кең ауқымды және уақытты көп талап ететін тікелей әңгімелесу арқылы дамиды. Тек сонда ғана әлеуметтік капиталдың негізін құрайтын сенім мен өзара түсіністікті қалыптастыруға мүмкіндік туады. Путнам мен Фельдштейн, әлеуметтік капиталды бірден, анонимді немесе жаппай құру мүмкін емес екенін жазады. Бұдан әрі, ортақ мәдени құндылықтары, ұлты, жеке тәжірибесі немесе моральдық ұстанымдары бар адамдар арасында әлеуметтік капитал құру сапа жағынан өзгеше. Біртектілік байланыс стратегияларын жеңілдетсе де, тек біртекті әлеуметтік капиталға ие қоғам Босния немесе Белфаст сияқты болу қаупі бар. Сондықтан, көпірлік әлеуметтік капитал демократия мен әртүрлілікті қабылдастыру үшін өте маңызды. Дегенмен, әртүрлі әлеуметтік топтар арасындағы көпірлік әлеуметтік капиталдың автоматты түрде дамуының ықтималдығы төмен.