Кіріспе
Шах фен (沙河粉), немесе жай ғана хэ фен (河粉) – күріштен жасалған кең қытай макаронының бір түрі. Оның Миннан тіліндегі аты 粿條 (мандарин тілінде гуотиао деп айтылады), Оңтүстік-Шығыс Азияда кеңінен таралған квай теоу, кветиау және куэтиау сияқты басқаша атауларға ие. Шахе фенді көбінесе ет пен немесе көкөністермен бірге қуырып, шао фен (炒粉; пиньин: chǎo fěn) деп аталатын тағам дайындайды. Шао фен – мандарин тілінен алынған сөз, ал Солтүстік Америкадағы қытай мейрамханаларында осы тағамды көбінесе кантон тілінен келген чоу фан (қараңыз, шоу фан туралы мақала) деп атайды.
Chinese noodle
Shahe fen (沙河粉), or simply he fen (河粉), is a type of wide Chinese noodle made from rice. Its Minnan Chinese name 粿條 (pronounced guǒtiáo in Mandarin), is adapted into alternate names which are widely encountered in Southeast Asia, such as kway teow, kwetiau, and kuetiau. Shahe fen is often stir fried with meat and/or vegetables in a dish called chao fen (炒粉; pinyin: chǎo fěn). While chao fen is a transliteration of Mandarin, chow fun from Cantonese (see the main article at beef chow fun) is the name most often given to the dish in Chinese restaurants in North America.
Қытай тілінде
Шахе фен және хэ фен – мандарин тіліне негізделген транслитерациялар болса, кантон тіліне негізделген көптеген басқа транслитерациялар бар, оларға хо фун, хофун (Суринамдағы голланд транслитерациясы), хор фун, сар хор фун және т.б. жатады. Сонымен қатар, шахе фен көбінесе квай теоу (粿條), яғни сөзбе-сөз «көкөніс торттарының жолақтары» (миннан қытайшасына негізделген транслитерация, POJ: kóe tiâu) немесе мандарин тілінде гуотияо (мандарин пиньині: guǒtiáo) деп аталады, мысалы, шар квай теоу тағамының атында. Дегенмен, әдетте миннан халқы шахе фен мен квай теоуды екі бөлек тағам деп санайды және өз сөздерінде шахе фен мен гуотияо/квай теоуды ажыратады. Хор фун кантондықтар жасаған, жұқа және таспа сияқты, бірақ ұштарына қарай тартылатын, ішінде сорпаның немесе соустың дәмін сіңіретін кеуекті аймақтары бар. Бұл, өндіріс процесінде алынып тасталған аз крахмал мөлшерінен туындайды. Ал гуотияо/куай теоу тығыз, аз сіңіретін, крахмалға бай, дәмді сіңіруге төзімді, сондықтан тағамға дайындағанда бір күн немесе одан да көп уақытқа суға малғанып қою керек, немесе шар квай теоу ретінде қуыру алдында ұзақ уақыт суға малғанып қояды. Көптеген адамдар үшін Қытай мен Азияда дәм, текстура, дәм, ингредиенттер, ұзындығы, қалыңдығы, ені, стилі, тығыздығы өте ерекше, бірақ басқа аймақтардан келгендер бірден айырмашылығын сезбеуі мүмкін. Гуотияо/куай теоудың шығу тегі шахе феннен өзгеше – Орталық Қытай емес, Солтүстік-Шығыс Қытай. Бұл гуо/квай (көкөніс торттары) өндіріс процесінің өзгеруі, ал бұл ежелгі күрішті крахмалға толы торт ретінде сақтаудың бір жолы еді (корейлік күріш жолақтары да осыдан тараған, себебі Мин әулетінің императоры корейлік ханшайымды әйелі ретіне алғанда, осы рецепт Чосон әулетіне сыйлық ретінде жеткізілген). Қытайдың Фуцзянь провинциясындағы хоккиен аймағында гуотияо/куай теоудың бұл түрі көрші Гуандун провинциясының кантондық шахе фенінің ықпалына түсті. 17 ғасырдан бері кантон мәдениеті өркениет, мәдениет, байлық, ишара және талғампаздық символы ретінде қарастырылды, сондықтан ежелгі гуотияо/квай теоу стандартты кантондық шахе фен/хор фунына ұқсас болу үшін өзгертілді. Алайда, бұл екі нұсқа (гуотияо/куай теоу және шахе фен/хор фун) Оңтүстік-Шығыс Азияға және әлемге әртүрлі тарады, сондықтан әртүрлі тағамдарда әртүрлі көрсетіледі. Кейбір мейрамханалар айқын ажырату жасаса, қарапайым қытай мейрамханалары оларды бір-бірімен алмастырып қолдануы мүмкін. Нағыз күріш торттары мен оның жолақтары (яғни нағыз гуотияо/куай теоу) пісіргеннен кейін де қатты болып қалады, бұл оларды қазіргі тұтынушылар үшін аз танымал етеді. Тағы бір ұқсас тағам – ми тай мак (米苔目), ол хор фун мен би хунның аралас нұсқасы, миландық макаронға ұқсас. Оны Сабахта дафен (大粉) деп те атайды, яғни «кең жіп», себебі оның түсі мен текстурасы күріш жіптеріне ұқсас.
Басқа тілдерде
Бұл кеспе нөделі Индонезияда кветью, Тайландта гуай тиу сен яи (เส้นใหญ่, ), Мьянмада хсан бья (ဆန်ပြား, ) немесе нань бья (နန်းပြား, ) деп, ал Вьетнамда фо деп аталады.
Шығу тегі
Шахэ феннің шығу тегі – Шахэ қаласынан, қазір Гуанчжоу қаласының Тяньхэ ауданының бір бөлігі, Оңтүстік Қытайдың Гуандун провинциясы. Олардың аты осы қаладан шыққан. Шахэ фен – Оңтүстік Қытай асүйінің кең таралған компоненті, алайда ұқсас лапшалар Камбоджа, Вьетнам, Таиланд, Филиппин, Малайзия, Индонезия және Сингапур сияқты жақын орналасқан Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінде де дайындалып, жеміледі. Бұл елдердің барлығында қытай халқы көптеп қоныстанған.
Түрлері
Шахе фен лапшасы ақ түсті, кең және біршама жылғақты. Олардың құрылымы серпімді және аздап шайналатын. Олар жақсы қатып немесе кеппейді, сондықтан әдетте (болса) қажетті еніне дейін кесілетін жолақтар немесе қабаттар түрінде жаңа піскен күйінде сатып алынады. Жаңа лапша болмаса, оларды әртүрлі енді құрғатылған күйде де сатып алуға болады. Шахе фен лапшасы вьетнамдық bánh phở лапшасына өте ұқсас, бұл лапшаның қытайлық түрінен шыққан болуы мүмкін. Соуптерде қолданылатын phở лапшасының ені әртүрлі болғанымен, кең phở лапшасы қуырылған тағамдарда да жиі қолданылады. Тайдың танымал тағамдары – phat si io және маскүнем лапшасы да осыған ұқсас лапшадан жасалады.
Шао фен
Шахе фен көбінесе ет және көкөністермен бірге "чао фен" (炒粉; пиньин: chǎo fěn; jyutping: caau2 fan2) деп аталатын тағамда қуырылады. "Чао фен" - мандарин тілінен алынған сөз, бірақ Солтүстік Америкадағы қытай мейрамханаларында осы тағамды көбінесе кантон тілінен келген "чоу фан" деп атайды.