Кіріспе

Австралиялық бизнесмен Саймон Готье Ханнес (шамамен 1960 жылы туған) – Macquarie Bank-тің австралиялық жоғары лауазымды қызметкері. Ол 1996 жылы Голландия пошта қызметі (KPN) TNT-ні (Macquarie кеңесші болған) сатып алуға дейін қоңырау опцияларын ішкі ақпаратты пайдаланып сатып алды деген айып тағылды. Опциялар Марк Бут атынан сатып алынды және құны шамамен 90 000 долларға бағаланды. Сатып алудан кейін олардың құны 2 миллион доллардан асты. Ханнес өзінің Бут екенін немесе ішкі ақпаратқа ие болғанын батыл жоққа шығарды. Прокуратура екі жақтың да айыптарын растайтын инабатты жанама дәлелдер ұсынды, ал алқабилер алғашқы сотта және апелляциялық шағым бойынша қайта қарау кезінде оларды қабылдады. Ханнес 1988 жылғы Қаржылық операциялар туралы есеп беру заңына (FTR) сәйкес қылмыстар жасады, ол AUSTRAC есеп беру шегінен (10 000 доллар) төмен болу үшін бірнеше банк бөлімшелерінде қолма-қол ақша транзакцияларын бөлуге қатысты. 1999 жылы Ханнеске 2 жыл 2 ай түрме жазасы және 110 000 доллар айыппұл тағайындалды. Ол 18 айлық мерзімнің 15,5 айын шартсыз босатылудан бұрын өтеді, содан кейін сотты қайта қарауға рұқсат берілді. 2002 жылы қайта қарау кезінде жаза 2 жыл 6 ай және 100 000 доллар айыппұлға ұзартылды, сонымен қатар 20 айлық шартсыз босатылу мерзімі белгіленді, осылайша тағы 4,5 ай түрмеде отыру қажет болды.

Ішкі ақпарат

TNT (қазір PostNL құрамына кіреді) Еуропадағы маңызды операциялары бар австралиялық көлік және логистикалық компания болды. Ол инвестициялық банк Macquarie Bank-тің клиенті болды және 1996 жылдың мамырында TNT және олардың Macquarie кеңесшілері, Macquarie Corporate Finance (MCF) корпоративтік кеңес беру бөлімінен, Royal PTT Nederland NV (KPN) – голланд пошта қызметімен Гонконгте KPN-нің TNT-ні достық түрде сатып алу мүмкіндігін талқылады. Сиднейдегі Macquarie кеңесшілері «Теннис жобасы» деп атаған жобаны дамытты, ал «Теннис командасының» мүшелері жобаның құпиялығын сақтауға міндетті болды. Ханнес MCF-тің атқарушы директоры болғанмен, командаға кірмеді, сондықтан ұсынылып отырған мәміле туралы тікелей білмеді. Алайда, ол бірдеңе болып жатқанын сезді, себебі 1996 жылдың шілдесінде оның кіші қызметкерінің бірі, Мёрдок, TNT-нің құнын бағалаумен айналысты және Ханнеске бұл құн 2,20 мен 3,20 доллар аралығында болады деді (Ханнес бұл баға тым жоғары деп ойлады). Ханнес қатысқан басқарма отырысында «Теннис жобасы» тақырыбы көтерілді, бірақ басқармаға бұл TNT-нің ірі құрылымдық өзгерісіне қатысты екені ғана айтылды. Маунт-Буллерде өткен компания конференциясында слайдта «Теннис жобасы» және Macquarie үшін 5-10 миллион доллар көлеміндегі сыйақы туралы мәліметтер келтірілді. 1996 жылдың 1 тамызынан бастап Ханнес банктегі қызметінен толық демалысқа шықты, бірақ MCF кеңсесінің кілттерін сақтап қалды, себебі ол әлі де кем дегенде бір клиент үшін жұмыс істейтін болады. Ханнес демалысқа шығар алдында және кейін де бірнеше рет түнгі уақытта кеңсеге келді, ал прокуратура оның сол кезде «Теннис жобасы» бойынша жүргізілген жұмыстарды қарағанын алға тартты. 1996 жылдың 2 қыркүйегінде TNT, белгілі бір шарттармен, Air New Zealand компаниясындағы өз үлесін Ansett Transport Industries компаниясына сату туралы келісімге келгенін хабарлады. Прокуратура Ханнес «Теннис жобасы» арқылы KPN-нің Air New Zealand компаниясындағы TNT акцияларына қызығушылық танытпағанын және TNT оларды сата алса, сатып алу мүмкіндігінің артуын білгенін мәлімдеді. Осы кедергінің жойылғаннан кейін Ханнес екі күннен соң әрекетке көшті.

Ішкі сауда

1996 жылдың 4 қыркүйегінде Ханнес өзінің «Ord Minnett» акция брокерімен есепшотынан «Commonwealth Bank» (CBA) банкіндегі өз атына ашылған шотқа 200 000 доллар аударды. 1996 жылдың 5 қыркүйегінде «Марк Бут» деген адам Мосман қаласындағы «Mail Boxes Etc» пошта орталығында пошта жәшігін жалдады, ол кейін хат алмасу үшін пайдаланылды және «Suite 140, 656 Military Road» деп аталатын. Кешірек сотта, сот тарапынан осы Буттың Ханнес екендігі және Бут ретінде жасалған барлық әрекеттерді Ханнес жасады деген айыптама қабылданды. Төмендегі сипаттамада, идентификацияның қайда мүмкін болғанын (немесе болмағанын) көрсету үшін айырмашылық сақталады. «М. Бут» есімі Ханнес әпкесі Миньон Буттан (оның күйеуінің фамилиясымен) алынған. Ханнес полициямен сұхбаттасуда «М. Бут» банктік чегі туралы «менің әпкемнің атына» деп айтты. Бірақ оның әпкесінің қатысы бар дегенге ешқандай дәлел жоқ. 1996 жылдың 6 қыркүйегінде Ханнес өзінің CBA шотынан әрқайсысы басқа филиалда 10 000 доллардан, 10 000 доллардан және 20 000 доллардан ақша салды. Барлық сомалар AUSTRAC қолма-қол ақша операциялары туралы есеп беру шегінен асып кетті. Алғашқы екеуі Ханнеске хабарланбастан электрондық түрде тіркелді. Үшінші филиалда ол қолмен жасалды, кассир Ханнеске қол қоюды сұрады. Ол осы ереже туралы сол кезде ғана білген сияқты. Сол күні «Бут» «Ord Minnett» акция брокерлеріне 9 000 долларлық қолма-қол төленген банктік чек алды және оларға салды. Ақша «Ord Minnett»-тен басталып, басқа есіммен сол жаққа қайтып келгендей болды. 1996 жылдың 9 қыркүйегінде Ханнес өзінің CBA шотынан тағы да ақша салды, бұл жолы 9 900 доллар, 6 000 доллар және төрт 9 000 доллардан, әрқайсысы әртүрлі филиалдан. Салынған ақшаның жалпы сомасы 91 900 долларға жетті. Сол күні Бут «Ord Minnett»-ке қолма-қол төленген тоғыз банктік чек салды. Бұл чектер CBA, NAB, ANZ және Westpac банктерінің әртүрлі филиалдарынан алынды. Кейбір филиалдар бір-бірінен бірнеше метр қашықтықта орналасқан. 8 чек 9 000 доллардан және 1 чек 9 900 доллардан болды. Салынған ақшаның жалпы сомасы 90 900 долларға жетті. 1996 жылдың 17 қыркүйегінде Бут «Ord Minnett»-ке телефон соғып, акция брокері Эндрю Стейлимен сөйлесті. Бут өзін Ұлыбританиядан келген маркетингтік кеңесші ретінде таныстырды. (Содан кейін сол есімде қонақ болмаған.) Бут қараша айында аяқталатын TNT опцияларының бағасын сұрады. Баға бір акцияға 1 пен 2 цент аралығында болды, өйткені TNT сол кезде 1,60 доллардан аз бағамен сатылды және мерзіміне 2 ай ғана қалды. Стейли бұл тәуекелге толы сауда екенін және жазбаша нұсқаулар, сондай-ақ әдеттегі опциялық клиент келісімі және CHESS демеушілік келісімі қажет екенін айтты. Бут құжаттарды «Ord Minnett» кеңсесінен жеке өзі алуға келісті. 1996 жылдың 18 қыркүйегінде таңертең құжаттар Стейлидің үстелінде болды. Бут кеңсеге келді, бірақ Стейли онымен жеке кездеспеді (сондықтан оны кейіннен анықтау мүмкін болмады). Опциялық келісімге Питершамдағы 52-ші теміржол жолында тұратын «Алекси Волтрайнт» куә болды. Кейіннен мұндай адам жоқ екені анықталды, бірақ 51-ші үйде Ханнес сол айда кітап клубында кездескен Патриция Майерс тұрды. Буттың жазбаша нұсқауы бойынша, қараша айына TNT-тің 2 центке дейінгі опцияларын сатып алу керек болды, қолдағы ақшаға мүмкіндігінше көп. Стейли бұл күні, 18 және 19-да бір акцияға 1,5 цент немесе 2 цент бағамен жасады, барлығы шамамен 5000 опциялық келісімшарт (әрқайсысы 1000 акция). 1996 жылдың 19 қыркүйегінде Бут Сурри-Хиллстегі «Voicemail National» компаниясында дауыстық пошта қызметін ашты. Ол Стейлиге телефон арқылы сол нөмірді берді, Стейли опциялар сатып алынғанын және шотта 1500 доллар қалғанын айтты. Барлық ақша жұмсалмағаны Бутты ренжіткен сияқты. 1996 жылдың 2 қазанында KPN акцияны 2,45 долларға сатып алу туралы ұсыныс жасады. Бұл сол кезде өте жоғары баға деп есептелді, кейбір сарапшылар тіпті голландтардың айырбас бағамын немесе басқа да нәрсені дұрыс есептемегенін айтты, бірақ TNT бизнесі Еуропа үшін өте тартымды болды және ұсынысқа TNT кеңесінің қолдауы болды. Стейли сол күні Бутпен сөйлесіп, ол миллионер болатынын айтты. Опциялардың құны қазір шамамен 2,00 долларлық баға мен 2,45 долларлық ұсыныс арасындағы айырмашылыққа тең, яғни 2 миллионнан астам сома. 1996 жылдың 3 қазанында Стейли Буттан 1996 жылдың 4 қарашасына дейін бәсекелес ұсыныс түссе, содан кейін сатуды тапсыратын хат алды.

Тергеу

Таңқаларлық емес, осы үлкен жеңіс бірден биржада күдік тудырды, ал келесі күні (3-і) Австралиялық бағалы қағаздар комиссиясы (ASC) тергеу бастады. 1996 жылдың 4 қазанында ASC сот ордері арқылы шотты тоқтатып тастады. Опциялар Буттың нұсқауларымен, жалпы сомасы 2,039,710 долларға сатылды, бірақ бұл сома шотта сақталды. 1996 жылдың қарашасында Бут Стейлиге факс жіберіп, компанияға ASC-нің нұсқауы бойынша ақша төлеуді бұйырды, соның арқасында ол сатып алған инвесторлар залал көрмеді. Мүмкін, Ханнес қиын жағдайға түскенін сезіп, өзін ақтауға тырысқан шығар. Қалай болғанда да, мұндай төлемдер жасалды, опцияны жазғандарға өтемақы төленді. ASC Macquarie, TNT және KPN компанияларынан Бут болуы мүмкін көптеген адамдарды тексерді, бұл үшін ескі кездердегі жақсы табандылықты пайдаланды. Олар сондай-ақ NetMap Analytics әзірлеген NetMap бағдарламалық қамтамасын қолданды. NetMap адамдардың немесе топтардың қарым-қатынасындағы немесе қаржылық мәмілелердегі ерекше байланыстарды анықтау үшін, сондай-ақ мүмкін болатын құқық бұзушылықтарды анықтау үшін үлкен деректер жиынтығын қарауға арналған. Үш апталық жұмыстан кейін ол бірнеше адамды ұсынды, соның ішінде Ханнес те болды. 1997 жылдың 17 қаңтарында Ханнестің үйінде тінтіру өтті, құжаттары, компьютері, аноракы, қара сөмкесі және әйнегі тәркіленді. Анорак пен сөмке Бут банк чектерін алған кездегі банк қауіпсіздік камераларындағыларға ұқсас болды. Сол күні полициямен және ASC өкілімен сұхбаттасқанда Ханнес опциялар оның рұқсатынсыз, атын атағысы келмейтін, бірақ онымен инвестициялық синдикат құрған адам сатып алғанын мәлімдеді. Бұл адам "Мистер Икс" деп танылды.