Кіріспе

Құстар туысы

Кукаль – құс тұқымдасына жататын шамамен 30 түрдің бірі. Олардың барлығы Centropodinae кіші тұқымдасына және Centropus туысына жатады. Көптеген Еуразия құстарынан айырмашылығы, кукальдер ұя паразиттері емес, бірақ олардың өзгеше репродуктивтік ерекшеліктері бар: туыстың барлық өкілдерінде (әртүрлі деңгейде) жыныстық рөлдер кері айналады, сондықтан кішігірім еркек ата-аналық күтімнің көп бөлігін өз мойнына алады. Фазан тәрізді кукальдің (Centropus phasianinus) еркегі ұя салуға көп күш жұмсайды, көбінесе жұмыртқаларды күтеді және балаларды тамақтандыруда басты рөл атқарады. Кемінде бір кукаль түрі – қара кукаль полиандриялық болып табылады.

Таксономия

Centropus тұқымдасын 1811 жылы неміс зоологы Иоганн Карл Вильгельм Ильлигер енгізді. 1840 жылы Джордж Роберт Грей бұл тұқымның типтік түрін Сенегал кукалы деп белгіледі. Тұқым атауы ежелгі грек тіліндегі "kentron" – "ұштырғыш" немесе "тікен" және "pous" – "аяқ" сөздерінен құралған.

Сипаттама

Көптеген кукальдердің артқы аяқ саусағында ұзын тырнақ (халюкс) болады. Аяқтарында ұсақ тікенектер болады, осыдан олар неміс тілінде "Sporenkuckucke" деп аталады. Олардың жалпы атауы француз тіліндегі "куку" және "алоуэт" (ұзын, торғайға ұқсас тырнақ үшін) сөздерінен шыққан болуы мүмкін. (Cuvier, in Newton 1896) Африкалық қара кукаль C. grillii және кіші кукаль C. bengalensis түрлерінде тырнақтың ұзындығы тарс ұзындығының шамамен 68-76% құрауы мүмкін. Тек қысқа саусақты кукаль C. rectunguis ерекшеленеді, оның халюкс тырнағы тарс ұзындығының бар болғаны 23% ын құрайды. Жіптей қауырсын құрылымдары (өсіп келе жатқан қауырсындардың ұзын қабықшалары, кейде трихоптильдер деп аталады) жас құстардың басы мен мойнында кездеседі және 20 мм-ге дейін жете алады. Жас құстар тікенді көрінеді. Көптегендер мүмкіндікті пайдаланатын жыртқыштар, Centropus phasianus тұмандық торларға түскен құстарға шабуыл жасайтыны белгілі, ал ақ қасты кукаль Centropus superciliosus шөп өрттерінен шыққан түтінге тартылады, онда өрттен қашатын жәндіктер мен ұсақ сүтқоректілерді іздейді.