Кіріспе

Антибиотиктер тобы. Линкозамидтер – линкомицин, клиндамицин және пирлимицин сияқты антибиотиктер класы.

Құрылымы

Линкозамидтер амидтік байланыс арқылы пиранозалық бөлікке (метилтиолинкозамид) жалғанған пиролидин сақинасынан тұрады. Линкозамидтердің, әсіресе линкомициннің гидролизі молекуланы құрамына кіретін қант және пролин бөліктеріне жіктейді. Бұл екі туынды да керісінше, дәрінің өзіне немесе оның туындысына қайта біріктірілуі мүмкін.

Синтез

Линкозамидтердің биосинтезі екі фазалы жолмен жүзеге асырылады, онда пропилпролин және метилтиолинкозамид екі алдынғы молекуланың конденсациясына дейін дербес түрде синтезделеді. Пропилпролин карбоксил тобының метилтиолинкозамид амин тобымен амид байланысы арқылы конденсациялануы N-деметиллинкомицин құрайды. N-деметиллинкомицин кейіннен S-аденозилметионин арқылы метилирленеді, нәтижесінде линкомицин A пайда болады. Линкомицин табиғи түрде бактериялардың, атап айтқанда Streptomyces lincolnensis, S. roseolus және S. caelestis түрлері арқылы өндіріледі. Клиндамицин линкомициннің (7R) гидроксил тобының (7S) хлормен алмастырылуы арқылы алынады. Линкомицин негізінен Streptomyces lincolnensis ашытуынан бөліп алынады, ал клиндамицин жартылай синтетикалық жолмен дайындалады. Линкозамидтердің жүздеген синтетикалық және жартылай синтетикалық туындылары жасалған, бірақ басқа линкозамид антибиотиктерінің уыттылығы және төмен биологиялық белсенділігіне байланысты клиникалық тәжірибеде тек линкомицин A және клиндамицин қолданылады. Байланыс микароза қант бөлігі арқылы жүзеге асырылады, оның субстраттары пептидилтрансферазамен ішінара үйлеседі. Пептидилтрансфераза орталығына таралу арқылы линкозамидтер екі, үш немесе төрт аминқышқыл қалдығын қамтитын пептидил тРНК-ның ертерек ыдырауына себеп болады. Бұл жағдайда пептидтер стерикалық кедергі пептидилтрансфераза белсенділігін тежегенше белгілі бір деңгейге дейін өседі. Линкозамидтер адам (немесе басқа эукариоттар) жасушаларында ақуыз синтезіне кедергі келтірмейді, себебі прокариоттық және эукариоттық рибосомалардың құрылымдық айырмашылықтары бар. Линкозамидтер Грам-оң бактерияларға қарсы қолданылады, өйткені олар Грам-теріс бактериялардың порлары арқылы өте алмайды.

Рибосомалық метилирлеу

1953 жылы линкозамидтерді клиникалық қолдану қолға алынғаннан кейін көп ұзамай Франция, Жапония және АҚШ сияқты бірнеше елде резистентті стафилококк штаммдары анықталды. Резистентті штаммдар рибосомалық РНК-ның 23S суббөлімшесіндегі қалдықтарды диметилдейтін, макролидтер, линкозамидтер және В стрептограминдердің байланысуына кедерілес ететін метилтрансферазалардың экспрессиясымен сипатталады. Бұл метилтрансферазаларды кодтау үшін жауапты гендер отбасы "erm" отбасы, немесе эритромицин рибосома метилазасы гендер отбасы деп аталады. Бүгінгі күнге дейін 40-қа жуық erm гені туралы мәлімделген, олар негізінен плазмидтер және транспозондар арқылы таратылады.

Нысаналы мутация

Макролидпен емдеуге жоғары төзімді бактериялардың бірнеше штамдары оқшауланды және 23S рибосомалық суббірлігіндегі трансфераза байланыс қуысында мутациялар бар екені анықталды. Шығыс Еуропа мен Солтүстік Америкадағы ауруханадағы науқастардан оқшауланған макролидке төзімді Streptococcus pneumoniae-де 23S немесе басқа рибосомалық белок гендерінде мутациялар табылған.

Антибиотиктердің ағыны

Грам-теріс бактериялар макролидтер және линкозамидтер сияқты гидрофобты қосылыстарға қарсы тұруға көмектесетін молекулалық насостарды кодтайтын гендерді қамтиды. Стафилококктар 14 және 15 мүшелі сақиналы макролидтерге және B стрептограминге, бірақ линкозамид молекулаларына емес, таңдаулылығы бар эффлюкс насостарын өндіреді.

Дәрілік заттың өзгеруі

S. aureus-тың линкозамид нуклеотрансферазаларын кодтайтын гендері бар клиникалық оқшаулары туралы хабарламалар бар. lnuA және lnuB гендері линкомицинге төзімділікті қамтамасыз етеді, бірақ клиндамицинге төзімділік бермейді. Дегенмен, бұл гендер клиндамициннің бактериостатикалық әсерін азайтады.

Фармакокинетика

Ауызбен қабылданатын линкозамидтердің шамамен 90% сіңіріледі, бұл қай препарат қолданылғанына байланысты шамалы өзгеріске ұшырайды. Осы жолмен плазмадағы концентрация 2–4 сағат ішінде ең жоғары деңгейге жетеді. Линкозамидтерді бұлшыққа инъекциялау арқылы күшті сіңірілім байқалады, плазмадағы ең жоғары концентрация 1–2 сағат ішінде қамтамасыз етіледі. Клиндамициннің шамамен 90% плазма ақуыздарымен байланысады және линкомицинге қарағанда көбінесе тұрақтырақ және жылдам сіңіріледі. Линкозамидтер ми-жұлын сұйықтығын қоспағанда, көптеген тіндерде кеңінен таралады. Егер линкомицин егеуқұйрықтарға бұлшыққа инъекцияланса, ол басқа тіндерге қарағанда бүйректерде ең жоғары концентрацияда жинақталады, ал клиндамицин өкпеде ең жоғары концентрацияда табылды. Клиндамицин макрофагтар мен басқа ақ қан жасушаларында жинақталады, бұл плазма деңгейінен 50 есе жоғары концентрацияға әкелуі мүмкін.

Клиникалық қолдану

Линкозамидтер көбінесе пенициллинге аллергиясы бар пациенттер үшін балама антибиотик ретінде клиникалық жағдайда қолданылады. Линкозамидтердің ішінде клиндамицин жоғары биожетімділігі, ауыз арқылы жақсы сіңуі және әсер ететін организмдер спектрінің кеңдігіне байланысты клиникада ең көп қолданылады. Линкозамидтер ветеринариялық микробиологияда бірінші таңдау антибиотиктері класына жатады және көбінесе тері инфекцияларымен, токсикалық шок синдромымен және безгекпен күресу үшін, сондай-ақ бактериялық вагинозбен ауырған әйелдерде мерзімінен бұрын босану қаупін азайту үшін қолданылады. Линкозамид антибиотиктері метициллинге резистентті S. aureus-тің емделуіне де көмектесуі мүмкін.

Токсикалық әсері және өзара әсері

Линкозамидтермен емдеу кезінде ауыр органдардың уыттануы туралы ешқандай хабарламалар болмағанмен, оларды қолдану асқазан-ішек жолының бұзылуымен байланысты. Клиндамициннің әсерінен асқазан-ішек флорасының бұзылуы нәтижесінде туындаған псевдомембраналық энтероколит, ветеринариялық клиникада, әсіресе жылқыларда қолданған кезде бірнеше жануар түрлерінде өлімге әкелетін қауіпті жағымсыз құбылыс болуы мүмкін. Клиндамициннің өте жоғары дозаларында бірнеше түрлерде қаңқа бұлшықтарының салқаулығы байқалған. Линкозамидтер анестезиялық препараттармен өзара әрекеттесіп, нейромыскулярлық әсерлерге алып келуі мүмкін. Басқа да жағымсыз реакцияларға диарея, жүрек ауруы, құсу, іш ауруы және бөртпе жатады. Клиндамициннің жергілікті қолданылуы контактты дерматитке, құрғақшылыққа, күйдіруге, қышымаға, терінің қабыршақтануына және қабығына алып келуі мүмкін.

Тарих

Линкозамидтер тобына жататын алғашқы қосылыс – Линкомицин, ол Небраска штатының Линкольн қаласынан алынған топырақ үлгісіндегі Streptomyces lincolnensis бактериясынан бөліп алынған (содан бактерия осылай аталған).