Кіріспе

Гуантанамодағы тұтқын Мұстафа Айт Идир (кейде Айт Идр деп жазылады; 1970 жылдың 9 шілдесінде туған) – Кубадағы АҚШ Гуантанамо лагерінде бұрын ұсталып тұрған адам. Айт Идир Алжирде дүниеге келген, бірақ Боснияға көшіп, босниялық әйелге үйленген және Босния азаматы болған. Идир 2001 жылдың 18 қазанында АҚШ елшілігін бомбалауға қастандық жасады деген күдікпен тұтқындалды. Ақталып босатылғаннан кейін, 2002 жылдың 17 қаңтарында алты адамды американдық әскерлер қайта тұтқындап, Гуантанамоға жеткізді. Айт Идир ондағы қатыгездікке шалдыққандарын айтады. Ол күзетшілердің оны қолғап байлап, саусақтарын кері бүгіп сындырғанын мәлімдейді. Тағы бір ұрып-соғу оқиғасында күзетшілер оны құмды жолға лақтырып жіберді, сол кезде күзетшілердің бірі оның үстіне толық салмағымен секіріп, сал ауруын тудырды, нәтижесінде бетінің бір бөлігі парализге ұшырады. 2008 жылдың 16 желтоқсанында Айт Идир кінәсіз деп табылғаннан кейін Боснияға босатылған үш тұтқынның бірі болды.

Жауынгерлік мәртебеге қарау

Айт Идир сот отырысына қатысқан 60% тұтқындардың бірі болды. Әрбір тұтқын үшін дәлелдердің қысқаша мазмұндамасы дайындалды. Меморандумда оған мынадай айыптар қойылды:

а. Тұтқын «Әл-Қаидамен» байланыста: Тұтқын алжирлік, бірақ 1995 жылы Босния әскеріне қызмет ету арқылы босниялық азаматтық алған. Тұтқын Қарулы Ислам тобымен (GIA) байланыста болған. Боснияда тұтқын белгілі бір «Әл-Қаида» жедел адамымен байланыс құрған. Оны ұстаған кезде ол «Әл-Қаида» байланыс адамы келген соң Ауғанстанға баруды жоспарлаған және қажетті дайындықтарды жасаған.

b. Тұтқын АҚШ немесе оның одақтастарына қарсы әскери операцияларға қатысқан: Тұтқын 2001 жылдың 18 қазанында Босния билігі тарапынан ұсталған. Ол Сараеводағы АҚШ елшілігіне шабуыл жасау жоспарына қатысқандықтан ұсталған. Вашингтондағы судья Джойс Хенс Грин, Гуантанамодағы сот АҚШ Конституциясын бұзды деген шешім қабылдағанда, Идирдің жауынгерлік статусын қарау трибуналының стенограммасын кеңінен пайдаланды.

Әкімшілік тексеру жөніндегі комиссия

Жауынгерлік мәртебені тексеру трибуналы "жау жауынгері" деп таныған тұтқындар жыл сайынғы Әкімшілік тексеру кеңесінің отырысына жоспарланған. Бұл отырыстар тұтқын босатылған жағдайда немесе басқа жерге ауыстырылғанда туындауы мүмкін қауіпті бағалауға, сондай-ақ оның қамауда қалуын қажет ететін басқа факторлар бар-жоғын анықтауға бағытталған. Айт Идир Әкімшілік тексеру кеңесінің отырысына қатысты.

АҚШ үкіметін сотқа беру

2005 жылғы 14 сәуірде «Вашингтон Пост» газеті Идирдің адвокаттарының, ол жарақаттанған «Алғашқы ден қою күштерінің» оқиғаларының видеожазбаларын алу үшін АҚШ үкіметін сотқа беруге қатысты заңдық шаралар қолға бітіргенін хабарлады. IRF өз араласуларының барлығын видеоға түсіруге міндетті.