Кіріспе
Құстар тұқымдасы – құстардың бір түрі. Куку – Cuculidae тұқымдасына жататын құстар. Cuculiformes (кукулылар) отрядының жалғыз таксоны. Куку тұқымдасына қарапайым немесе еуропалық куку, жол жүгірушілер, коэльдер, малкохалар, куалар, кукальдар және анис кіреді. Кукальдар мен анис кейде Centropodidae және Crotophagidae деп аталатын жеке отбасылар ретінде бөлінеді. Кукулылар отряды – Otidimorphae құрайтын үш топтың бірі, ал қалған екеуі – тураколар мен қазтұмсықтар. Cuculidae тұқымдасына 33 туысқа бөлінген 150 түр жатады. Кукулар көбінесе орташа мөлшердегі, жұқа денелі құстар. Көптеген түрлер ағаштарда тіршілік етеді, бірақ олардың бір бөлігі жерде мекендейді. Бұл тұқымдас кең тараған; түрлерінің көпшілігі тропиктік аймақтарда кездеседі. Кейбір түрлері көшпенді болып табылады. Кукулар жәндіктермен, олардың дернәсілдерімен, сондай-ақ әртүрлі жануарлармен және жемістермен қоректенеді. Кейбір түрлері – басқа түрлердің ұясына жұмыртқа салатын, «куку жұмыртқасы» метафорасын тудыратын паразиттер, бірақ көпшілігі өз балаларын өсіреді. Кукулар мыңдаған жылдар бойы адам мәдениетінде рөл атқарған, грек мифологиясында Гера қасиетті құдайы ретінде бейнеленген. Еуропада куку көктеммен және зинамен байланысты, мысалы, Шекспирдің «Махаббат еңбегінің жоғалғандары» пьесасында. Үндістанда кукулар құштарлық пен махаббат құдайы Камадеваға қасиетті, ал Жапонияда кукулар өшпес махаббаттың символы болып саналады.
a kind of bird
Cuckoos are birds in the Cuculidae /k//juː/'/k//j//uː//l//ᵻ//d//iː/ family, the sole taxon in the order Cuculiformes /k//j//uː/'/k//j//uː//l//ᵻ//f//ɔr//m//iː//z/. The cuckoo family includes the common or European cuckoo, roadrunners, koels, malkohas, couas, coucals, and anis. The coucals and anis are sometimes separated as distinct families, the Centropodidae and Crotophagidae, respectively. The cuckoo order Cuculiformes is one of three that make up the Otidimorphae, the other two being the turacos and the bustards. The family Cuculidae contains 150 species, which are divided into 33 genera. The cuckoos are generally medium sized, slender birds. Most species live in trees, though a sizeable minority are ground dwelling. The family has a cosmopolitan distribution; the majority of species are tropical. Some species are migratory. The cuckoos feed on insects, insect larvae, and a variety of other animals, as well as fruit. Some species are brood parasites, laying their eggs in the nests of other species and giving rise to the metaphor "cuckoo's egg", but most species raise their own young. Cuckoos have played a role in human culture for thousands of years, appearing in Greek mythology as sacred to the goddess Hera. In Europe, the cuckoo is associated with spring, and with cuckoldry, for example in Shakespeare's Love's Labour's Lost. In India, cuckoos are sacred to Kamadeva, the god of desire and longing, whereas in Japan, the cuckoo symbolises unrequited love.
Сипаттама
Куку – орташа мөлшерлі құстар, олардың денесі 17 граммнан бастап, алып Мадагаскар кууасы, Индокитайдың коралл тұмсықты жер кукусы, каналды куку және түрлі ірі Үнді-Тынық мұхит кукулары (мысалы, Халмахераның алып кукусы, Тимор кукусы, бұғы бас кукусы, пил тұмсықты кукусы, қызғылт кукусы және фазан кукусының ірі түрлері) сияқты 1 кг-ға дейін жетеді. Құс тұқымдасының ең ірі паразиттік кукусы – каналды куку. Жалпы, жыныстық диморфизм мөлшері аз, бірақ кездесетін жағдайларда еркек немесе әйел безгек болуы мүмкін. Тұқымдастың ерекше белгілерінің бірі – аяқтары, олар зигодактильді, яғни екі ішкі саусақ алға, ал екі сыртқы саусақ артқа қарай бағытталған. Дене құрылысының екі негізгі түрі бар: ағаш өмірін кешетін түрлер (мысалы, қарақұйрық куку), олар жұқа денелі және қысқа табан сүйектерімен ерекшеленеді, және жерде тіршілік ететін түрлер (мысалы, жол жүгіргіштер), олар ауыр денелі және ұзын табан сүйектерімен ерекшеленеді. Көптеген түрлердің құйрықтары ұзын, олар жерде тіршілік ететін түрлерде бағытталған қимылдар үшін, ал ағаш түрлерінде ұшу кезінде руль ретінде қолданылады. Қанат пішіні өмір салтына байланысты өзгереді: көшпенді түрлерде (мысалы, қара тұмсықты куку) ұзын, тар қанаттары болады, олар күшті, тікелей ұшуға қабілетті, ал құкальдар мен малкохалар сияқты жерде тіршілік ететін және аз жылдамдықпен ұшатын кукустарда қысқа, дөңгелек қанаттары және сырғанау ұшуға бейімділігі бар. Cuculinae тұқымдасына Ескі әлемнің ұя паразиттері кіреді. Олар классикалық пішінге сәйкес келеді: (әдетте) ұзын құйрық, қысқа аяқтар, ұзын, тар қанаттар және ағаш өмірін кешетін өмір салты. Оның ең үлкен түрі – каналды куку, сонымен қатар тұқымдастың ең үлкен тұмсығы бар, ол мүйізді құстың тұмсығына ұқсайды. Phaenicophaeinae тұқымдасына Ескі әлемнің паразиттік емес кукулары кіреді, оның ішінде кууалар, малкохалар және жер кукулары бар. Олар көбінесе жерде тіршілік ететін кукулар, мықты және көбінесе ұзын аяқтары және қысқа, дөңгелек қанаттары бар. Бұл тұқымдастың қауырсыны әдетте жарқыраған және көз айналасындағы терісі ашық түсті болады. Құкальдар – ұзақ құйрықты, ұзын аяқты және қысқа қанатты кукустардың тағы бір жерде тіршілік ететін Ескі әлемнің кіші туысы. Олар ірі, ауыр құстар, ең үлкені – қара құкаль, шамамен каналды кукумен бірдей мөлшерде. Coccyzinae тұқымдасының туыстары ағаш өмірін кешеді және ұзын құйрықты, сондай-ақ көптеген ірі аралдық түрлері бар. Жаңа әлемнің жер кукулары Азия жер кукуларына ұқсас, олар ұзын аяқты және жерде тіршілік етеді, сонымен қатар олжаны қуғанда 30 км/сағ жылдамдыққа жетеді. Соңғы тұқымдасқа ерекше анис кіреді, олар кішкентай, ұқыпсыз анис және үлкен гвира кукусы. Анистердің үлкен тұмсықтары және жылтыр, жылтыраған қауырсындары бар. Кукустардың қауырсыны әдетте жұмсақ, ал қатты жаңбыр кезінде жиі суға толады. Жаңбырдан кейін кукустар көбінесе күн сәулесінде жатады, ал анис құс құс немесе қара құрт сияқты құрғақ кезінде қанаттарын ашық ұстайды. Тұқымдастың қауырсынында айқын әртүрлілік байқалады. Кейбір түрлердің, әсіресе ұя паразиттерінің, сырлы қауырсыны бар, ал басқаларының жарқын және күрделі қауырсыны бар. Бұл әсіресе Chrysococcyx немесе жалтыраған кукустарға тән, олардың қауырсыны көлденең түсті. Кейбір кукустардың денесі Accipiter туысына жататын шоқпарларға ұқсайды, олардың құрсағында жолақтары бар; бұл, әрине, ықтимал қожайынды ескертеді, бұл әйелге қожайын ұясына кіруге мүмкіндік береді. Кейбір ұя паразиттерінің төлдері қожайынның төлдеріне ұқсайтын түске боялады. Мысалы, Үндістанда көбейетін Азиялық коэльдердің қара түсті ұрпақтары қарғаларға ұқсайды, ал Австралиялық коэльдердің балапандары өздерінің қожайындарына ұқсас қоңыр түсті. Қауырсынның жыныстық диморфизмі кукустарда сирек кездеседі, бұл ең көп таралған паразиттік Ескі әлем түрлерінде байқалады. Кукустарда 10 және 9–13 қауырсын бар, барлық түрлерде 10 қауырсын бар, ал анистерде 8 қауырсын бар.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Құсқұстардың таралған ареалы кең, Антарктиданы қоспағанда, әлемнің барлық құрлықтарында кездеседі. Олар Оңтүстік Американың оңтүстік-батысы, Солтүстік Американың шалқары солтүстігі мен солтүстік-батысы, сондай-ақ Таяу Шығыс пен Солтүстік Африканың ең құрғақ аймақтарында таралмайды (бірақ олар онда көшіп өтетін құстар ретінде кездеседі). Әдетте, Атлант және Үнді мұхиттарының аралдарында сирек кездеседі, бірақ бір түрі Тынық мұхит аралдарында көбейеді, ал екіншісі Тынық мұхиттың көп бөлігінде қыстайды. Cuculinae құсқұстардың ең кең таралған кіші туысы болып табылады және Еуропа, Азия, Африка, Австралия және Океанияда таралған. Phaenicophaeinae құстарының ішінде malkohas және Азиялық жер құсқұстары Оңтүстік Азиямен шектелген, couas Мадагаскарға эндемик, ал сары тұмсық Африка бойынша кең таралған. Coucal құстары Африкадан тропикалық Азия арқылы оңтүстікке қарай Австралия мен Соломон аралдарына дейін таралған. Қалған үш кіші туыстың ареалы Жаңа әлемде, олар Солтүстік және Оңтүстік Америкада кездеседі. Coccyzinae үш кіші туыстың арасында ең солтүстікке дейін жетеді, Канадада көбейеді, anis Флоридаға дейін солтүстікке қарай таралған, ал типтік жер құсқұстары АҚШ-тың оңтүстік-батысында кездеседі. Құсқұстар үшін қолайлы орта – тамақ көзі (негізінен жәндіктер, әсіресе көбелек құрттары) және көбеюге жағдай жасайтын орын; ал көбелекпаразиттер үшін – мезгілдік қонақтардың (тұқымдастардың) таралған ареалына сай келетін орта қажет. Құсқұстар әртүрлі ортада кездеседі. Көптеген түрлері орманды және бұталы жерлерде, әсіресе тропикалық жаңбырлы орманды аймақтарда кездеседі, онда олар көбінесе ағаштарда тіршілік етеді. Кейбір түрлері мангр ормандарында тіршілік етеді, тіпті олармен шектелген. Австралияның кішкентай қола құсқұсы, кейбір malkohas, coucal және Жаңа әлемнің мангр құсқұсы осылардың қатарында. Орманнан басқа, құсқұстардың кейбір түрлері ашық кеңістікте де тіршілік етеді, мысалы, үлкен жол жүгіруші немесе ақ құстың жағдайында шөл сияқты құрғақ аймақтарда. Қыстауға көшіп жүретін түрлер, мысалы, қара құсқұс, мезгілдік қонақтардың (тұқымдастардың) мүмкіндігін барынша пайдалану үшін, қамыс арасында (қамыс құрттарын паразиттік етеді) және ағашсыз далаларда (жайлау құрттарын паразиттік етеді) сияқты әртүрлі ортада тіршілік етеді.
Көші-қон
Кукустың көпшілігі қоныс аудармайды, бірақ кейбіреулері белгілі бір маусымда көшіп-қонып, ал басқалары өздерінің ареалының бір бөлігінде ішінара көшіп-қонып тұрады. Жоғары ендікте көбейетін түрлер қыс мезгілінде тамақ табу үшін жылы климатқа қарай көшеді. Жаңа Зеландияда көбейтін ұзын құйрықты коэль Полинезия, Микронезия және Меланезияға қыстауға ұшып барады, бұл құбылыс "құрлықтағы кез келген құстың ең таңғажайып теңіз үстіндегі көші-қонысы" деп сипатталады. Сары және қара мүңкіділ кукустар Солтүстік Америкада көбейеді және 4000 км қашықтықты Кариб теңізі арқылы тоқтамай ұшып өтеді. Басқа ұзақ көші-қон маршруттарына Африкадан Үндістанға ұшатын кіші куку және Еуропадан Орталық Африкаға сапар шеккенде Жерорта теңізі мен Сахара шөлінің үстінен тоқтамай ұшатын Еуропаның жалпы кукусы жатады. Африка ішінде 10 түр тұрақты континенттік көші-қон жасайды, олар поляризацияланған деп сипатталады; яғни, олар көбеймейтін маусымды континенттің тропикалық орталығында өткізеді және көбею үшін солтүстікке және оңтүстікке қарай құрғақ және ашық саванналар мен шөлдерге жылжиды. Бұл Неотропикадағы жағдайға ұқсас, онда ешбір түрде мұндай көші-қон үлгісі жоқ, немесе тропикалық Азиядағы жағдайға, онда тек бір түр ғана осы үлгіні көрсетеді. Австралиялық түрлердің шамамен 83% ішінара көшіп-қон жасайды, Австралия ішінде немесе көбею маусымынан кейін Жаңа Гвинея мен Индонезияға барады. Кейбір түрлерде көші-қон күндізгі, мысалы, канал мүңкіділ куку, немесе түнгі, мысалы, сары мүңкіділ куку болады.
Мінез-құлық және экология
Көбінесе олар жалғызбасты құстар, жұп немесе топтап кездеспейді. Американың анистері бұл ереженің ең үлкен ерекшелігі болып табылады, олар кооперативтік көбею және басқа да әлеуметтік мінез-құлықтарды дамытқан. Көбінесе, кукулар түнгі құстарға қарағанда күндіз белсенді болады, бірақ көптеген түрлері түнде дауыстайды (төменде қараңыз). Кукулар, әдетте, ұялшақ және жасырын құстар болып табылады, көрінуге қарағанда естілуі жиі. Бірақ анистер адамдарға және басқа түрлерге өте сенімді келеді. Көптеген кукулар жәндіктермен қоректенеді, әсіресе ірі жәндіктер мен гусеницаларды, тіпті басқа құстардың аулақ жүретін зиянды, түкті түрлерін жейді. Олар құстар арасында ерекше, себебі жемірін жұту алдында өңдейді, оны бұтақтар сияқты қатты беттерге ысқап, ауыздың артқы жағындағы арнайы сүйекті тақталармен ұсақтайды. Олар басқа да көптеген жәндіктер мен жануарларды жейді. Кариб теңізіндегі кеуекті кукулар, жыртқыш құстардың аздығынан, кеуектерді аулауға маманданған. Құсбалықтар мен жол жүгірушілер сияқты жердегі ірі түрлер жыландар, кеділер, кішкентай кеміргіштер және басқа құстармен қоректенеді, оларды мықты мүсіктерімен ұрып өлтіреді. Жердегі түрлер олжаны ұстау үшін әртүрлі тәсілдерді қолданады. Мадагаскарда екі куа түрін зерттеу барысында Коккерель куасы орман төңірегінде жүріп, шөп жинап жемін табатыны, ал қызыл шапақты куасы жүгіріп, олжаға секіріп шабуылдайтыны анықталды. Екі түр де жем іздеу және азық алу әдістерінде маусымдық икемділік танытады. Паразиттік кукулар көбінесе аралас түрлердің топтық қоректенуіне қатыспайды, бірақ Австралияның шығысындағы зерттеулер көбеймейтін маусымда бірнеше түрдің қатысқанын, ал көбейтін маусымда оларға шабуыл жасалып, қатыса алмағанын көрсетті. Neomorphus туысына жататын құсқұстар кейде әскер құмырсқаларының шоғырларымен бірге тамақтанады, бірақ олар кейбір құсқұмырсқалар сияқты міндетті түрде құмырсқаларды ұстамайды. Анистер – мал мен басқа ірі сүтқоректілерді ұстанатын жердегі қоректенушілер; сиыр құмырсқаларына ұқсас, малдың қоздырған жемін ұстап алады, осылайша азық іздеуде жоғары табысқа жетеді. Бірнеше коэль, куа және каналдық куку негізінен жеміс жейді, бірақ олар тек жеміс жегіштер емес. Паразиттік коэльдер мен каналдық куку, әсіресе австралиялық фигберд және пид куравон сияқты жеміс жейтін қожайындармен өсірілген кезде, көбінесе жеміс жейді. Басқа түрлер де кейде жеміс жейді. Куалар құрғақ маусымда жеміс жейді, ол кезде олжа табу қиын. Полиандрия африкалық қара кукалда расталды және басқа кукаларда да болуы мүмкін, бұл топтағы жыныстық диморфизмнің кері болуын түсіндіреді. Көптеген куку түрлері, соның ішінде малкохалар, куалар, кукалар және жол жүгірушілер, және көптеген американдық кукулар өздеріне ұя салады, бірақ көпшілігі ұя паразитізмімен айналысады (төменде қараңыз). Бұл түрлердің көпшілігі ағаштар мен бұталарда ұя салады, бірақ кукалар жұмыртқаларын жерде немесе төменгі бұталарда салады. Кейде паразиттік емес кукулар басқа түрлердің ұяларын пайдаланса да, ата-анасы балапанды қоректендіруге көмектеседі. Кукулардың ұялары көбею жүйелері сияқты әртүрлі болады. Малкохалар мен Азиялық жерқұйрықтардың ұялары сабақтардан тұратын шағын платформалар, ал кукалардың ұялары шөптен жасалған шар тәрізді немесе күмбезді болады. Жаңа әлемдегі кукулар Жаңа әлемдегі жер кукулары үшін тәрелкелер немесе тостаған тәрізді ұялар салады. Паразиттік емес кукулар, көптеген басқа да паразиттік емес құстар сияқты, ақ жұмыртқа салады, бірақ көптеген паразиттік түрлер өз қожайындарының жұмыртқаларымен сәйкес келетін түсті жұмыртқа салады. Барлық түрдің жас балапандары әлсіз туады. Паразиттік емес кукулар ұша алмай тұрып ұядан кетеді, ал кейбір Жаңа әлем түрлерінің инкубация кезеңі құстар арасында ең қысқа болып табылады.
Ұялағы паразиттер
Ескі әлемнің 56 түрі мен Жаңа әлемнің 3 түрі (фазан, павонин және жолақты) – басқа құстардың ұясына жұмыртқа салатын, «кукушка жұмыртқасы» метафорасын тудырған ұрық паразиті. Бұл түрлер міндетті ұрық паразиті, яғни олар тек осылай көбейеді. Ең танымал мысалы – еуропалық кәдімгі кукушка. Жоғарыда аталған түрлерден басқа, кейбіреулері өздерінің жас балапандарын өсірумен қатар, өз түрлерінің ұясына жұмыртқа салып, міндетті емес ұрық паразитізмімен де айналысады. Ұрық паразитізмімен айналысатын кукушкалардың жұмыртқаларының қабығы әдетте қожайындарына қарағанда қалың және мықты болады. Бұл қожайын ата-анасы оны зақымдауға тырысса, қорғайды және оны қожайын ұясына түсіргенде жарылудан сақтайды. Кукушка жұмыртқасының қабығы екі бөліктен тұрады. Кейбір ұя салайтын кукушкаларда, көптеген ұрық паразиті түрлерінде болмағандай, қалың, сыртқы, әктейтін қабат кездеспейді, бірақ Ескі әлемнің паразиттік кукушкаларының жұмыртқа қабығында ұя салайтын кукушкалардан ерекшеленетін қалың сыртқы қабат бар. Кукушка жұмыртқасы қожайын жұмыртқасынан ертерек шығады, ал кукушка балапаны тезірек өседі; көбінесе балапан қожайын түрінің жұмыртқаларын және/немесе жас балапандарын ұядан шығарып тастайды. Балапан бұл мінез-құлқыны үйренуге уақыты жоқ, сондай-ақ оны үйрету үшін ата-анасы да жанында болмайды, сондықтан бұл генетикалық тұрғыдан берілетін инстинкт болуы керек. Мұның бір себебі – аналық кукушка жұмыртқа толық қалыптасқаннан кейін оны жұмыртқа жолында тағы 24 сағатқа ұстап тұрады. Балапанның ашық аузы стимул ретінде қызмет етеді. Міндетті ұрық паразитіне көбейе алу үшін қожайынды алдауы керек болғандықтан, олар көбеюдің бірнеше кезеңінде бейімделуді дамытты. Қожайынға паразиттік жұмыртқаның зияны көп болғандықтан, қожайын оларды тану және қабылдамау үшін күшті таңдау жүреді. Қожайын мен паразит арасындағы бейімделу мен қарсы бейімделу «қару жарысына» әкелді. Бұл дегеніміз, егер осы түрлердің бірі бейімделуді тоқтатса, ол екінші түрге қарсы жарыстан жеңіліп, жеңілген түрдің жарамдылығы төмендейді. Жұмыртқа сатысы – бұл қару жарысының ең жақсы зерттелген сатысы. Кукушкалар өз жұмыртқаларын қожайын ұясына салудың әртүрлі стратегияларын қолданады. Әртүрлі түрлер қожайынның қорғаныс стратегиясына негізделген әртүрлі стратегияларды қолданады. Аналық кукушкалар жасырын және жылдам жұмыртқа салады, бірақ кейбір жағдайларда аталық кукушкалар ересек қожайындарды ұяларынан алшақтатқаны байқалды, содан кейін аналық кукушкалар ұяға жұмыртқа салады. Кейбір қожайын түрлері алдымен кукушкалардың ұяларына жұмыртқа салуын болдырмауға тырысады. Кукушка жұмыртқаларымен ластану қаупі жоғары ұяларға ие құстар кукушкаларды аймақтан қуу үшін шабуыл жасайды. Паразиттік кукушкалар тұқымдарға бөлінеді, әр тұқым белгілі бір қожайынға маманданған. Кейбір деректер тұқымдар бір-бірінен генетикалық жағынан ерекшеленетінін көрсетеді. Кейде аналық паразиттік кукушкалар ерекшеленеді және таңдаған қожайындарының жұмыртқаларына ұқсас жұмыртқалар салады. Кейбір құстар кукушка жұмыртқаларын өздерінікінен ажырата алады, сондықтан бұл жұмыртқалар қожайынға ұқсамайтындықтан ұядан лақтырылады. Кейбір қожайындар жұмыртқаны қабылдамайды және кукушка жұмыртқалары қожайын жұмыртқаларынан мүлдем өзгеше көрінеді. Сонымен қатар, еуропалық кәдімгі кукушкалар туралы зерттеуде әйелдер өз жұмыртқаларын өзіне ұқсас жұмыртқалары бар қожайынның ұясына салады. Ал басқа кукушка түрлері «жасырын» жұмыртқалар салады, олар қожайындарының жұмыртқалары ақ болғанда қара түсті болады. Алайда, паразиттік жұмыртқаның үлгісін жаттап алу қымбатқа түседі және ол әрбір қожайынның жұмыртқасына ұқсамайды. Екінші гипотеза – үйлеспеушілік гипотезасы, ол қожайын жұмыртқаларды салыстырып, бір-біріне ұқсамайтындарын анықтап алады. Паразиттік әрекет міндетті түрде қожайын түріне толық зиян келтірмейді. 2014 жылы 16 жылдық деректер жиынтығы Испанияның солтүстігіндегі өлік қарға ұялары үлкен нүктелі кукушкамен паразиттік болған кезде жалпы алғанда сәттірек болғанын (кем дегенде бір қарға балапанын өндіру ықтималдығы жоғары) анықтады. Зерттеушілер мұны кукушка балапандары шабуыл жасаған кезде бөліп шығаратын иіссіз жыртқыштарды қорғайтын затқа байланысты деп есептеді және өзара әрекеттесулер міндетті түрде паразиттік немесе өзара тиімді емес екенін атап өтті. Бұл қатынас басқа ешқандай қожайын түрінде немесе басқа да кукушка түрінде байқалған жоқ. Үлкен нүктелі кукушка балапандары қожайын жұмыртқаларын немесе балапандарын шығармайды және өлік қарға балапандарынан кішкентай және әлсіз болады, сондықтан бұл екі фактор да байқалған әсерге ықпал еткен болуы мүмкін. Алайда, кейінгі зерттеулер Оңтүстік Испаниядан алынған деректерді пайдаланып, бұл нәтижелерді қайталай алмады, ал екінші зерттеу тобы алғашқы мақалада сипатталған эксперименттерде қолданылған әдістемеге де сын айтты. Алғашқы зерттеу авторлары екіншісінде келтірілген ұсыныстарға жауап берді және екі топ та өзара тиімді әсер расталғанша қосымша зерттеулер қажет екеніне келісті.
Шақырулар
Көкқұмырлар көбінесе өте жасырын болады және көп жағдайда кең ауқымды дауыстарымен танылады. Бұл дауыстар әдетте қарапайым, сыбызғы, флейта немесе іңіргендей болады. Дауыстар аумақтың иесі екенін көрсету және жұбай табу үшін қолданылады. Бір түрдің ішінде, тіпті өте кең ареалда таралған түрлерде де, дауыстардың өте тұрақты екені байқалады. Бұл, сондай-ақ көптеген түрлерді нағыз ата-аналары өрбітпегендігімен бірге, көкқұмырлардың дауыстары туа біткен, үйренбегенін көрсетеді. Көкқұмырлар күндізгі құстар болғанымен, көптеген түрлері түнде де дауыстайды. Көкқұмырлар тұқымы өзінің ағылшын және ғылыми атауларын көкқұмыр сағатынан танымал ер көкқұмырдың дауысынан алған. Көптеген көкқұмырлардың дауыстары нақты түрге тән және оларды анықтауға көмектеседі. Кейбір жасырын түрлерді олардың дауыстары арқылы анықтауға болады.
Адам мәдениетінде
Грек мифологиясында Зевс Гера құдайын, оған құс қасиетті саналған, азғыру үшін көкекке айналды. Англияда Уильям Шекспирдің "Махаббат еңбегінің жоғалуы" пьесасындағы көктемгі әнінде қарапайым көкектің көктеммен және адастырумен байланысына сілтеме жасайды. Үндістанда көкектер құштарлық және махаббат құдайы Камадеваға қасиетті, ал Жапонияда көкек – жауапсыз махаббаттың символы. Көкек Тибеттің бон дінінде қасиетті жануар саналады. Фредерик Делиус жазған "Көктемде алғашқы көкекті естігенде" атты оркестрлік композиция көкектің дыбыстарын еліктейді. Үлкен жол жүгіруші, көкек, АҚШ-тың Нью-Мексико штатының мемлекеттік құсы және жалпы америкалық Оңтүстік-Батыстың символы болып табылады. "Уайл Э. Койот және Жол жүгіруші" – 1949 жылы кейіпкерлер құрылғаннан бері үздіксіз танымалдыққа ие болған және танымал мәдениеттегі жол жүгірушінің бейнесін қалыптастыруға көмектесетін Warner Bros. студиясының ұзақ жылдарға созылған мультфильмдер сериясы. 1962 жылдан бері Сони Көкек Құс Cocoa Puffs брендінің талисманы болып табылады, бұл өнім кейіпкер құрылғанға дейін алты жыл бұрын General Mills компаниясымен шығарылған. "Көкек жұмыртқасы" метафорасы аниме және манга сериясының атауында қолданылған, онда екі нәресте туғанда ауыстырылып, бір-бірінің отбасында өседі.