Кіріспе

Химиялық қосылыстар класы

Лантибиотиктер – полициклді пептидті антибиотиктердің класы, олар тиоэтерлік аминқышқылдары лантионин немесе метиллантионин, сондай-ақ қанықпаған аминқышқылдары дегидроаланин және 2-аминоизобутирлік қышқылды қамтиды. Олар рибосомалық синтезделген және трансляциядан кейін модификацияланған пептидтерге жатады. Лантионин – екі аланин қалдығынан тұрады, олардың β-көміртек атомдары тиоэтер (моносульфид) байланысымен байланысқан. Лантибиотиктер көптеген грам-оң бактериялар, мысалы, Streptococcus және Streptomyces арқылы басқа грам-оң бактерияларға қарсы шабуыл жасау үшін өндіріледі, сондықтан олар бактериоциндер класына жатады. Бактериоциндер трансляциядан кейінгі модификация деңгейіне қарай жіктеледі. Лантибиотиктер – кеңінен модификацияланған бактериоциндер класы, сондай-ақ I класты бактериоциндер деп те аталады. (Пептидте дисульфидтік байланыстар ғана модификация болып табылатын бактериоциндер II класты бактериоциндер болып табылады.) Лантибиотиктер осы бактериялардың тамақ өнеркәсібінде, әсіресе ірімшік сияқты сүт өнімдерін жасауда коммерциялық қолданылуына байланысты жақсы зерттелген. Низин мен эпидермин – мақсатты бактериялардың жасуша қабырғасының прекурсорлық липидтік компоненті болып табылатын липид II-ге байланысып, жасуша қабырғасының өндірісін бұзатын лантибиотиктер отбасының мүшелері. Дурамицин отбасы лантибиотиктері мақсатты жасушалардың мембраналарында фосфоэтаноламинге байланысып, бірнеше физиологиялық функцияларды бұзады.

Тарих

Лантибиотиктер атауы 1988 жылы «лантионин қоршайтын пептидтік антибиотиктер» деген сөз тіркесінің қысқартылған түрі ретінде пайда болды. Бұл микробқа қарсы препараттардың алғашқы құрылымдары Гросс пен Мореллдің 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басындағы новаторлық еңбектері арқасында жасалды, осылайша лантибиотиктердің ресми түрде енгізілуіне бастама болды. Содан бері низин сияқты лантибиотиктер азық-түлік өнімдерін сақтау үшін сәтті қолданылып келеді және бактериялардың айқын қарсылығына тап болған жоқ. Лантибиотиктердің осы ерекшеліктері олардың құрылымын және биосинтез жолдарын терең зерттеуге ықпал етті.

Жіктеу

А типті лантибиотиктер – ұзын, икемді молекулалар, мысалы, низин, бизин, субтилин, эпидермин, галлидермин. АI кіші тобына мутацин II жатады; АII кіші тобына мутацин I және III жатады. В типті лантибиотиктер – шар тәрізді, мысалы, мерсацидин, актагардин, дурамицин және цинамицин. Кейбіреулері 2 пептидтен тұрады, мысалы, галодурацин.

Биосинтез

Олар жетекші полипептидтік тізбекпен синтезделеді, ол молекула синтезделген жасушадан шығарылған кезде ғана алынып тасталады. Оларды рибосомалар синтездейді, бұл оларды көптеген табиғи антибиотиктерден ерекшелендіреді. Лантионин сақиналарын жасауға жауапты төрт фермент (лантипептид синтетазалары) белгілі.

Әрекет ету механизмі

Лантибиотиктер бактериялық жасуша мембраналарының кейбір құраушыларына (мысалы, липид II) айқын ерекшелік танытады, әсіресе грам-оң бактерияларға қатысты. А типі лантибиотиктер тесіктер жасау арқылы жылдам өлтіреді, ал В типі лантибиотиктер пептидогликанның биосинтезін тоқтатады. Олар өте төмен концентрацияда да әсерлі.

Тамақтарды консервілеу

Лантибиотиктер грам-оң бактериялармен өндіріледі және басқа да көптеген грам-оң бактерияларға қарсы күшті антимикробтық белсенділік көрсетеді.

Клиникалық антибиотик

Б лантибиотик NVB302 деп аталатын бір түрі 2011 жылы Clostridium difficile бактериясына қарсы қолдану үшін 1 фазалық клиникалық сынақтардан өтті және 2012 жылы жақсы нәтижелерді көрсетті.

Деректер қоры

BACTIBASE – бактериоциндерді, оның ішінде лантибиотиктерді қамтитын ашық қолжетімді дерекқор. LANTIBASE – лантибиотиктерге арналған ерекше ресурс.