Кіріспе
Цян-қытай-тибет тілі
Оңтүстік Цян – Қытайдың Сычуань провинциясындағы Минцзян өзені бойында шамамен 81 300 адам сөйлейтін цян-қытай тілінің цян тобына жататын тіл. Оңтүстік Цян диалектілері көне есімдік жіктелімдерін сақтап қалған, ал Солтүстік Цян тілінде олар жойылған. Жақын туысы Солтүстік Цяннан айырмашылығы, Оңтүстік Цян – дыбыстық тіл.
Таопин Цян
Таупинг диалектісінің алты тоны бар. Лю (1998) 4900 сөйлеуші туралы мәлімдейді. Талданған 1754 буынның ішінде тондық үлестірім келесідей:
(33/Орта): 43,6%
(55/Жоғары): 28,2%
(31/Ортадан төмен): 19,2%
(241/Төменден жоғарылап төмендеу): 5,4%; тек дыбысталы басылымдармен кездеседі
(13/Төменнен жоғары): 2,5%; тек қана мандарин тілінен алынған сөздерде кездеседі (төртінші тоннан бастап, жергілікті жерде 25 ретінде айтылады) және бірігулерде
(51/Жоғарыдан төмендеу): 1,2%; тек қана мандарин тілінен алынған сөздерде кездеседі (үшінші тоннан бастап, жергілікті жерде 53 ретінде айтылады)
(55/High): 28.2%
(31/Mid falling): 19.2%
(241/Low rising falling): 5.4%; occurs only with voiced initials
(13/Low rising): 2.5%; occurs only in Mandarin loanwords (from the fourth tone, realized as 25 locally) and in coalescence
(51/High falling): 1.2%; occurs only in Mandarin loanwords (from the third tone, realized as 53 locally)
Лонкси Цян
Лонгси диалектісінде бес тон бар, оның ішінде екі "басты" тон 6150 талданған буынның 98,9%-ын құрайды. Лю (1998) 3300 сөйлеуші туралы мәлімдейді. Тондар талданған буын бойынша келесідей таралады:
(33~31 / Орта~Ортаға қарай төмендеу): 63,61%
(55 / Жоғары): 35,33%
(13~213 / Төмен (төмендеу) көтерілу): 0,70%; тек дауысты басымен кездеседі
(35 / Ортаға қарай көтерілу): 0,31%; тек қарыз сөздерде және біріккен буындарда кездеседі
(51 / Жоғарыдан төмендеу): 0,05%; тек біріккен буындарда, қарыз сөздерде және буынға дейінгі бастарда кездеседі.
(55/High): 35.33%
(13~213/Low( falling) rising): 0.70%; occurs only with voiced initials
(35/Mid rising): 0.31%; occurs only in loanwords and in coalesced syllables
(51/High falling): 0.05%; occurs only in coalesced syllables, loanwords, and with syllabified pre initials
Мианчи Цян
Лю (1998) мәліметтері бойынша, Мианчи диалектісінде 15 700 адам сөйлейді. Оның әуендік үлгілері жоғары және төмен ((төмендейтін) биіктік акценті) жүйесіне қосылады, онда туған тілдегі сөздерде тек бір ғана акценттелген буын болуы мүмкін. Фонетикалық сөз акцентті немесе акцентсіз болуы мүмкін, ал акцент көбінесе кез келген буында кездесуі мүмкін. Талданған 6 369 буынның 95%-дан астамы осы жүйеге сәйкес келеді; қалған аз бөлігінде үш контурлы әуендік үлгінің бірі бар:
(31/Акцентсіз): 67,3%
(55/Акцентті): 27,9%
(13~213/Төмендейтін-көтерілгіш): 3,5%
(51/Жоғары төмендейтін): 1,2%
(35/Орташа көтерілгіш): 0,01%; тек қарыз сөздерде және біріккен буындарда кездеседі.
(55/Accented): 27.9%
(13~213/Low( falling) rising): 3.5%
(51/High falling): 1.2%
(35/Mid rising): 0.01%; occurs only in loanwords and coalesced syllables
Мәртебе
Көптеген Цян тілдеріндей, Оңтүстік Цян тілі де қауіпке ұшырап келеді. Білім беру жүйесінде Цян халқының көпшілігі үшін оқу құралы ретінде стандартты қытай тілі басым қолданылатындықтан, және барлық баланың мектепке баруы мен теледидарға қолжетімділігінің нәтижесінде, көптеген Цян балалары қытай тілінде еркін сөйлейді, тіпті тек осы тілді ғана біледі, ал Цян тілін білмейтіндердің саны артып келеді.